რუხი ბატი
Anser anser
marimo · Greater London
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 74–91 სმ, ფრთები 147–180 სმ
- კვება
- ბალახი, წყლის მცენარეები, მარცვალი
- სტატუსი საქართველოში
- მოზამთრე, ზაფხულის სტუმარი და გადამფრენი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- აჭარა
- ჰაბიტატი
- ჭაობები, ტბები, საძოვრები და მინდვრები
- ოჯახი
- Anatidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2018); საქართველოში LC (2024)
რუხი ბატი (Anser anser) გვარ Anser-ის რუხი ბატებიდან ყველაზე დიდი და მასიურია: სიგრძე 74–91 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 147–180 სმ, წონა 2,16–4,56 კგ, საშუალოდ 3,3 კგ. შინაური ბატის უმეტესი ჯიშების წინაპარია და ერთ-ერთი პირველი შინაური ცხოველია. საქართველოში მისი აღმოსავლური ქვესახეობა, A. a. rubrirostris გვხვდება. ადამიანისთვის საშიში არ არის. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მოზამთრე, ზაფხულის სტუმარი და გადამფრენი ფრინველია, თუმცა მისი სეზონური სტატუსი საქართველოში ბოლომდე დადგენილი არ არის. ჩანაწერი ცოტაა: ყველაზე მეტი აჭარაშია, ბათუმთან, სხვა რეგიონებში კი მხოლოდ ცალკეული ჩანაწერებია. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ რუხი ბატი
დიდი, მსხვილტანიანი რუხ-მურა ბატია, სქელი და გრძელი კისრით, დიდი თავითა და ნისკარტით. ფეხები ვარდისფერია, ნისკარტი ნარინჯისფერი ან ვარდისფერი: აღმოსავლურ ქვესახეობას, რომელიც საქართველოში გვხვდება, ვარდისფერი ნისკარტი აქვს. შინაურ ბატს ჰგავს, მაგრამ უფრო მსუბუქი და მოქნილია.
ბუმბული რუხ-მურაა, ღია არშიებით, რაც ზოლიან ნახატს ქმნის. თავი უფრო მუქია, მკერდი და მუცელი ღია, მეტ-ნაკლები შავი წინწკლებით. ახალგაზრდას ეს წინწკლები არ აქვს და ფეხები მორუხო აქვს.
ფრთის წინა ნაწილი და გავა ღია რუხია, რაც კარგად ჩანს ფრენისას ან ფრთების გაშლისას. ფრთის საფარი ბუმბული ღიაა და მუქი მფრენი ბუმბულისგან მკვეთრად გამოირჩევა. გვერდებზე ზემოდან თეთრი ხაზი გასდევს.
ხმამაღლა, შინაური ბატივით ყიყინებს, „აანგ-უნგ-უნგ“. გუნდის ხმა მწევრების ყეფას ჰგავს. საფრთხისას ზრდასრული ფრინველი სისინებს.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ბუდობს ღია ადგილებში მცენარეებით შემოსაზღვრულ ჭაობებთან, ბალახიან ტერიტორიებზე, სტეპსა და ნახევარუდაბნოში, ზღვის დონიდან 2300 მ-მდე. ბუდისთვის ხშირად ტბის კუნძულებს ირჩევს, სადაც მიწის მტაცებლები ვერ აღწევენ. ზამთარში ცხოვრობს ღია ვაკის სასოფლო-სამეურნეო მიწებზე, ჭაობებში, ტბებზე, წყალსაცავებზე, ზღვისპირა ლაგუნებსა და შესართავებში. საქართველოში რუხი ბატის მხოლოდ რამდენიმე ჩანაწერია. ყველაზე მეტი აჭარაშია, ბათუმთან და გონიოსთან, თებერვლიდან სექტემბრამდე. კახეთში ძირითადად ივლისში ჩანს, სამცხე-ჯავახეთში აპრილ-მაისში, მაგალითად, საღამოს ტბასთან. თბილისში ორი ჩანაწერია, მათ შორის კუს ტბასთან, მცხეთა-მთიანეთსა და ქვემო ქართლში კი თითო.
რუხი ბატის რუკა აერთიანებს iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს საქართველოში. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. საკმარისი ჩანაწერები მხოლოდ აჭარაშია.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
თითქმის მხოლოდ მცენარეებით იკვებება, ძირითადად ბალახით: ხშირად ძოვს საძოვრებზე, ცხვრისა და ძროხის გვერდით. ჭამს წყლის მცენარეებს, ფესურებსა და ნაყოფსაც. ზამთარში ნათესებზე ჩამოცვენილ მარცვალს აგროვებს და ზოგჯერ ნათესებსაც ძოვს, კარტოფილსაც ჭამს. იშვიათად პატარა თევზს, ამფიბიებს, კიბოსნაირებს, მოლუსკებსა და მწერებსაც ჭამს. დღისით იკვებება, განსაკუთრებით დილითა და საღამოს, ღამესა და შუადღეს კი ღია წყალზე ატარებს.
ჩრდილოეთის პოპულაციები გადამფრენია, ზომიერ რეგიონებში კი ზოგი ერთ ადგილზე რჩება. ჩრდილოეთის ბუდობის ადგილებს შედარებით გვიან, შემოდგომაზე ტოვებს და დაბრუნებას იანვარშივე იწყებს. აზიის ფრინველები ზამთარს აზერბაიჯანში, ირანსა და აღმოსავლეთით ჩინეთამდე ატარებენ. ბუდობის შემდეგ ბუმბულს იცვლის და დაახლოებით ერთი თვე ვერ დაფრინავს. ბუდობის გარეთ ძალიან საზოგადოებრივია, შემოდგომის გადაფრენამდე 25 000-მდე ფრინველის გუნდებს ქმნის. ახალგაზრდები მშობლებთან ერთად მიფრინავენ და ასე სწავლობენ გადაფრენის გზებს. წყვილი, ჩვეულებრივ, მთელი ცხოვრება ერთად რჩება. ბუდე მიწაზეა, ლერწმიანში, ბუჩქებში ან მცურავ მცენარეებზე, და ლერწმის, ბალახის, ხავსის, ბუმბულისა და ღინღლისგან კეთდება. ჩვეულებრივ, 4–6 მოკრემისფრო-თეთრ კვერცხს დებს. დედალი დაახლოებით 28 დღე კრუხობს, მამალი კი ახლოს დარაჯობს. ბარტყები მალევე ტოვებენ ბუდეს, ორივე მშობელი უვლის და 8–9 კვირაში ფრთიანდებიან.
მსოფლიოში რუხი ბატი საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2018). სულ დაახლოებით 1 000 000–1 100 000 ფრინველია და რიცხვი იზრდება. საფრთხეებია ნადირობა, ტყვიის საფანტით მოწამვლა, ჭაობების დაშრობა და დამუშავება, ნავთობით დაბინძურება და ფრინველის გრიპი. ზოგან ფერმერები დევნიან, რადგან ნათესებს აზიანებს. ზოგ ქვეყანაში რიცხვი ისე გაიზარდა, რომ მავნებლად ითვლება. სახეობა ბონის კონვენციის II დანართსა და ევროკავშირის ფრინველთა დირექტივის II დანართშია. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები რუხი ბატთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მოზამთრე, ზაფხულის სტუმარი და გადამფრენი ფრინველია, თუმცა ველური ფრინველის ჩანაწერი ცოტაა.
ყველაზე მეტი ჩანაწერი აჭარიდანაა, ბათუმიდან და გონიოდან. ცალკეული ჩანაწერებია კახეთიდან, სამცხე-ჯავახეთიდან, მაგალითად, საღამოს ტბიდან, ასევე თბილისიდან, მცხეთა-მთიანეთიდან და ქვემო ქართლიდან.
დიდი, რუხ-მურა ბატია ვარდისფერი ფეხებით და ნარინჯისფერი ან ვარდისფერი ნისკარტით. ფრენისას ფრთის წინა ნაწილი ღია რუხი უჩანს.
შინაური ბატი მისგან მოდის და ხშირად ძალიან ჰგავს. ველური ფრინველი უფრო მსუბუქი და მოქნილია, შინაური კი უფრო მსხვილი და მძიმე.
სიგრძე 74–91 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 147–180 სმ, წონა 2,16–4,56 კგ.
ძირითადად ბალახს, წყლის მცენარეებს და ზამთარში მინდორში დარჩენილ მარცვალს. ცხოველურ საკვებს იშვიათად ჭამს.
რუხი ბატი ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC). სახეობა ბონის კონვენციის II დანართშია.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
