ფრთათეთრი თევზიყლაპია
Chlidonias leucopterus
Ben Ackerley · Christchurch City Council
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- დაახლ. 23 სმ, ფრთები 60–66 სმ; 60–75 გ
- კვება
- წყლისა და ხმელეთის მწერები, წვრილი თევზი, თავკომბალები
- სტატუსი საქართველოში
- მობუდარი, გადამფრენი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- ქვემო ქართლი; აჭარა; შიდა ქართლი; აფხაზეთი
- ჰაბიტატი
- მტკნარწყლიანი ტბები, ჭაობები, დატბორილი მდელოები
- ოჯახი
- Laridae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2025); საქართველოში LC (2024)
ფრთათეთრი თევზიყლაპია თევზისთვის წყალში არ ყვინთავს: წყალს დაბლა, ნელა დაფრინავს და მწერებს ზედაპირიდან იტაცებს ან ჰაერში იჭერს. სიგრძე დაახლოებით 23 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 60–66 სმ. ზაფხულში თავი, კისერი, მკერდი და მუცელი შავი აქვს, ზურგი ძალიან მუქი ნაცრისფერი, ფრთები და გავა კი თითქმის თეთრი. ფეხები წითელია, ნისკარტი მოკლე და შავი. ზამთარში ბუმბულის უმეტესი ნაწილი თეთრი ან ღია ნაცრისფერი ხდება. ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუ მაისში ან აგვისტოში ტბის თავზე შავ, თეთრფრთიან პატარა თევზიყლაპიას ხედავთ, დიდი ალბათობით ფრთათეთრი თევზიყლაპიაა. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მობუდარ და გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული. საქართველოში ძირითადად აპრილიდან სექტემბრამდე ჩანს, ყველაზე ხშირად მაისსა და აგვისტო–სექტემბერში. ყველაზე მეტი ჩანაწერი ქვემო ქართლიდანაა, კუმისის ტბიდან და გარდაბნის მუნიციპალიტეტიდან. მას მოსდევს აჭარა, ბათუმი და ჭოროხის დელტა, შიდა ქართლი, ნადარბაზევის ტბა, და აფხაზეთი. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ფრთათეთრი თევზიყლაპია
ზაფხულში ადვილი საცნობია: შავი სხეული, თითქმის თეთრი ფრთები, თეთრი გავა და წითელი ფეხები. ზამთარში ღია ნაცრისფერი და თეთრია, თვალის წინ მუქი ლაქით. ნისკარტი მოკლე და შავია, თავზე შესამჩნევად მოკლე.
ზაფხულის ბუმბულში თავი, კისერი, მკერდი და მუცელი შავია, ზურგი ძალიან მუქი ნაცრისფერი. ფრთები ძირითადად თეთრია: ფრთის წინა კიდეზე ზემოდან თეთრი ზოლი აქვს, ქვემოდან შავი. გავა თეთრია, კუდი ღია ნაცრისფერი, თითქმის თეთრი. ფეხები მოკლე და წითელია.
სიგრძე დაახლოებით 23 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 60–66 სმ, წონა 60–75 გ. ნისკარტი მოკლე და შავია, 22–25 მმ. ფრთებს ზედაპირულად და აუჩქარებლად იქნევს. ხმა ხრიალა ყვირილი ან ჩუმი „კი-კი-კი“-ა.
ზამთარში შავი ფერი თითქმის მთლიანად თეთრით ან ღია ნაცრისფრით იცვლება. შუბლი თეთრია, თავის ზედა და უკანა მხარე მოშავო, თეთრი ლაქებით, თვალის წინ კი მუქი სამკუთხა ლაქაა. ახალგაზრდებს თეთრი საყელო და თეთრი გავა აქვთ, ამიტომ მუქი ყავისფერი ზურგი უნაგირივით გამოირჩევა.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს მტკნარწყლიან ტბებზე, დგუშა წყლიან ჭაობებზე, მდინარეებზე და ბუნებრივად დატბორილ, მეჩხერ მდელოებზე, სადაც ღია წყალს ლერწამი, ისლი და სხვა წყლის მცენარეები აკრავს. თევზსაშენ ტბორებსა და ბრინჯის ყანებს ბუდობისას, როგორც წესი, ერიდება, მაგრამ შეიძლება სველ მინდვრებზე, მშრალ სახნავ-სათეს მიწებსა და სტეპზე იკვებოს. გადაფრენისას და ზამთარში ბევრნაირ ადგილას ჩერდება, შიდა ტბებიდან კლდოვან სანაპიროებამდე. გვხვდება ზღვის დონიდან 2000 მ-მდე. საქართველოში ყველაზე მეტი ჩანაწერი ქვემო ქართლიდანაა: კუმისის ტბიდან, ივლისიდან სექტემბრამდე, და გარდაბნის მუნიციპალიტეტიდან. აჭარაში ძირითადად ბათუმთან და ჭოროხის დელტაში ჩანს, აპრილ–მაისსა და სექტემბერში. შიდა ქართლში ჩანაწერები ძირითადად ნადარბაზევის ტბიდანაა, მაისიდან სექტემბრამდე, ასევე გორის მუნიციპალიტეტიდან. აფხაზეთში ის ნახეს გაგრასთან, გულრიფშთან, სოხუმთან და ინკითის ტბაზე. ცალკეული ჩანაწერებია მადატაფის ტბიდან, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტიდან, ბაზალეთის ტბიდან, სამეგრელოდან და დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტიდან.
ფრთათეთრი თევზიყლაპიას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ოთხ რეგიონშია: ქვემო ქართლი, აჭარა, შიდა ქართლი და აფხაზეთი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად წყლის მწერებს ჭამს, განსაკუთრებით ორფრთიანებს, ნემსიყლაპიებსა და ხოჭოებს, ასევე ხმელეთის მწერებსა და მათ მატლებს, მაგალითად კალიებსა და ჭრიჭინებს. ნაკლებად იჭერს წვრილ თევზსა და თავკომბალებს. საკვებს წყლის ან ჭაობის თავზე, 30–50 სმ სიმაღლეზე დაფრენით ეძებს და მწერებს ღეროებიდან, მიწიდან ან წყლის ზედაპირიდან იტაცებს, ან ჰაერში იჭერს.
ძლიერ გადამფრენი ფრინველია. ევროპისა და დასავლეთ აზიის ფრინველები არაბეთის ნახევარკუნძულისა და საჰარის გავლით აფრიკაში, სამხრეთ აფრიკამდე მიფრინავენ, აღმოსავლეთის ფრინველები კი სამხრეთ აზიასა და ავსტრალიაში იზამთრებენ. მთელი წლის განმავლობაში გუნდებად იკვებება, გადაფრენისას გუნდი 10 000 ფრინველამდეც შეიძლება იყოს. ჰაერში თითქმის გამუდმებით ტრიალებს და წყალზე იშვიათად ჯდება. ხმელეთზე ცუდად დადის, მხოლოდ მოკლე მანძილზე. ბუდობს აპრილიდან აგვისტომდე, პატარა კოლონიებად, 3-დან 100 წყვილამდე, ყველაზე ხშირად 20–40 წყვილი ერთად, ზოგჯერ სხვა სახეობებთან ერთად. მეზობელი ბუდეები ჩვეულებრივ 10–30 მ-ით არის დაშორებული, ზოგჯერ 2,5 მ-ით. ბუდე წყლის მცენარეების გროვაზე გაკეთებული ზედაპირული ფოსოა, ჩვეულებრივ მცურავ მცენარეებზე, 30–120 სმ სიღრმის წყლის თავზე, ზოგჯერ ნაპირზე ან მეჩხერი წყლის ფსკერზე. დედალი 2–3, იშვიათად 4 კვერცხს დებს. კრუხობა 18–20 დღე გრძელდება. ბარტყები ბუდეს გამოჩეკიდან 2–3 დღეში ტოვებენ და 20–25 დღეში იწყებენ ფრენას, მშობლები კი მათ კიდევ 10 დღე უვლიან.
მსოფლიოში ფრთათეთრი თევზიყლაპია საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2025). 2023 წლის შეფასებით მსოფლიოში 2,6–4,5 მილიონი ფრინველია, რაც 1,7–3,0 მილიონ ზრდასრულ ფრინველს შეესაბამება. მათი რიცხვი, სავარაუდოდ, მცირდება, მაგრამ არა იმდენად სწრაფად, რომ საფრთხის უფრო მაღალ კატეგორიას მიუახლოვდეს. ევროპაში მას საფრთხეს უქმნის ჭაობების განადგურება და წყლის რეჟიმის რეგულირება: დასავლეთში ჭაობების ათვისება, რუსეთსა და უკრაინაში კი მშრალი ზაფხულები და დრენაჟის ახალი სისტემები. პოლონეთში ფრინველებს დასვენება აფრთხობს. ფრინველის გრიპისადმიც მგრძნობიარეა. აფრიკულ-ევრაზიული წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმება (AEWA) მასზეც ვრცელდება. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
Ben Ackerley · ნიკიტა ტიუნოვი · Dmitry Ivanov · Oscar Hazell · David J Barton
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ფრთათეთრი თევზიყლაპიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მობუდარ და გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული. ძირითადად აპრილიდან სექტემბრამდე ჩანს, ყველაზე ხშირად მაისსა და აგვისტო–სექტემბერში. ზამთარს აფრიკაში, სამხრეთ აზიასა და ავსტრალიაში ატარებს.
ყველაზე მეტი ჩანაწერი კუმისის ტბიდან და გარდაბნის მუნიციპალიტეტიდანაა. ხშირად ჩანს ნადარბაზევის ტბაზე, ბათუმთან და ჭოროხის დელტაში. აფხაზეთში ის ნახეს გაგრასთან, სოხუმთან და ინკითის ტბაზე. ეძებეთ ტბებისა და ჭაობების თავზე, დაბლა მფრენი.
ზაფხულში შავი თავით, კისრითა და მუცლით, თითქმის თეთრი ფრთებით, თეთრი გავითა და წითელი ფეხებით. ზამთარში ღია ნაცრისფერი და თეთრია, თვალის წინ მუქი ლაქით. ნისკარტი მოკლე და შავია.
ზაფხულში ფრთათეთრ თევზიყლაპიას თეთრი ფრთები, თეთრი გავა და წითელი ფეხები აქვს, შავს კი მუქი ნაცრისფერი ფრთები და კუდი და მუქი ფეხები. ზამთარში ორივე ღია ფერისაა, მაგრამ შავ თევზიყლაპიას მკერდის გვერდებზე მუქი ლაქები აქვს, ფრთათეთრს კი არა.
ძირითადად წყლის მწერებს: ორფრთიანებს, ნემსიყლაპიებსა და ხოჭოებს, ასევე კალიებსა და ჭრიჭინებს. ნაკლებად იჭერს წვრილ თევზსა და თავკომბალებს. თევზისთვის არ ყვინთავს, საკვებს ზედაპირიდან იტაცებს ან ჰაერში იჭერს.
აპრილიდან აგვისტომდე, პატარა კოლონიებად, ყველაზე ხშირად 20–40 წყვილი ერთად. ბუდე წყლის მცენარეების გროვაა, ჩვეულებრივ მცურავ მცენარეებზე. დედალი 2–3 კვერცხს დებს, კრუხობა 18–20 დღე გრძელდება, ბარტყები კი 20–25 დღეში იწყებენ ფრენას.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), თუმცა მისი რიცხვი, სავარაუდოდ, მცირდება. საფრთხეს უქმნის ჭაობების განადგურება, დრენაჟი და ბუდობის ადგილებთან შეშფოთება. დაშავებულ ფრინველზე დაურეკეთ 112-ს ან გარემოს დაცვის სამსახურს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
