კუდსადგისა იხვი
Anas acuta
Anna Danilova · ბათუმი, აჭარა საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- მამალი 59–76 სმ, დედალი 51–64 სმ, ფრთები 80–95 სმ
- კვება
- წყლის მცენარეები, თესლი, ბუდობისას უხერხემლოები
- სტატუსი საქართველოში
- გადამფრენი, ზოგჯერ მობუდარი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- ქვემო ქართლი; აჭარა; შიდა ქართლი
- ჰაბიტატი
- ტბები, ჭაობები, ლაგუნები და სველი მდელოები
- ოჯახი
- Anatidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2019); საქართველოში LC (2024)
კუდსადგისა იხვი (Anas acuta) საკმაოდ დიდი იხვია: მამლის სიგრძე 59–76 სმ-ია, წონა 450–1360 გ, დედლისა 51–64 სმ და 454–1135 გ. გაშლილი ფრთები 80–95 სმ-ია. გარეული იხვის ზომისაა, მაგრამ უფრო წერწეტა და გრძელკისერაა. ქართული და ლათინური სახელი მამლის გრძელ, წვეტიან კუდს ეხება. ადამიანისთვის საშიში არ არის. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ და ზოგჯერ მობუდარ ფრინველად არის აღნიშნული, თუმცა მისი სეზონური სტატუსი საქართველოში ბოლომდე დადგენილი არ არის. დაკვირვებების უმეტესობა თებერვალ-აპრილზე მოდის. ყველაზე მეტი ჩანაწერი ქვემო ქართლშია, შემდეგ აჭარასა და შიდა ქართლში. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ კუდსადგისა იხვი
წერწეტა, გრძელკისერა იხვია. მამალს შოკოლადისფერი თავი და თეთრი მკერდი აქვს, საიდანაც კისრის გვერდზე თეთრი ზოლი ადის, კუდის შუა ბუმბული კი 10 სმ-მდეა წაგრძელებული. დედალი ღია მურაა, ჭრელი, მაგრამ ფორმით, გრძელი კისრითა და გრძელი რუხი ნისკარტით ადვილად იცნობა.
მამალს შოკოლადისფერი თავი, თეთრი მკერდი და კისრის გვერდზე ასული თეთრი ზოლი აქვს. ზურგი და გვერდები რუხია, კუდქვეშ ყვითელი ლაქა და შავი კუდი, რომლის შუა ბუმბულიც გრძელი და წვეტიანია.
დედალი ღია მურაა, ქერცლისებრი ნახატით, თავი უფრო ერთფეროვანი, რუხ-მურა აქვს. კუდი მასაც წვეტიანი აქვს, ოღონდ მოკლე. ორივე სქესს მოლურჯო-რუხი ნისკარტი და რუხი ფეხები აქვს.
ძალიან სწრაფად დაფრინავს, ფრთებს ოდნავ უკან გადახრილს იჭერს. ფრენისას მამალს ფრთაზე შავი სარკე აქვს, უკან თეთრი არშიით, დედალს მუქი მურა სარკე, უკანა მხარეს ფართო თეთრი არშიით.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ღია, ტყის გარეშე ჭაობიანი ადგილების ფრინველია: ბუდობს სველ მდელოებზე, ტბების ნაპირებსა და ტუნდრაში, სადაც წყალი ზედაპირულია. ზამთარში და გადაფრენისას უფრო მრავალფეროვან ადგილებს იყენებს: დიდ ტბებს, მლაშე ლაგუნებს, ჭაობებს, შესართავებსა და დელტებს, ხშირად მინდვრების მახლობლად. საქართველოში ყველაზე მეტი ჩანაწერი ქვემო ქართლშია, ძირითადად კუმისის ტბაზე, ოქტომბრიდან თებერვლამდე. აჭარაში, ბათუმსა და ხელვაჩაურთან, გაზაფხულსა და სექტემბერში ჩანს, გადაფრენისას. შიდა ქართლში ჩანაწერები ნადარბაზევის ტბიდანაა, თებერვალ-მარტში. თბილისში, მცხეთა-მთიანეთში (ბაზალეთის ტბა), სამცხე-ჯავახეთსა და აფხაზეთში მხოლოდ რამდენიმე ჩანაწერია, ძირითადად გაზაფხულზე.
კუდსადგისა იხვის რუკა აერთიანებს iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს საქართველოში. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. საკმარისი ჩანაწერები ქვემო ქართლში, აჭარასა და შიდა ქართლშია.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
საკვებს ზედაპირულ წყალში ეძებს: ნისკარტს წყალში აცურებს ან თავდაყირა გადაყირავდება. გრძელი კისრის წყალობით 30 სმ სიღრმიდანაც იღებს საკვებს, რაც სხვა იხვებს, მაგალითად, გარეულ იხვს, არ შეუძლიათ. ძირითადად საღამოს და ღამით იკვებება, დღისით კი ღია წყალზე ისვენებს. ზამთარში ძირითადად მცენარეებს ჭამს: წყლის მცენარეების თესლსა და ფესურებს, ზოგჯერ მინდორში მარცვალს. ბუდობისას ძირითადად უხერხემლოებით იკვებება: წყლის მწერებით, მოლუსკებითა და კიბოსნაირებით.
ჩრდილოეთში მკაცრად გადამფრენია. ბუდობს აპრილიდან ივნისამდე, მარტოხელა წყვილებად ან თავისუფალ ჯგუფებად. მამლები ბუდობის ადგილებს მაის-ივნისში ტოვებენ და ბუმბულის გამოსაცვლელად შორს მიფრინავენ, დედლები მოგვიანებით მიჰყვებიან. ბუმბულის ცვლისას დაახლოებით 4 კვირა ვერ დაფრინავს, შემდეგ კი, აგვისტოს შუა რიცხვებიდან, სამხრეთისკენ მიდის. ზამთარში და გადაფრენისას ძალიან საზოგადოებრივია, სხვა იხვებთან ერთად დიდ გუნდებს ქმნის. მამლის ძახილი რბილი სტვენაა, „პრუპ-პრუპ“, დედალი კი გარეული იხვივით ყიყინებს. საქართველოში დაკვირვებების უმეტესობა თებერვალ-აპრილზე მოდის. წყვილები ხშირად ჯერ კიდევ გადაფრენისას ან ზამთრის ადგილებზე იქმნება. ბუდე მიწაზეა, მცენარეებში დამალული, ხშირად წყლიდან მოშორებით: ზედაპირული ფოსოა, მცენარეებითა და ღინღლით ამოფენილი. დედალი 7–9 მოკრემისფრო კვერცხს დებს და მარტო კრუხობს 22–24 დღე. ბარტყები გამოჩეკისთანავე დადიან, დედალს წყლისკენ მიჰყავს და 46–47 დღეში ფრთიანდებიან. ერთი წლისა მწიფდება. ყველაზე ხანდაზმული ცნობილი ფრინველი 27 წლისა და 5 თვისა იყო.
მსოფლიოში კუდსადგისა იხვი საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2019). ზრდასრული ფრინველების რიცხვი 4 700 000–4 800 000-ია და მცირდება. ჩრდილოეთ ამერიკაში 40 წელიწადში 77,3%-ით შემცირდა, ევროპაში კი სამ თაობაში 25%-ზე ნაკლებით მცირდება. საფრთხეებია ჭაობების დაშრობა და განადგურება, ნავთობით დაბინძურება, ტყვიის საფანტით მოწამვლა, ფრინველის ბოტულიზმი და ფრინველის გრიპი. მიწაზე ბუდობს და ადრე იწყებს კვერცხის დებას, ამიტომ ბევრ ბუდეს გაზაფხულის ხვნა ანადგურებს: კანადაში ერთ კვლევაში შესწავლილი ბუდეების ნახევარზე მეტი მიწის დამუშავებას შეეწირა. მთელ არეალზე ნადირობენ. სახეობაზე ვრცელდება აფრიკულ-ევრაზიული გადამფრენი წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმება (AEWA), CITES-ში კი არ არის. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
Matt Felperin · Josiah Reed · Juan Miguel · Anna Danilova · Oscar Hazell · Anton Chechulin · გიორგი ნაცვლიშვილი · Vladimir Belinsky
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები კუდსადგისა იხვთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ და ზოგჯერ მობუდარ ფრინველად არის აღნიშნული. ყველაზე ხშირად თებერვალ-აპრილში ჩანს.
ყველაზე მეტი ჩანაწერი ქვემო ქართლშია, კუმისის ტბაზე, ზამთარში. აჭარაში გაზაფხულსა და სექტემბერში გადის, შიდა ქართლში კი ნადარბაზევის ტბაზე ჩანს.
მამალს შოკოლადისფერი თავი, თეთრი მკერდი, კისერზე ასული თეთრი ზოლი და გრძელი, წვეტიანი კუდი აქვს. დედალი ღია მურა და ჭრელია, მაგრამ გრძელი კისრითა და წერწეტა ფორმით იცნობა.
მამალი 59–76 სმ-ია და 450–1360 გ იწონის, დედალი 51–64 სმ და 454–1135 გ. გაშლილი ფრთები 80–95 სმ-ია.
ზამთარში ძირითადად წყლის მცენარეების თესლსა და ფესურებს, ზოგჯერ მარცვალს. ბუდობისას წყლის მწერებს, მოლუსკებსა და კიბოსნაირებს.
მიწაზე, მცენარეებში დამალულ ფოსოში, ხშირად წყლიდან მოშორებით. დედალი 7–9 კვერცხს დებს და 22–24 დღე კრუხობს.
კუდსადგისა იხვი ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), თუმცა მისი რიცხვი მსოფლიოში მცირდება. სახეობაზე AEWA-ს შეთანხმება ვრცელდება.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
