ლოყათეთრი თევზიყლაპია
Chlidonias hybrida
Andrey Moskvichev · Karlinsky Floodplain Landscape Park
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 24–28 სმ, ფრთები 63 სმ-მდე
- კვება
- მწერები, ბაყაყები, თავკომბალები, წვრილი თევზი, კიბოსნაირები
- სტატუსი საქართველოში
- მობუდარი, გადამფრენი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- ქვემო ქართლი; აჭარა; შიდა ქართლი
- ჰაბიტატი
- ტბები, ჭაობები, თევზსაშენი ტბორები, წყალსაცავები
- ოჯახი
- Laridae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2025); საქართველოში LC (2024)
ლოყათეთრი თევზიყლაპია ბუდეს წყალზე იკეთებს: წყლის მცენარეებს აგროვებს და მცურავ ან წყლიდან ამოსულ ღეროებზე აწყობს. ჭაობის თევზიყლაპიებიდან ყველაზე დიდია, 24–28 სმ სიგრძის, გაშლილი ფრთებით 63 სმ-მდე. ზაფხულში თავზე შავი ქუდი, სხეულზე მუქი ნაცრისფერი ბუმბული, ლოყებზე თეთრი ზოლი და წითელი ნისკარტი და ფეხები აქვს. ზამთარში ბევრად ღია ფერისაა, შუბლი უთეთრდება. ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუ ზაფხულში ტბაზე, წყალს დაბლა დასრიალებულ, მუქმუცელა თევზიყლაპიას ხედავთ, დიდი ალბათობით ლოყათეთრი თევზიყლაპიაა. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მობუდარ და გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული. საქართველოში ძირითადად აპრილიდან ოქტომბრამდე ჩანს, ყველაზე ხშირად ივლისში. ყველაზე მეტი ჩანაწერი ქვემო ქართლიდანაა, ჯანდარის ტბიდან, შემდეგ აჭარიდან, ჭოროხის დელტიდან, და შიდა ქართლიდან, ნადარბაზევის ტბიდან. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ლოყათეთრი თევზიყლაპია
ზაფხულში ადვილი საცნობია: შავი ქუდი, მუქი ნაცრისფერი მკერდი და მუცელი, თეთრი ლოყები და წითელი ნისკარტი. ზამთარში ღია ნაცრისფერია, თეთრი შუბლით. კუდი მოკლე და ოდნავ ჩანგალიანია, როგორც სხვა ჭაობის თევზიყლაპიებს.
ზაფხულის ბუმბულში ზემოდანაც და ქვემოდანაც მუქი ნაცრისფერია, თავზე შავი ქუდი აქვს, ქუდის ქვემოთ კი თეთრი ლოყები, ყელი და კუდქვეშა. ნისკარტი და ფეხები წითელია. გავა მთელი წლის განმავლობაში ღია ნაცრისფერია.
სიგრძე 24–28 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 63 სმ-მდე. ნისკარტი მსხვილია: მამლებს 29–34 მმ აქვთ, დედლებს 25–27 მმ და უფრო მოკლე. ზომითა და მძლავრი ფრენით მდინარის თევზიყლაპიას წააგავს, მაგრამ მოკლე კუდი და მუქი ბუმბული ჭაობის თევზიყლაპიებისთვისაა დამახასიათებელი.
ზამთარში შუბლი უთეთრდება, სხეული კი ბევრად ღია ნაცრისფერი ხდება. თავის უკანა მხარე შავია, თეთრი ლაქებით. ახალგაზრდებს ზურგზე მოწითალო-მურა, ქერცლისებრი ნახატი აქვთ, დანარჩენი კი ზამთრის ზრდასრულს ჰგავს. ხმა მკვეთრი, ხრინწიანი „კრეკ“-ია.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ჭაობების და ტბების ფრინველია. ყველაზე მეტად უყვარს მტკნარწყლიანი ჭაობები, სადაც წყლის სარკეები მოფანტულია, განსაკუთრებით იქ, სადაც ირგვლივ საქონელი ბალახობს. გვხვდება ტბებზე, მდინარეებზე, თევზსაშენ ტბორებზე, წყალსაცავებზე, დატბორილ მარილიან ჭაობებსა და ბრინჯის ყანებში, ზღვის დონიდან 2000 მ-მდე. საქართველოში ყველაზე მეტი ჩანაწერი ქვემო ქართლიდანაა: ჯანდარის ტბიდან, განსაკუთრებით ივლისში, ასევე კუმისის ტბიდან, გარდაბნის მუნიციპალიტეტიდან და რუსთავიდან. აჭარაში ძირითადად ჭოროხის დელტაში და ბათუმთან ჩანს, მაისსა და სექტემბერში. შიდა ქართლში ჩანაწერები ძირითადად ნადარბაზევის ტბიდანაა, მაისიდან აგვისტომდე. ცალკეული ჩანაწერებია თბილისის ზღვიდან, ბაზალეთის ტბიდან, ნინოწმინდისა და ახალქალაქის მუნიციპალიტეტებიდან და ინკითის ტბიდან.
ლოყათეთრი თევზიყლაპიას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები სამ რეგიონშია: ქვემო ქართლი, აჭარა და შიდა ქართლი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
წყლისა და ხმელეთის მწერებს ჭამს: ცურვია ხოჭოებს, ჭრიჭინებს და მათ მატლებს, კალიებს, მფრინავ ჭიანჭველებსა და კოღოებს. იჭერს ობობებს, ბაყაყებს, თავკომბალებს, წვრილ კიბორჩხალებს, კრევეტებს და წვრილ თევზსაც. წყალს დაბლა, ნისკარტჩაღუნული დაფრინავს და მსხვერპლს რომ დაინახავს, წყალში ეშვება, ხშირად ოდნავ ყვინთავს კიდეც.
ჩრდილოეთის ფრინველები მკაცრად გადამფრენები არიან, ტროპიკებში მობუდრები კი ადგილზე რჩებიან ან მცირე მანძილზე მოძრაობენ. ევროპისა და აზიის ფრინველები აფრიკასა და ინდოსტანში იზამთრებენ. ბუდობის შემდეგ ივლისის ბოლოდან სექტემბრამდე მიფრინავენ და აპრილ–მაისში ბრუნდებიან. ზოგჯერ მარტო ნადირობს, მაგრამ უფრო ხშირად მცირე გუნდებად, გადაფრენისას და ზამთარში კი სხვა სახეობებთან ერთად, დიდ გუნდებად. ბუდობს მაისიდან ივნისის დასაწყისამდე, კოლონიებად, 10–100 წყვილი ერთად. მეზობელი ბუდეები ერთმანეთისგან 1–5 მ-შია. ზოგჯერ ტბის თოლიების კოლონიებში ბუდობს, რაც მას გარკვეულ დაცვას აძლევს. ბუდე წყლის მცენარეების ან მშრალი ბალახის გროვაა, მცურავ ან წყლიდან ამოსულ მცენარეებზე, 60–80 სმ სიღრმის წყლის თავზე, ან ძალიან მეჩხერ წყალში, ფსკერზე. დედალი ჩვეულებრივ 3, იშვიათად 2 კვერცხს დებს. ორივე მშობელი 18 დღე კრუხობს. ბარტყები დაახლოებით 3 კვირაში იწყებენ ფრენას. საკვებს ჩვეულებრივ კოლონიიდან 1 კმ-ის რადიუსში ეძებს, ზოგჯერ 9 კმ-მდეც მიდის.
მსოფლიოში ლოყათეთრი თევზიყლაპია საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2025). ზრდასრული ფრინველების რიცხვი 2021 წლის შეფასებით 200 000–900 000-ია, თუმცა ზოგი პოპულაცია ცუდადაა შესწავლილი და რიცხვი შეიძლება ბევრად მეტი იყოს. ტენდენცია უცნობია: ზოგი პოპულაცია სტაბილურია ან იზრდება, ყველაზე დიდების ტენდენცია კი უცნობია. ევროპაში მას საფრთხეს უქმნის ჭაობების დაშრობა, მდინარეების კალაპოტში მოქცევა, ბუდობის ადგილებთან შეშფოთება, ინსექტიციდებით დაბინძურება და წყლის ევტროფიკაცია, ასევე თევზჭერის გაძლიერება და ბადეებში გაბმა. ბევრი ბუდე ცუდ ამინდს ეწირება. იტალიაში ბუდეებს ნუტრია ანადგურებს, ინდოეთსა და უკრაინაში კი კვერცხებს აგროვებენ. სახეობა ბერნის კონვენციის II დანართშია. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ლოყათეთრი თევზიყლაპიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მობუდარ და გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული. ძირითადად აპრილიდან ოქტომბრამდე ჩანს, ყველაზე ხშირად ივლისში. ზამთარს აფრიკაში ან ინდოსტანში ატარებს.
ყველაზე მეტი ჩანაწერი ჯანდარის ტბიდანაა, განსაკუთრებით ივლისში. ხშირად ჩანს ჭოროხის დელტაში, მაისსა და სექტემბერში, და ნადარბაზევის ტბაზე, მაისიდან აგვისტომდე. ასევე ნახეს კუმისის ტბაზე, გარდაბნის მუნიციპალიტეტში და თბილისის ზღვაზე. ტბებსა და ჭაობებზე, წყლის თავზე ეძებეთ.
ზაფხულში შავი ქუდით, მუქი ნაცრისფერი მკერდითა და მუცლით, თეთრი ლოყებითა და წითელი ნისკარტით. ზამთარში ღია ნაცრისფერია, თეთრი შუბლით და თავის უკანა მხარეს შავი ლაქებით. კუდი მოკლე და ოდნავ ჩანგალიანია. ხმა მკვეთრი „კრეკ“-ია.
სიგრძე 24–28 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 63 სმ-მდე. მამლებს ნისკარტი 29–34 მმ აქვთ, დედლებს 25–27 მმ. ჭაობის თევზიყლაპიებიდან ყველაზე დიდია.
ძირითადად წყლისა და ხმელეთის მწერებს: ჭრიჭინებს, ცურვია ხოჭოებს, კალიებს, კოღოებს. ჭამს ობობებს, ბაყაყებს, თავკომბალებს, წვრილ კიბოსნაირებსა და თევზსაც. წყალს დაბლა დაფრინავს და მსხვერპლზე წყალში ეშვება.
კოლონიებად, 10–100 წყვილი ერთად, მაისიდან ივნისის დასაწყისამდე. ბუდე წყლის მცენარეების გროვაა, მცურავ ან წყლიდან ამოსულ მცენარეებზე. დედალი ჩვეულებრივ 3 კვერცხს დებს, ორივე მშობელი 18 დღე კრუხობს, ბარტყები კი დაახლოებით 3 კვირაში იწყებენ ფრენას.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), თუმცა რიცხვის ტენდენცია უცნობია. საფრთხეს უქმნის ჭაობების დაშრობა, წყლის დაბინძურება და ბუდობის ადგილებთან შეშფოთება. დაშავებულ ფრინველზე დაურეკეთ 112-ს ან გარემოს დაცვის სამსახურს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
