მელოტა
Fulica atra
ალექსანდრე აბულაძე · ნურის ტბა, ბათუმი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 36–39 სმ
- კვება
- ძირითადად წყლის მცენარეები
- სტატუსი საქართველოში
- მთელი წელი; სანადირო სახეობა
- ჰაბიტატი
- ტბები, წყალსაცავები, ნელი მდინარეები
- ოჯახი
- Rallidae
- კონსერვაცია
- გლობალურად LC (2019)
მელოტა მთლიანად შავი წყლის ფრინველია, რომელსაც თეთრი ნისკარტი და შუბლზე შიშველი თეთრი ფარი აქვს. საქართველოში წლის ყველა თვეში ნახულობენ, ზაფხულშიც. ყველაზე ხშირად ქვემო ქართლისა და თბილისის ტბებზე ჩანს, აფხაზეთში, სამცხე-ჯავახეთსა და აჭარაშიც გვხვდება. 2022 წლის შემოდგომაზე ჯავახეთის ექვს ტბაზე წყლის ფრინველების აღრიცხვისას ყველაზე მრავალრიცხოვან სახეობებს შორის იყო. იხვს ჰგავს, მაგრამ სხვა ოჯახს, Rallidae-ს ეკუთვნის: ფეხზე აპკი არ აქვს, თითებს კი განიერი ტყავის ნიჩბები ასდევს. ადამიანისთვის უვნებელია, საქართველოში კი სანადირო სახეობაა. ტბაზე შავ ფრინველს თეთრი შუბლით თუ ხედავთ, დიდი ალბათობით, მელოტაა.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მელოტა
შორიდანვე ჩანს: მომრგვალო, შავი ან ნახშირისფერი ფრინველი თეთრი ნისკარტითა და შუბლზე თეთრი ფარით. მამალი და დედალი ერთნაირები არიან. ღია წყალზე ტივტივებს და ხშირად ყვინთავს. ყველაზე ხშირად მის უფრო პატარა ნათესავს, Gallinula chloropus-ს ურევენ, რომელსაც წითელი ფარი აქვს.
სიგრძე 36–39 სმ-ია, ფრთის სიგრძე კი დაახლოებით 20–23 სმ. დიდ ბრიტანეთში აწონილი ზრდასრული ფრინველები 630–1210 გ იწონიდნენ, მამლები დედლებზე საშუალოდ მძიმეები იყვნენ. შუბლის თეთრი ფარი შიშველი, სისხლძარღვიანი რქოვანი ქსოვილია. მელოტებს შორის ის სტატუსის ნიშანია.
ფეხები მოვერცხლისფრო-ნაცრისფერი აქვს და აპკი არ აქვს. თითოეულ თითს გვერდებზე განიერი ტყავის ნიჩბები ასდევს: ცურვისას იშლება, ფეხის წინ წაღებისას კი იკეცება. ეს დიდი ფეხები ყველაზე კარგად მაშინ ჩანს, როცა ფრინველი ნაპირზე გამოდის. ბარტყი სულ სხვანაირია: შავი ღინღლი და წითელ-ნარინჯისფერი თავი აქვს.
Gallinula chloropus მელოტაზე პატარაა, ფარი და ნისკარტი წითელი აქვს, ნისკარტის წვერი კი ყვითელი. გვერდზე თეთრი ზოლი გასდევს, კუდქვეშ თეთრი აქვს, ფეხები კი ყვითელი. ნაპირის მცენარეებში იმალება, მელოტა კი ღია წყალს ამჯობინებს. ამიტომ თეთრი შუბლი და ღია წყალი მელოტას ნიშანია, წითელი შუბლი და ლერწამი კი მისი ნათესავისა.
ფერი
მთელი სხეული შავი ან ნახშირისფერია, ყოველგვარი ნახატის გარეშე. ერთადერთი ნათელი ადგილი თეთრი ნისკარტი და შუბლის თეთრი ფარია, რომელიც მუქ ფონზე შორიდანვე ანათებს. ფეხები მოვერცხლისფრო-ნაცრისფერია. ბარტყები შავი ღინღლით არიან დაფარული, თავი კი წითელ-ნარინჯისფერი აქვთ.
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ღია, მდგარ და ნელ წყალს ირჩევს: ტბებს, წყალსაცავებსა და ნელი დინების მდინარეებს. თავისი ოჯახის სხვა წევრებისგან განსხვავებით, ლერწამში იშვიათად იმალება და დღის უმეტეს ნაწილს ღია წყალზე ატარებს. ზამთარში წყლის პირას მოკლე ბალახზეც გამოდის საძოვრად. ცივ რეგიონებში მობუდარი მელოტები სამხრეთით მაშინ მიდიან, როცა ტბები იყინება. საქართველოში გვხვდება ქვემო ქართლში, თბილისში, აფხაზეთში, სამცხე-ჯავახეთში, აჭარაში, მცხეთა-მთიანეთში, კახეთსა და შიდა ქართლში. ყველაზე ხშირად კუმისისა და ჯანდარის ტბებზე, თბილისში კი ლისის ტბასა და თბილისის ზღვაზე ნახულობენ. შავი ზღვის სანაპიროზე ბიჭვინთის ინკიტის ტბაზე, გაგრასთან და ბათუმში ჩანს, სამცხე-ჯავახეთში კი მადათაფასა და ტაბაწყურის ტბებზე. ზაფხულშიც გვხვდება, მაგალითად კუმისზე, მადათაფაზე და ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში. საქართველოში შემოდგომის დიდი თავყრილობები ჯავახეთის ზეგანის ტბებზეა. 2022 წელს, აგვისტოს მეორე ნახევრიდან დეკემბრის პირველ კვირამდე, წყლის ფრინველები ექვს ტბაზე დაითვალეს: მადათაფაზე, ბუღდაშენზე, ხანჩალზე, საღამოზე, ფარავანსა და კარწახზე (სამცხე-ჯავახეთი). იმ წელს ამ ტბებზე სულ მცირე 39 000 წყლის ფრინველი შეიკრიბა, მელოტა კი ყველაზე მრავალრიცხოვან სახეობებს შორის იყო. იმავე ტბებზე ცხოვრობს გარეული იხვიც.
მელოტას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად მცენარეებით იკვებება, თუმცა ცხოველურ საკვებზეც არ ამბობს უარს. ჭამს კიბოსნაირებს, თევზს, წყლის მწერებს, ზოგჯერ კი სხვა წყლის ფრინველების კვერცხებსა და ბარტყებსაც. იხვებისგან განსხვავებით, ხშირად ყვინთავს: ფსკერიდან მცენარეს გლეჯს და საჭმელად ზედაპირზე ამოაქვს. ასევე წყალში წინ იხრება, ქვებიდან წყალმცენარეებს ფხეკს და ნაპირთან მოკლე ბალახსაც ძოვს.
ბუდობის დროს მელოტა თავის ტერიტორიას შეუპოვრად იცავს. მეტოქეს წყალზე ფრთების ცემით მისდევს და დიდი, ნიჩბისებრი ფეხებით ურტყამს. ზამთარში კი მჭიდრო გუნდებად იკრიბება ტბებსა და წყალსაცავებზე, ზოგჯერ ასობით და ათასობით. ასაფრენად წყალზე უნდა გაირბინოს, ფრთების ძლიერი ქნევითა და ხმაურით. ჰაერში აწეული კი კარგად დაფრინავს. ხმა ხმამაღალი და მრავალფეროვანი აქვს: სხვადასხვა ძახილით ერთმანეთს ეხმიანება, აფრთხილებს ან ემუქრება. ბუდე წყალზე მოტივტივე ჯამისებრი ტივია, ლერწმისა და მკვდარი მცენარეებისგან აშენებული, და ხშირად კარგად ჩანს. დედალი დაახლოებით 5–10 კვერცხს დებს. კვერცხებს ორივე მშობელი 21–26 დღე კიცხავს, ბარტყები კი სხვადასხვა დროს იჩეკებიან. ჩვეულებრივ, სეზონში ერთხელ ბუდობს, ზოგჯერ ორჯერ. ბარტყები ბუდეს მალე ტოვებენ და ფრენას 6–8 კვირაში იწყებენ. საკვები თუ ცოტაა, მშობლები ბარტყებს ორად ყოფენ და თითოეული თავის ნაწილს უვლის.
2019 წლის მსოფლიო შეფასებით, მელოტა „ნაკლებად საფრთხეშია“ (LC). ფართოდ არის გავრცელებული ძველ სამყაროში, ევროპიდან ჩინეთამდე და ავსტრალიამდე. საქართველოში სანადირო სახეობაა, ნადირობის დადგენილი ვადებითა და დღიური ლიმიტით. შემოდგომით ჯავახეთის ტბები ათასობით წყლის ფრინველს აძლევს საკვებსა და დასასვენებელ ადგილს. სხვადასხვა სახეობა სხვადასხვა ტბას ამჯობინებს, ამიტომ გადამფრენი წყლის ფრინველებისთვის ექვსივე ტბას აქვს მნიშვნელობა. ტბის ფსკერის მცენარეულობით მკვებავი მელოტა ამ ტბების ერთ-ერთი ყველაზე მრავალრიცხოვანი ბინადარია.
Donsky · emanon · ალექსანდრე აბულაძე · გიორგი ნაცვლიშვილი
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები მელოტასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, და წლის ყველა თვეში, ზაფხულშიც. შემოდგომით განსაკუთრებით ბევრია: 2022 წელს ჯავახეთის ექვს ტბაზე ყველაზე მრავალრიცხოვან წყლის ფრინველებს შორის იყო. ზამთარში შავი ზღვის სანაპიროზეც გვხვდება. საქართველოში სანადირო სახეობაა. ღია ტბაზე შავი, თეთრშუბლა ფრინველების გუნდი თუ დაინახეთ, დიდი ალბათობით, მელოტებია.
ყველაზე ადვილად ქვემო ქართლისა და თბილისის ტბებზე: კუმისზე, ჯანდარის ტბაზე, ლისის ტბასა და თბილისის ზღვაზე. გვხვდება აფხაზეთში, აჭარაში, სამცხე-ჯავახეთში, მცხეთა-მთიანეთში, კახეთსა და შიდა ქართლშიც. ღია, მშვიდ წყალს ირჩევს და ლერწამში იშვიათად იმალება. ამიტომ ნაპირიდან ჭოგრიტით მარტივად დაინახავთ.
არა. იხვს ჰგავს და წყალზეც იხვივით ტივტივებს, მაგრამ სხვა ოჯახს, Rallidae-ს ეკუთვნის. ფეხზე აპკი არ აქვს: თითებს გვერდებზე განიერი ტყავის ნიჩბები ასდევს. ნისკარტი ბრტყელი კი არა, წვეტიანი და თეთრია, შუბლზე თეთრი ფარით. ასაფრენად წყალზე გარბენა სჭირდება, საკვებისთვის კი ხშირად ყვინთავს.
სიგრძე 36–39 სმ-ია, ანუ საშუალო ზომის იხვზე პატარაა. დიდ ბრიტანეთში აწონილი ზრდასრული ფრინველები 630–1210 გ იწონიდნენ. მამლები დედლებზე საშუალოდ მძიმეები იყვნენ, თუმცა გარეგნულად ერთნაირები არიან. ზომით მასზე პატარაა მისი წითელშუბლა ნათესავი Gallinula chloropus.
ძირითადად წყლის მცენარეებით. საკვებისთვის ფსკერზე ყვინთავს და მცენარე ზედაპირზე ამოაქვს. ჭამს კიბოსნაირებს, თევზს და წყლის მწერებსაც, ზოგჯერ კი სხვა ფრინველების კვერცხებსა და ბარტყებს. ზამთარში წყლის პირას მოკლე ბალახსაც ძოვს.
დიახ, საქართველოში სანადირო სახეობაა, ოღონდ დადგენილ ვადებში. 2026 წლის სეზონზე ქვეყნის უმეტეს ნაწილში ნადირობა 1 ნოემბრიდან 1 მარტამდე შეიძლება, დღეში 6 ფრინველამდე. ახალქალაქის, ნინოწმინდის, წალკისა და დმანისის მუნიციპალიტეტებში სეზონი 10 სექტემბრიდან 31 დეკემბრამდეა, დღეში 5 ფრინველამდე. ნადირობამდე ყოველ სეზონზე მოქმედი წესები გადაამოწმეთ.
ადამიანისთვის საშიში არ არის. 2019 წლის მსოფლიო შეფასებით, „ნაკლებად საფრთხეშია“ (LC). საქართველოში ერთი მელოტასგან ფრინველის გრიპის დაბალპათოგენური ვირუსი გამოიყო. ამიტომ ავადმყოფ ან მკვდარ წყლის ფრინველს ხელით ნუ შეეხებით და შორიდან უყურეთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
