ქოჩორა ყვინთია
Aythya fuligula
Misha Kuzmin · ოზურგეთი, გურია საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 40–46 სმ; მამალი 750–1030 გ, დედალი 630–910 გ
- კვება
- მოლუსკები, კიბოსნაირები, წყლის მწერები, თესლი
- სტატუსი საქართველოში
- მობუდარი, გადამფრენი და მოზამთრე
- დაფიქსირებული რეგიონები
- სამცხე-ჯავახეთი; აფხაზეთი; ქვემო ქართლი; აჭარა; მცხეთა-მთიანეთი; თბილისი
- ჰაბიტატი
- ტბები, წყალსაცავები, ლაგუნები და მდინარეები
- ოჯახი
- Anatidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2025); საქართველოში LC (2024)
ქოჩორა ყვინთია (Aythya fuligula) პატარა მყვინთავი იხვია: სიგრძე 40–46 სმ-ია, მამალი 750–1030 გ-ს იწონის, დედალი 630–910 გ-ს. საკვებს წყალში ყვინთვით მოიპოვებს. ქართული სახელი მამლის კეფაზე ჩამოშვებულ ქოჩორს ეხება. ადამიანისთვის საშიში არ არის. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მობუდარ, გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. ზამთარში და ადრე გაზაფხულზე ტბებზე, წყალსაცავებსა და ზღვისპირა ლაგუნებზე ჩანს, გაზაფხულსა და ზაფხულში კი ჯავახეთის ტბებზე. ყველაზე მეტი ჩანაწერი სამცხე-ჯავახეთში, აფხაზეთსა და ქვემო ქართლშია. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ქოჩორა ყვინთია
პატარა, მრგვალთავიანი მყვინთავი იხვია. მამალი სულ შავია, მხოლოდ გვერდები აქვს თეთრი, თვალები ოქროსფერ-ყვითელი და კეფაზე თხელი, ჩამოშვებული ქოჩორი. დედალი მურაა, ღია გვერდებით, და სხვა მყვინთავ იხვებში უფრო ადვილად ერევა.
მამალი შავია, თეთრი გვერდებით. ნისკარტი მოლურჯო-რუხი აქვს, თვალები ოქროსფერ-ყვითელი, კეფაზე კი თხელი, ჩამოშვებული ქოჩორი, რომლის გამოც სახეობას სახელი ჰქვია.
დედალი მურაა, უფრო ღია გვერდებით. ზოგს ნისკარტის ძირთან თეთრი არშია აქვს, რის გამოც ზღვის ყვინთიას (Aythya marila) ჰგავს, მაგრამ ეს თეთრი იქ არასოდეს არის ისეთი ფართო, როგორც ზღვის ყვინთიებს აქვთ.
ზღვის ყვინთიას ქოჩორი არ აქვს და სხვანაირად ყვირის. დედალი ქოჩორა ყვინთია, ჩვეულებრივ ფრენისას, უხეშად, ღრენით ყვირის: „კარრ“. მამალი თითქმის ჩუმია და მხოლოდ დედლის მოხიბვლისას უსტვენს.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ბუდობს ბარის ტბებზე, რომლებიც საკვებით მდიდარია და 3–5 მ სიღრმისაა: 15 მ-ზე ღრმა ტბებს ერიდება. უყვარს ღია წყალი კუნძულებით და ნაპირებზე უხვი მცენარეულობით. ბინადრობს დიდ მტკნარ ტბებზე, გუბურებზე, წყალსაცავებზე, ხრეშის ძველ კარიერებსა და ფართო, ნელი მდინარეების მშვიდ მონაკვეთებზე. ზამთარში დიდ ტბებსა და წყალსაცავებზე, ასევე ზღვის მყუდრო ნაპირებზე, მლაშე ლაგუნებსა და შესართავებზე გვხვდება. ძლიერ ტალღებს ერიდება, თუ მტკნარი წყლები არ გაიყინა. ზღვის დონიდან 2400 მ-მდე ვრცელდება. საქართველოში ყველაზე მეტი ჩანაწერი სამცხე-ჯავახეთშია, ძირითადად ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტის ტბებზე, აპრილიდან აგვისტომდე. აფხაზეთში, ბიჭვინთის ინკიტის ტბაზე, სოხუმსა და გაგრასთან, წლის სხვადასხვა დროს ჩანს. ქვემო ქართლში, გარდაბნის მუნიციპალიტეტში, თბილისის ზღვასა და კუმისის ტბაზე, ნოემბრიდან აპრილამდე იზამთრებს. აჭარაში ჭოროხის დელტასა და ბათუმთან შემოდგომიდან გაზაფხულამდე გვხვდება. მცხეთა-მთიანეთში თბილისის ჩრდილოეთით ნოემბრიდან მარტამდე ჩანს, თბილისში კი ლისის ტბაზე, ზამთარში. შიდა ქართლსა და გურიაში მხოლოდ ცალკეული ჩანაწერია.
ქოჩორა ყვინთიას რუკა აერთიანებს iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს საქართველოში. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. საკმარისი ჩანაწერები ექვს რეგიონშია: სამცხე-ჯავახეთში, აფხაზეთში, ქვემო ქართლში, აჭარაში, მცხეთა-მთიანეთსა და თბილისში.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
საკვებს ძირითადად ყვინთვით მოიპოვებს, ზოგჯერ ზედაპირიდან თავდაყირა გადაყირავდება და ზოგჯერ ღამითაც იკვებება. ყოვლისმჭამელია. მთავარი საკვები მოლუსკებია, განსაკუთრებით მიდიები და ზებრა მიდია, ასევე კიბოსნაირები და წყლის მწერები. ჭამს მარცვალს, წყლის მცენარეების თესლსა და მწვანე ნაწილებსაც. ფიქრობენ, რომ არეალი ნაწილობრივ იმიტომ გაიფართოვა, რომ ხრეშის კარიერებში ახალი ღია წყალი გაჩნდა და მტკნარი წყლის მიდიები გავრცელდა.
ცენტრალურ და ჩრდილო-დასავლეთ ევროპაში ძირითადად ბინადარია, სხვა პოპულაციები კი გადამფრენი. ბუდობის ადგილებზე აპრილის ბოლოდან ჩადის. ბუდობს ცალკეულ წყვილებად ან თავისუფალ ჯგუფებად: კოლონიებს არ ქმნის, მაგრამ ერთ ადგილას ასობით წყვილი შეიძლება ბუდობდეს, ბუდეებს შორის 7–11 მ-ით. დედალი კრუხობას რომ დაიწყებს, მამლები გუნდებად იკრიბებიან ბუმბულის გამოსაცვლელად და ივნისის ბოლოდან სექტემბრის დასაწყისამდე 3–4 კვირა ვერ დაფრინავენ. დედლები ფრთის ბუმბულს 1–2 თვით გვიან იცვლიან. შემოდგომის გადაფრენა სექტემბერში იწყება, გაზაფხულის კი თებერვლის ბოლოს. ზამთარში ძალიან საზოგადოებრივია და რამდენიმე ათასიან გუნდებს ქმნის. ბუდეს დედალი აკეთებს, ჩვეულებრივ წყლის პირას, უფრო ხშირად კუნძულზე: მიწაზე ამოთხრილ ფოსოს ბალახით, ლერწმითა და ღინღლით ამოფენს. ზოგჯერ თოლიებისა და თევზიყლაპიების კოლონიებში ბუდობს, მტაცებლებისგან დასაცავად. დებს 8–11 მომწვანო-რუხ კვერცხს და მარტო კრუხობს დაახლოებით 25 დღე (23–28 დღე). ბარტყები გამოჩეკისთანავე დამოუკიდებლად იკვებებიან, დედალი მათ უვლის და ათბობს. ფრთიანდებიან 45–50 დღეში, ბუდობას კი ჩვეულებრივ ერთი წლისა იწყებს.
მსოფლიოში ქოჩორა ყვინთია საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2025). ზრდასრული ფრინველების რიცხვი 1 330 000–1 730 000-ია (2023) და, სავარაუდოდ, მცირდება. ევროპაში სამ თაობაში ზომიერად შემცირდა. ბუდობის ადგილებზე საფრთხეებია ნავთობით დაბინძურება, ჭაობების დაშრობა, ტორფის მოპოვება და მიწათსარგებლობის ცვლილება, მაგალითად, სოფლის მეურნეობის გაინტენსიურება. ბუდობის წარმატებას ამცირებს წყალზე დასვენება, ქალაქის მშენებლობის ხმაური, ნადირობა და კუნძულებზე ამერიკული წაულა, რომელიც ბუდეებს ანადგურებს. ფრინველის გრიპის მიმართაც მგრძნობიარეა. სანადირო ფრინველია: სპორტულად ნადირობენ, მაგალითად, დანიაში, იტალიასა და ირანში, ირანში კი კომერციულადაც. სახეობა შეტანილია CMS-ის II დანართში და ევროკავშირის ფრინველების დირექტივის II და III დანართებში. მასზე ვრცელდება აფრიკულ-ევრაზიული გადამფრენი წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმებაც (AEWA). 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
Stephen Flynn · გიორგი ნაცვლიშვილი · Misha Kuzmin · Andrey Moskvichev · Boris Georgi · ალექსანდრე აბულაძე
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ქოჩორა ყვინთიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მობუდარ, გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. ყველაზე ხშირად ზამთარსა და ადრე გაზაფხულზე ჩანს.
გაზაფხულსა და ზაფხულში ჯავახეთის ტბებზე, ზამთარში კი თბილისის ზღვაზე, ლისისა და კუმისის ტბებზე, ჭოროხის დელტაში და აფხაზეთის ზღვისპირა ტბებზე.
მამალი შავია, თეთრი გვერდებით, ოქროსფერ-ყვითელი თვალებითა და კეფაზე ჩამოშვებული ქოჩრით. დედალი მურაა, ღია გვერდებით. ზღვის ყვინთიას ქოჩორი არ აქვს.
სიგრძე 40–46 სმ-ია. მამალი 750–1030 გ-ს იწონის, დედალი 630–910 გ-ს.
ძირითადად მოლუსკებს, კიბოსნაირებსა და წყლის მწერებს, რომლებსაც ყვინთვით მოიპოვებს. ჭამს მარცვალს და წყლის მცენარეების თესლსაც.
მიწაზე, წყლის პირას, ხშირად კუნძულზე. დედალი 8–11 კვერცხს დებს და დაახლოებით 25 დღე კრუხობს.
ქოჩორა ყვინთია ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), თუმცა მისი რიცხვი მცირდება. სახეობაზე AEWA-ს შეთანხმება ვრცელდება.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
