კასპიური თევზიყლაპია
Hydroprogne caspia
xonix · Kaliningrad region
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 48–60 სმ, ფრთები 127–145 სმ; 530–782 გ
- კვება
- თევზი, ფრინველების კვერცხები და ბარტყები, კიბოსნაირები
- სტატუსი საქართველოში
- ზაფხულის სტუმარი (არამობუდარი), გადამფრენი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- აჭარა
- ჰაბიტატი
- ზღვის სანაპირო, ლაგუნები, დიდი ტბები, წყალსაცავები
- ოჯახი
- Laridae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2018); საქართველოში LC (2024)
კასპიური თევზიყლაპია წყლის თავზე მაღლა ფრთხიალით ჩერდება, თევზს ეძებს და შემდეგ წყალში ეშვება. ის მსოფლიოში ყველაზე დიდი თევზიყლაპიაა: სიგრძე 48–60 სმ, გაშლილი ფრთები 127–145 სმ, წონა 530–782 გ. თავზე შავი ქუდი აქვს, კისერი, მუცელი და კუდი თეთრი, ზედა მხარე ღია ნაცრისფერი. ნისკარტი გრძელი, მსხვილი და წითელ-ნარინჯისფერია, წვერთან პატარა შავი ლაქით, ფეხები შავი. ადამიანისთვის საშიში არ არის. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის ზაფხულის არამობუდარ სტუმრად და გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული, თუმცა მისი სეზონურობა საქართველოში ბოლომდე ცნობილი არ არის. საქართველოდან ჩანაწერი ცოტაა, აპრილიდან, ივნისიდან და სექტემბრიდან, ძირითადად აჭარიდან, ბათუმთან, და ფოთიდან. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ კასპიური თევზიყლაპია
მთავარი ნიშნები დიდი ზომა და მსხვილი, წითელ-ნარინჯისფერი ნისკარტია. ფრენისას ფრთების ქვედა მხარეს მუქი პირველადი ბუმბული და შავი ბოლოები ჩანს, კუდი კი სხვა თევზიყლაპიებზე ნაკლებად ჩანგალიანია.
თავზე შავი ქუდი აქვს, თავის დანარჩენი ნაწილი, კისერი, მუცელი და კუდი თეთრია. ზედა ფრთები და ზურგი ღია ნაცრისფერია. ფრთების ქვედა მხარე ღიაა, მუქი პირველადი ბუმბულით, ფრთების ბოლოები ქვემოდან შავია.
სიგრძე 48–60 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 127–145 სმ, წონა 530–782 გ. ნისკარტი გრძელი, მსხვილი და წითელ-ნარინჯისფერია, წვერთან პატარა შავი ლაქით, ფეხები შავი. ფრენისას კუდი სხვა თევზიყლაპიებზე ნაკლებად ჩანგალიანია. ხმა ხმამაღალი, ყანჩის მსგავსი ჩხავილია.
ზამთარში, ბევრი სხვა თევზიყლაპიისგან განსხვავებით, შავი ქუდი რჩება, მხოლოდ შუბლზე უჩნდება თეთრი ზოლები. ბარტყების ბუმბული ძალიან ცვალებადია, ღია კრემისფერიდან მუქ მონაცრისფრო-ყავისფრამდე: ეს მშობლებს ეხმარება, კოლონიაში თავიანთი ბარტყები იცნონ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ბუდობს დიდ ტბებზე და ზღვის სანაპიროებზე. გვხვდება მყუდრო ზღვის სანაპიროებზე, ესტუარებში, ყურეებში, ნავსადგურებში, სანაპირო ლაგუნებში, მლაშე ჭაობებსა და მარილის საბადოებზე, ასევე შიდა წყლებზე: დიდ ტბებზე, შიდა ზღვებზე, დიდ მდინარეებზე, ჭალებსა და წყალსაცავებზე. ზამთარში ძირითადად სანაპიროზე რჩება. ბუდობისთვის ირჩევს ქვიშიან, ნიჟარებიან ან კენჭოვან პლაჟებს, დიუნებს, ბრტყელ კლდეებსა და მეჩხრად მცენარეულ კუნძულებს, რომლებსაც ირგვლივ სუფთა, მეჩხერი და მშვიდი წყალი აკრავს. საქართველოში ჩანაწერების უმეტესობა აჭარიდანაა, ბათუმიდან, აპრილსა და სექტემბერში. რამდენიმე ჩანაწერია ფოთიდან, აპრილში, და ერთი თბილისის ზღვიდან, ივნისში.
კასპიური თევზიყლაპიას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ერთ რეგიონშია: აჭარა.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად 5–25 სმ სიგრძის თევზით იკვებება. თევზს წყლის თავზე მაღლა, ფრთხიალით გაჩერებული ეძებს და შემდეგ წყალში ყვინთავს. ჭამს სხვა ფრინველების კვერცხებსა და ბარტყებს, ლეშს, წყლის უხერხემლოებს, მაგალითად კიბოებს, მფრინავ მწერებს, ჭიაყელებს და ზოგჯერ მღრღნელებსაც. თევზს ზღვაშიც იჭერს და მტკნარწყლიან ტბებზეც, ზოგჯერ კოლონიიდან 60 კმ-ის მოშორებით.
ეკვატორთან მობუდარი პოპულაციები ძირითადად ადგილზე რჩებიან, ჩრდილოეთისა კი ძლიერ გადამფრენია: ბუდობის შემდეგ იფანტებიან და სამხრეთით მიფრინავენ. ევროპისა და აზიის ფრინველები ძველი სამყაროს ტროპიკებში იზამთრებენ. ბუდობის გარეთ ძალიან გუნდური არ არის, მაგრამ გადაფრენისას შეიძლება გუნდებად შეიკრიბოს, ზამთარში კი თევზით მდიდარ ადგილებსა და ღამის თავშესაფრებში თავს იყრის. ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში აპრილიდან ივნისამდე ბუდობს, დიდ, მჭიდრო კოლონიებად, ან ცალკეული წყვილებით და 2–3 წყვილის ჯგუფებით სხვა სახეობების კოლონიებში. ბუდე ზედაპირული ფოსოა ქვიშაში, ხრეშში, ნიჟარებში ან გამხმარ ტალახში. მეზობელი ბუდეები 0,7–4 მ-ით არის დაშორებული. დედალი 1–3 მოლურჯო-მომწვანო, მურა ლაქებიან კვერცხს დებს, კრუხობა 26–28 დღე გრძელდება, ბარტყები 35–45 დღეში იწყებენ ფრენას.
მსოფლიოში კასპიური თევზიყლაპია საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2018). 2015 წლის შეფასებით მსოფლიოში 250 000–470 000 ფრინველია, ევროპაში 11 800–14 800 წყვილი. საერთო რიცხვი იზრდება, თუმცა ზოგი პოპულაცია მცირდება, სტაბილურია ან მისი ტენდენცია უცნობია. ბალტიის ზღვის პოპულაცია მცირდება. მთავარი საფრთხე ადამიანის შეშფოთებაა კოლონიებთან. წარსულში კვერცხებისა და ფრინველების შეგროვებამ, საკვებად და ბუმბულისთვის, მისი რიცხვი ძლიერ შეამცირა. ფრინველებს ახლაც ისვრიან, თუმცა ბევრად ნაკლებად. აფრიკულ-ევრაზიული წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმება (AEWA) მასზეც ვრცელდება. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები კასპიური თევზიყლაპიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის ზაფხულის არამობუდარ სტუმრად და გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული. საქართველოდან ჩანაწერი ცოტაა, აპრილიდან, ივნისიდან და სექტემბრიდან.
ჩანაწერების უმეტესობა ბათუმიდანაა, აპრილსა და სექტემბერში. ასევე ნახეს ფოთთან და თბილისის ზღვაზე. ეძებეთ ზღვის სანაპიროზე, წყლის თავზე ფრთხიალით გაჩერებული.
ის მსოფლიოში ყველაზე დიდი თევზიყლაპიაა: სიგრძე 48–60 სმ, გაშლილი ფრთები 127–145 სმ. აქვს შავი ქუდი, თეთრი სხეული, ღია ნაცრისფერი ზურგი და მსხვილი, წითელ-ნარინჯისფერი ნისკარტი შავი წვერით. ხმა ხმამაღალი, ყანჩის მსგავსი ჩხავილია.
ძირითადად 5–25 სმ სიგრძის თევზს, რომლისთვისაც წყალში ყვინთავს. ჭამს სხვა ფრინველების კვერცხებსა და ბარტყებს, ლეშს, კიბოებს, მწერებს და ჭიაყელებს.
ქვიშიან, კენჭოვან ან ნიჟარებიან პლაჟებსა და კუნძულებზე, დიდ კოლონიებად ან ცალკეული წყვილებით სხვა სახეობების კოლონიებში. დედალი 1–3 კვერცხს დებს, კრუხობა 26–28 დღე გრძელდება, ბარტყები 35–45 დღეში იწყებენ ფრენას. საქართველოში არ ბუდობს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), მისი საერთო რიცხვი კი იზრდება. მთავარი საფრთხე კოლონიებთან შეშფოთებაა. დაშავებულ ფრინველზე დაურეკეთ 112-ს ან გარემოს დაცვის სამსახურს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
