ჭიკვარა
Anas crecca
David Roche · გარდაბანი, ქვემო ქართლი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 34–38 სმ
- კვება
- თესლი, წყლის მცენარეები და მწერები
- სტატუსი საქართველოში
- მობუდარი, გადამფრენი და მოზამთრე
- დაფიქსირებული რეგიონები
- თბილისი; ქვემო ქართლი; შიდა ქართლი; აჭარა; მცხეთა-მთიანეთი
- ჰაბიტატი
- ტბები, ჭაობები და ზედაპირული წყალი
- ოჯახი
- Anatidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2020)
ჭიკვარა (Anas crecca) ევროპის ყველაზე პატარა იხვია: სიგრძე 34–38 სმ-ია, წონა 250–400 გ. მამალს წაბლისფერი თავი აქვს თვალიდან კეფისკენ გაწოლილი ფართო მწვანე ზოლით, რუხი გვერდები და კუდქვეშ შავად შემოვლებული ყვითელი სამკუთხედი. დედალი ყავისფრად ჭრელია. ფრენისას ორივეს ფრთაზე კაშკაშა მწვანე ლაქა უჩანს. წყლიდან თითქმის ვერტიკალურად და ძალიან სწრაფად აფრინდება. ადამიანისთვის საშიში არ არის. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მობუდარ, გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. დაკვირვებები აგვისტოდან მაისამდეა, ყველაზე მეტი იანვრიდან მარტამდე, ივნის-ივლისში კი აქ არ უნახავთ. ყველაზე ხშირად თბილისში, ლისის ტბაზე, ქვემო ქართლში, შიდა ქართლში, აჭარასა და მცხეთა-მთიანეთში ჩანს. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია (LC, 2020).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჭიკვარა
პატარა, მოკლეკისერა იხვია. მამალს წაბლისფერი თავი მწვანე ზოლით და რუხი სხეული აქვს, დედალი ყავისფრად ჭრელია. ორივეს ფრთაზე მწვანე ლაქა აქვს. საქართველოში ტბებზე, ჭაობებსა და მდინარის შესართავებთან ჩანს.
სიგრძე 34–38 სმ-ია, გაშლილი ფრთების სიგანე 58–64 სმ, წონა 250–400 გ, საშუალოდ დაახლოებით 320 გ. ევროპის ყველაზე პატარა იხვია, გარეულ იხვზე ბევრად პატარა. ნისკარტი მოკლე და ვიწროა.
მამალს წაბლისფერი თავი აქვს, თვალიდან კეფისკენ ფართო მწვანე ზოლი გასდევს, ღია, მოყვითალო კიდით. მკერდი მოყვითალოა მუქი წინწკლებით, გვერდები რუხი, ფრთის ზემოთ თეთრი ჰორიზონტალური ზოლი აქვს, კუდქვეშ კი შავად შემოვლებული ყვითელი სამკუთხედი. ზაფხულში, ბუმბულის გამოცვლისას, მამალი დედალს ემსგავსება.
დედალი ყავისფრად ჭრელია, ყელი და მუცელი ღია აქვს. ფრენისას ორივე სქესს ფრთაზე კაშკაშა მწვანე ლაქა უჩანს. მამალი წმინდა, სტვენისმაგვარ „კრიკ-კრიკ“-ს იძახის. საფრთხის დროს იხვების ჯგუფიდან ხშირად პირველი აფრინდება.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს ტბებთან, ჭაობებში, ტორფიან ჭაობებსა და პატარა გუბურებთან, სადაც ნაპირზე ხშირი საფარია, განსაკუთრებით ისლი. ჩრდილოეთში ტყის ტბებთან და ტუნდრის ჭაობებშიც ბუდობს. გადაფრენისა და ზამთრის დროს თითქმის ნებისმიერ წყალთან ჩერდება: ჭაობებში, გუბურებსა და ტბებზე, ტალახიან ნაპირებზე, დატბორილ მინდვრებზე, მდინარეებსა და მათ შესართავებთან, ზღვისპირა ლაგუნებსა და მლაშე ჭაობებში. ღრმა წყალს ზედაპირულს ამჯობინებს. საქართველოში ყველაზე ხშირად თბილისში ჩანს, ლისის ტბაზე. ქვემო ქართლში ის კუმისის ტბასა და გარდაბნის მუნიციპალიტეტში ნახეს, შიდა ქართლში ნადარბაზევის ტბაზე, აჭარაში ჭოროხის დელტაში, არდაგნის ტბასა და ბათუმთან, მცხეთა-მთიანეთში კი თბილისის ჩრდილოეთ განაპირას, ბაზალეთის ტბაზე და მცხეთასთან. აფხაზეთში, გაგრასთან, ბიჭვინთასა და გულრიფშთან, კახეთში, სიღნაღის მუნიციპალიტეტში, და სამცხე-ჯავახეთში, ბუღდაშენის ტბასთან და ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში, მხოლოდ ცალკეული ჩანაწერებია.
ჭიკვარას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერები აგვისტოდან მაისამდეა, ყველაზე მეტი იანვრიდან მარტამდე. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
საკვებს, რაც ხელმისაწვდომია, იმას ჭამს: მწერებსა და მათ მატლებს, ისლისა და სხვა მცენარეების თესლს, წყლის მცენარეებს. ზამთარში ძირითადად თესლსა და მარცვალს ჭამს. ზედაპირულ წყალში ან ტალახზე ნისკარტით წყალს ფილტრავს: ნისკარტის კიდეზე წვრილი ფირფიტები აქვს, რომლებიც საკვებს აკავებს. ბარტყები თავიდან ძირითადად მწერების მატლებით იკვებებიან.
გადამფრენი ფრინველია. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მობუდარ, გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. დაკვირვებები აგვისტოდან მაისამდეა, ყველაზე მეტი იანვრიდან მარტამდე. ივნისსა და ივლისში აქ ჯერჯერობით არ უნახავთ. დღისით აქტიურია. წლის დიდ ნაწილს ჯგუფებად ატარებს, რამდენიმე ფრინველიდან რამდენიმე ათასამდე. სწრაფად და მოხერხებულად დაფრინავს. საკვებისთვის იშვიათად ყვინთავს, მაგრამ საფრთხის დროს შეიძლება წყალში ჩაიმალოს. წყვილები ზამთარშივე იქმნება. ბუდეს მიწაზე, წყლიდან არაუმეტეს 200 მეტრში აკეთებს: ისლში ამოთხრილ ფოსოს ბუმბულით ამოფენს. დებს 8–11 კვერცხს, ზოგჯერ 7-დან 15-მდე. კვერცხებზე დედალი ზის, 21–23 დღე. ბარტყები ბუმბულით გამოიჩეკებიან და ბუდეს მალევე ტოვებენ. წელიწადში ერთხელ ბუდობს.
მსოფლიოში ჭიკვარას გადაშენების საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC, 2020). მისი არეალი ძალიან დიდია, ზრდასრული ფრინველების რიცხვი კი დაახლოებით 2,8 მილიონია. რიცხვის ცვლილება მსოფლიოში ცნობილი არ არის: ზოგი პოპულაცია მცირდება, ზოგი სტაბილურია ან იზრდება. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოშიც მისი საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC).
ალექსანდრე აბულაძე · Donsky · Eric Gofreed · David Roche · Giorgi Makharadze · გიორგი ნაცვლიშვილი · Anna Yargina · ნიკიტა ტიუნოვი
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჭიკვარასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მობუდარ, გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. ყველაზე ხშირად აგვისტოდან მაისამდე ჩანს, განსაკუთრებით იანვრიდან მარტამდე.
ყველაზე ხშირად თბილისში, ლისის ტბაზე, ქვემო ქართლში, კუმისის ტბაზე, შიდა ქართლში, ნადარბაზევის ტბაზე, და აჭარაში, ჭოროხის დელტაში. ეძებეთ ტბების ზედაპირულ, ბალახიან ნაპირებთან.
ძალიან პატარა იხვია. მამალს წაბლისფერი თავი თვალზე ფართო მწვანე ზოლით და კუდქვეშ ყვითელი სამკუთხედი აქვს. დედალი ყავისფრად ჭრელია. ფრენისას ორივეს ფრთაზე მწვანე ლაქა უჩანს.
ჭიკვარა გარეულ იხვზე ბევრად პატარაა. გარეული იხვის მამალს მწვანე თავი აქვს, ჭიკვარას მამალს კი წაბლისფერი თავი მწვანე ზოლით. დედლები ორივე ყავისფერია, მაგრამ ჭიკვარას დედალი პატარაა და ფრთაზე მწვანე ლაქა აქვს, გარეული იხვისას კი ლურჯ-იისფერი.
სიგრძე 34–38 სმ-ია, გაშლილი ფრთების სიგანე 58–64 სმ, წონა 250–400 გ.
მწერებსა და მათ მატლებს, თესლს და წყლის მცენარეებს. ზამთარში ძირითადად თესლსა და მარცვალს. საკვებს ზედაპირულ წყალში ნისკარტით ფილტრავს.
ჭიკვარა ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია, 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში კი საქართველოშიც LC-ად არის შეფასებული.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
