თეთრკუდა მექვიშია
Calidris temminckii
Greg Lasley · Gambell
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 13,5–15 სმ, ფრთები 28–32 სმ; 19–30 გ
- კვება
- მწერები და მათი მატლები, ჭიები, კიბოსნაირები, მოლუსკები
- სტატუსი საქართველოში
- გადამფრენი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- ქვემო ქართლი; აჭარა
- ჰაბიტატი
- მტკნარი წყლების მცენარეებიანი, ტალახიანი ნაპირები
- ოჯახი
- Scolopacidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2019); საქართველოში LC (2024)
თეთრკუდა მექვიშია ბეღურის ტოლა წყლისპირა ფრინველია, 13,5–15 სმ სიგრძის, და სახელი კუდის სუფთა თეთრი გვერდითი ბუმბულისგან აქვს. ბუდობს ევრაზიის ჩრდილოეთის ტუნდრასა და ტყე-ტუნდრაში, ზამთრობს ტროპიკულ აფრიკაში, ინდოეთის ნახევარკუნძულზე და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. საქართველოში გადაფრენისას ჩერდება, ძირითადად აგვისტო-სექტემბერში, უფრო იშვიათად აპრილ-მაისში. ყველაზე მეტად მცირე მექვიშიას ჰგავს, თუმცა მოყვითალო ან მომწვანო ფეხები და ერთფეროვანი თავი აქვს. თუ ტბის ნაპირზე პაწაწინა, ერთფეროვანი მექვიშია ნელა, თითქოს მოპარვით მიიწევს გუბის კიდეზე, ფეხებს შეხედეთ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ თეთრკუდა მექვიშია
პატარა, საკმაოდ ერთფეროვანი მექვიშიაა: ზემოთ მურაა, ქვემოთ თეთრი, მკერდი უფრო მუქი აქვს. მცირე მექვიშიაზე მოკლეფეხაა და გრძელფრთიანი, კუდი კი დაკეცილ ფრთებს სცილდება, ამიტომ უფრო წაგრძელებული ჩანს. ხმა ხმამაღალი ტრელია. მთავარი ორეული მცირე მექვიშიაა.
ფეხები მოყვითალო, მომწვანო-ნაცრისფერი ან მოყავისფროა, კუდის გვერდითი ბუმბული კი სუფთა თეთრი. მცირე მექვიშიას შავი ფეხები და კუდის ნაცრისფერი გვერდები აქვს. ფრენისას თეთრი კუდის კიდეები კარგად ჩანს, ამიტომ აფრენილ ფრინველს კუდზე დააკვირდით.
ზაფხულში ზურგი მურა-ნაცრისფერია, უთანაბროდ გაფანტული შავი და მუქი მურა ლაქებით, ზოგ ბუმბულზე მოწითალო ელფერით. მკერდი ღია მურაა მუქი გრძივი შტრიხებით, მუცელი და კუდქვეშა თეთრი, ფრთაზე კი ვიწრო, მკაფიო თეთრი ზოლი გასდევს. მცირე მექვიშიას ზაფხულში უფრო მოწითალო ფერი და ზურგზე თეთრი V ნახატი აქვს.
ზამთარში ზემოთ ერთფეროვანი ნაცრისფერი, მომწვანო-ნაცრისფერი ან მურა-ნაცრისფერია, ქვემოთ თეთრი, და პატარა ჩვეულებრივ მექვიშიას ჰგავს. მცირე მექვიშიასგან ამ დროს მოყვითალო ფეხებით, თვალს ზემოთ თეთრი წარბის უქონლობით და ზურგზე V ნახატის უქონლობით განსხვავდება. ახალგაზრდები ზამთრის ზრდასრულებს ჰგვანან, ოღონდ ცოტა მუქები არიან.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
გადაფრენისა და ზამთრობისას მტკნარ წყლებთან ჩერდება: დატბორილ ადგილებში, მორწყულ მინდვრებზე, ჩამდინარე წყლების გამწმენდ ტბორებთან, არხებთან, ტალახიან ჭაობებსა და ტბის ნაპირებზე. ზღვაზე შეფარებული ყურეების, შესართავებისა და მლაშობების ტალახიან ნაპირებს ირჩევს, ღია ქვიშიან პლაჟს კი ერიდება. საქართველოში ყველაზე მეტი ჩანაწერი ქვემო ქართლიდანაა, კუმისის ტბიდან და გარდაბნის მუნიციპალიტეტიდან, შემდეგ აჭარიდან, ბათუმიდან. აფხაზეთშიც, გაგრასთან, დაფიქსირდა. ბუდობს ჩრდილოეთის ტუნდრასა და ტყე-ტუნდრაში, მდინარეების ჭალებში, ძირითადად ზღვის დონიდან 250 მ-მდე, შიდა რაიონებში კი 1200 მ-მდე.
თეთრკუდა მექვიშიას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ორ რეგიონშია: ქვემო ქართლი და აჭარა.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად მწერებსა და მათ მატლებს ჭამს, განსაკუთრებით ხოჭოებს, კოღოგრძელებსა და ქინქლებს, ზოგჯერ მცენარეულ საკვებსაც. ზღვის ნაპირზე ჭიებს, კიბოსნაირებს, მაგალითად ქვიშის კიბოსნაირებს, და წვრილ მოლუსკებს იჭერს. რბილ, მცენარეებიან ტალახში საკვებს ძირითადად თვალით ეძებს და აკენკავს, გუბის კიდეზე კი ნელა და დაუღალავად მიიპარება.
სრულად გადამფრენია და ევროპის, ჩრდილოეთ აფრიკისა და ახლო აღმოსავლეთის მთელ სიგანეზე, ფართო ფრონტით მიფრინავს. ზრდასრულები ბარტყებს ივლისში, ფრთის საბოლოოდ შესხმამდე ტოვებენ და სამხრეთისკენ მიდიან, ახალგაზრდები ბუდობის ადგილებს აგვისტოს დასაწყისში ტოვებენ. მარტო ან პატარა ჯგუფებად, 30 ფრინველამდე, მოგზაურობს და იკვებება, დიდ გუნდებს იშვიათად ქმნის. საქართველოში ყველაზე მეტი ჩანაწერი აგვისტოშია. ბუდობისას მამალი რამდენიმე მეტრის სიმაღლეზე ერთ ადგილას ფრთათრთოლვით ჩერდება, ფრთებს ზურგს ზემოთ მაღლა სწევს და ჭრიჭინას მსგავს, ვერცხლისფერ ტრელს გამოსცემს. დედალი პირველ კვერცხებს ერთ მამალთან დებს, რომელიც მათ კრუხავს, მეორე კვერცხებს კი სხვა ტერიტორიაზე, მეორე მამალთან, და მათ თავად კრუხავს. ბუდე მიწაზე, ხშირად ტირიფის ან ღვიის ძირას გაკეთებული ფოსოა, 3–4 კვერცხით.
მსოფლიოში თეთრკუდა მექვიშია საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2019). 2015 წლის შეფასებით მსოფლიოში დაახლოებით 165 000–1 255 000 ფრინველია, აქედან 110 000–850 000 ზრდასრული. რიცხვის ტენდენცია უცნობია, რადგან საფრთხეების მასშტაბი გაურკვეველია; ევროპაში პოპულაცია სტაბილურია. ფინეთში ბუდეებს ანადგურებენ ვეჟანი თოლია, მეკენჭია, რუხი ყვავი, დედოფალა, ამერიკული წაულა და მელა. სკანდინავიაში საფრთხეს უქმნის ბუდობის ადგილების შემცირება და გაუარესება, ნაპირის მდელოების ზედმეტი ძოვება და ადამიანის შეშფოთება, რის გამოც ბარტყები უფრო ხშირად იღუპება და ბუდეებს ტოვებენ. მგრძნობიარეა ფრინველის გრიპის მიმართ. საქართველოში ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2024).
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები თეთრკუდა მექვიშიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული. საქართველოში მხოლოდ გადაფრენისას ჩერდება, ყველაზე ხშირად აგვისტო-სექტემბერში, უფრო იშვიათად აპრილ-მაისში. ჩვეულებრივ მარტო ან პატარა ჯგუფად ჩერდება, ამიტომ ადვილად რჩება შეუმჩნეველი.
ყველაზე მეტი ჩანაწერი კუმისის ტბიდანაა, ქვემო ქართლში, შემდეგ ბათუმიდან. გაგრასთანაც დაფიქსირდა. მცენარეებიანი, ტალახიანი ტბის ნაპირები და გუბეები დაათვალიერეთ, ღია ქვიშიან პლაჟზე იშვიათად ჩერდება.
ბეღურის ზომისაა, ზემოთ ერთფეროვანი მურა ან ნაცრისფერი, ქვემოთ თეთრი, უფრო მუქი მკერდით. ფეხები მოყვითალო ან მომწვანოა, კუდის გვერდები სუფთა თეთრი. ხმა ხმამაღალი ტრელია. მოყვითალო ფეხები და თეთრი კუდის კიდეები მისი ყველაზე სანდო ნიშნებია.
თეთრკუდა მექვიშიას მოყვითალო ან მომწვანო ფეხები, თეთრი კუდის გვერდები და ერთფეროვანი თავი აქვს. მცირე მექვიშიას შავი ფეხები, ნაცრისფერი კუდის გვერდები, თეთრი წარბი და ზურგზე V ნახატი. თეთრკუდა ნელა, მოპარვით მოძრაობს, მცირე მექვიშია კი სწრაფად დარბის.
ძირითადად მწერებსა და მათ მატლებს, განსაკუთრებით ხოჭოებს, კოღოგრძელებსა და ქინქლებს. ზღვის ნაპირზე ჭიებს, კიბოსნაირებს და წვრილ მოლუსკებს იჭერს. საკვებს რბილ, მცენარეებიან ტალახში თვალით ეძებს.
ევრაზიის ჩრდილოეთის ტუნდრასა და ტყე-ტუნდრაში, სკანდინავიიდან ჩუკოტკამდე. დედალი ორ ბუდეს დებს ორ სხვადასხვა მამალთან: პირველს მამალი კრუხავს, მეორეს თავად. ბუდე მიწაზე, ხშირად ბუჩქის ძირას გაკეთებული ფოსოა 3–4 კვერცხით. საქართველოში არ ბუდობს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში და საქართველოში ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), თუმცა მსოფლიოში რიცხვის ტენდენცია უცნობია. ის შედის აფრიკულ-ევრაზიული გადამფრენი წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმებაში (AEWA).
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
