ამ გვერდზე საქართველოში მისი კვების შესახებ ცალკე კვლევა არ არის წარმოდგენილი. არეალის სხვა ნაწილებში საკვებს მიწაზე ეძებს: გრძელი ნისკარტით რბილ მიწას ჩიჩქნის და იქიდან მწერებსა და მათ მატლებს იღებს — ხშირად ხოჭოებს, კუტიანებს, ბზიკებს, ჭიანჭველებს და სხვა წვრილ ცხოველებს, რომლებსაც ხერხემალი არ აქვთ. სახეობის შესახებ წყაროებში ნახსენებია, რომ იშვიათად პატარა ხერხემლიან ცხოველებსაც ჭამს. ეს მონაცემები საქართველოში მისი კვების ცალკე კვლევას არ ეფუძნება. გაზონზე, საძოვარზე ან ბაღის მიწაზე ქოჩორიანი ფრინველი საკვებს ასე ეძებს.
ოფოფი
Upupa epops
მოუსმინე ხმას
Imran Shah · ჯუტიალი, გილგიტი
ქოჩორიანი ფრინველი გრძელი ნისკარტითა და შავ-თეთრი ფრთებით. საქართველოში 2024 წლის ეროვნულ ჩამონათვალში დადასტურებულია როგორც მობუდარი მიგრანტი; ზამთარში არ რჩება.
მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით
- ზომა
- 25–32 სმ
- კვება
- მიწის მწერები
- სტატუსი საქართველოში
- მობუდარი მიგრანტი
- ჰაბიტატი
- ღია და სასოფლო ადგილი
- ოჯახი
- Upupidae
- დაცვა
- ნაკლ. საფრთხე
ოფოფი (Upupa epops) საშუალო ზომის ფრინველია. ის ოფოფისებრთა (Upupidae) ოჯახს და ყაპყაპისნაირთა (Bucerotiformes) რიგს ეკუთვნის. საქართველოში ბუდობს, მაგრამ ბუდობის სეზონის გარეთ აქ არ რჩება. გადაფრენის დროსაც გვხვდება. საქართველოში მისი ყოფნა ფოტოთია დადასტურებული. სანდოა ცნობებიც იმის შესახებ, წლის რომელ დროს გვხვდება აქ. ზრდასრული ოფოფი დაახლოებით 25–32 სმ-ია. მას ვარდისფერ-ყავისფერი ტანი, გრძელი, მოხრილი ნისკარტი, ასაწევი ქოჩორი და შავ-თეთრი ზოლიანი ფრთები აქვს. ადამიანისთვის პირდაპირ საფრთხეს არ წარმოადგენს. საერთაშორისო შეფასებით, ოფოფი ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა; იგივე შეფასება აქვს საქართველოში 2024 წლის მონაცემებით.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ოფოფი
ქოჩორიანი, ვარდისფერ-ყავისფერი ფრინველია. გრძელი, მოხრილი ნისკარტი და შავ-თეთრი ზოლებიანი ფრთები აქვს. 2024 წლის მონაცემებით, საქართველოში ბუდობს და გადამფრენია. სხვა ადგილობრივ ფრინველში თითქმის არავის ერევა.
სიგრძე დაახლოებით 25–32 სმ-ია, გაშლილი ფრთების სიგანე — დაახლოებით 44–48 სმ. ხშირად 46–89 გრამს იწონის, საშუალოდ კი — 67,3 გრამს. ნისკარტი გრძელი, წვრილი და ქვემოთ მოხრილია; შავია, ძირი კი ღია ფერის აქვს. ტანი და კისერი ვარდისფერ-ყავისფერია. იმავე ფერის ქოჩორს შავი წვერები აქვს. მშვიდად ყოფნისას ქოჩორი დაკეცილია, აღელვებისას კი იშლება. ფრთები და კუდი შავია, თეთრი ზოლებით; კუდზე ფართო თეთრი ზოლი გადის. ფეხები მოკლეა. მამალი და დედალი გარეგნულად თითქმის ერთნაირები არიან, თუმცა დედალი შეიძლება ოდნავ უფრო მკრთალი იყოს.
ახალგაზრდა ფრინველი უფრო მკრთალია, ნისკარტი უფრო მოკლე აქვს, ქოჩორი კი ნაკლებად გამოკვეთილი. ტალღისებურად დაფრინავს და მისი შავ-თეთრი ფრთები ყველაზე კარგად ფრენისას ჩანს. მისი რბილი ხმა „უპ-უპ-უპ“-ის განმეორებაა. მიწაზე დგას და ნისკარტს მიწაში არჭობს; კოდალასავით ხეზე არ ადის.
საქართველოში სხვა ოფოფი არ არის. მადაგასკარული ოფოფი (Upupa marginata) საქართველოს ფრინველთა ჩამონათვალში არ შედის. აფრიკული ფორმა U. e. africana ზოგჯერ ცალკე სახეობად ითვლება და საქართველოშიც არ გვხვდება. ქოჩორიანი ტოროლები პატარა, ყავისფერი მგალობელი ფრინველები არიან, მაგრამ ოფოფისგან განსხვავდებიან. ფუტკრისჭამიები და ყაპყაპებიც ჭრელები არიან, თუმცა ოფოფისგან განსხვავებული ნისკარტი და სხეულის ფორმა აქვთ. ამ ატლასში არც ქოჩორიანი ტოროლების, არც ფუტკრისჭამიებისა და ყაპყაპების გვერდები ჯერ არ არის. მწვანე კოდალა, დიდი ჭრელი კოდალა და მაქცია ღრუებს თხრიან, რომლებიც ოფოფმა შეიძლება მოგვიანებით გამოიყენოს. გარეგნულად ისინი ოფოფს არ ჰგვანან და ამ ატლასში მათი გვერდები არის. ჭოტი ღია ადგილას მდებარე სოროში ბუდობს, მაგრამ ბუა და არა ოფოფი. მისი გვერდიც არის ამ ატლასში.
ადამიანისთვის პირდაპირი საფრთხე არ არის. ხელში არ აიყვანოთ. საქართველოში, თბილ თვეებში, ბაღში ან საძოვარზე ნანახი ქოჩორიანი ფრინველი გრძელი ნისკარტითა და შავ-თეთრი ფრთებით ამ სახეობისაა.
საქართველოში ის ბუდობის პერიოდში და გაზაფხულისა და შემოდგომის გადაფრენისას ეძებეთ, ზამთარში კი არა. ამ გვერდის რუკაზე მუნიციპალიტეტები მონიშნული არ არის. 2024 წლის ჩამონათვალში სახეობა საქართველოსთვის მობუდარ გადამფრენ ფრინველადაა მითითებული, თუმცა რეგიონების მიხედვით ჩანაწერები მასში არ არის გამოქვეყნებული. ნუ ივარაუდებთ, რომ ის ქვეყნის ყველა ნაწილში ერთნაირად გვხვდება, მათ შორის ხშირ მაღალმთიან ტყეში ან მაღალ, უხეო ზეგანზე. საკვების საძებნელად შიშველი მიწა ან მოკლე ბალახიანი ადგილი სჭირდება, ბუდობისთვის კი — ღრმული ვერტიკალურ ზედაპირზე: ხეში, კლდეში, კედელში ან ნანგრევებში. შეუძლია საბუდარი ყუთის გამოყენებაც. მისთვის შესაფერისი შეიძლება იყოს საძოვრები, ვენახები, ბაღები, პარკები, ტყის პირები, ხეებიანი სასოფლო ადგილები და სოფლების განაპირა ადგილები. საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის ზონა აქ მითითებული არ არის. ატლასის რუკა ცარიელი დარჩება, სანამ არ შეგროვდება საქართველოში მდებარე კონკრეტული ადგილების ჩანაწერები იმ წყაროებიდან, რომლებიც ამ ადგილებს ასახელებენ. ამ გვერდის ფოტოები საქართველოში არ არის გადაღებული.
დღისით აქტიურია. ხშირად ჯერ მისი ხმა ისმის და მერე თავად ჩნდება. რბილი, დაბალი ხმით გალობს: „უპ-უპ-უპ“ ან „ოოპ-ოოპ-ოოპ“. ჩვეულებრივ, სამი ბგერა ისმის. სახელიც ამ ხმიდან მოდის. როცა მშვიდადაა, ქოჩორი დაკეცილი აქვს, ხოლო აღელვებისას ან დაფრენისას შლის. ფრენისას ხან მაღლა იწევს, ხან დაბლა ეშვება. ამ დროს მისი შავ-თეთრი ფრთები კარგად ჩანს. ბუდისთვის ღრმულს თვითონ არ თხრის: იყენებს არსებულ ფუღუროს, კოდალას ძველ ფუღუროს, კედლის ნაპრალს ან საბუდარ ყუთს. კვერცხებზე დედალი ზის, მამალი კი მას საკვებს უზიდავს. ბუდეში ჩვეულებრივ 7–8 კვერცხია, თუმცა დაფიქსირებულია 4–12-იც. კვერცხებზე ჯდომა დაახლოებით 15–16 დღეს გრძელდება, ბარტყები კი დაახლოებით 26–29 დღეში ტოვებენ ბუდეს. ეს რიცხვები სახეობის ფართო არეალს ეხება და არა საქართველოში კონკრეტულად შესწავლილ ბუდეებს. 2024 წლის მონაცემებით, საქართველოში ბუდობს და გადამფრენია, მაგრამ აქ არ იზამთრებს. პალეარქტიკაში მობუდარი ამ სახეობის ფრინველების უმეტესობა შემოდგომაზე ტოვებს ბუდობის ადგილებს და ზამთარს უფრო სამხრეთით, ძირითადად აფრიკაში ატარებს. ცხრილში არ არის მითითებული საქართველოში ჩამოსვლისა და წასვლის ზუსტი თარიღები.
IUCN-ის წითელ ნუსხაში Upupa epops-ს მინიჭებული აქვს კატეგორია LC („საჭიროებს მცირე ზრუნვას“). სახეობა მსოფლიოში ფართო ტერიტორიაზეა გავრცელებული. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალშიც მას LC კატეგორია აქვს მითითებული როგორც მსოფლიო, ისე საქართველოს მასშტაბით. 2014 წლის საქართველოს წითელ ნუსხაში ის შეტანილი არ არის. 2013–2017 წლების ევროპული შეფასებით, საქართველოში ამ ფრინველის 3 400–34 400 წყვილი ბუდობდა. შეფასება არასრულ მონაცემებს ეყრდნობა, მითითებული შუალედი ფართოა, ხოლო წყვილების რაოდენობის ცვლილება ვერ შეფასდა. ამიტომ ეს რიცხვები საქართველოში მობუდარი წყვილების ზუსტ რაოდენობად არ უნდა მივიჩნიოთ. სახეობისთვის საფრთხეებად მიიჩნევა სოფლის მეურნეობის გააქტიურება, პესტიციდების გამო ნიადაგში მწერების შემცირება და ბუდობისთვის საჭირო ღრუების დაკარგვა. საქართველოში ამ საფრთხეების სიმძიმე აქ შეფასებული არ არის. ევროკავშირის ფრინველების დირექტივა საქართველოში არ მოქმედებს. ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ.
Zeynel Cebeci · გოლიაკა, კარათაში, ადანა
Imran Shah · ჯუტიალი, გილგიტი
Giles Laurent · პფინ-ფინგესი
Luis García · მადრიდი
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
დიახ. 2024 წლის მონაცემებით, საქართველოში მისი ბუდობა დადასტურებულია. ის გადამფრენი ფრინველია და ფოტოებითაც არის დაფიქსირებული. ზამთარში აქ არ რჩება.
თბილ თვეებში ის გვხვდება ღია ან ნაწილობრივ ღია ადგილებში, სადაც დაბალი ბალახი ან შიშველი მიწაა, ახლოს კი ხეები, კედლები ან ნანგრევებია. ამ გვერდზე მუნიციპალიტეტების სია არ არის, რეგიონული რუკა კი გაფერადებული არ არის.
ვარდისფერ-ყავისფერი ტანი და გრძელი, მოხრილი ნისკარტი აქვს. თავზე ქოჩორი აქვს, რომლის აწევაც შეუძლია, ფრთებზე კი შავ-თეთრი ზოლები გასდევს. მისი სიმღერა რბილად ჟღერს: „უპ-უპ-უპ“. საქართველოში სხვა ასეთი ფრინველი არ არის.
ზოგადად, ამ სახეობის სიგრძე დაახლოებით 25–32 სმ-ია, ფრთების შლილი — დაახლოებით 44–48 სმ. საშუალო წონა 67.3 გ-ია. ამ გვერდზე საქართველოში გაზომილი ფრინველების ცალკე მონაცემები არ არის.
ძირითადად მიწაში მცხოვრები მწერებითა და მათი მატლებით იკვებება. საკვებს ნისკარტით მიწაში ეძებს. ამ გვერდზე საქართველოში მისი კვების შესახებ ცალკე კვლევა არ არის მოცემული.
2024 წლის ჩამონათვალში ის ბუდობის სეზონზე და გადაფრენის დროსაა მითითებული, ზამთარში კი სტუმრად არ არის მიჩნეული. ამ გვერდის ცხრილში საქართველოსთვის მისი ჩამოსვლისა და წასვლის ზუსტი თარიღები არ არის მოცემული.
კი. 2024 წლის ჩამონათვალში დადასტურებულია, რომ ის ბუდობს. ბუდისთვის არსებულ ღრუს იყენებს და ახალს არ თხრის. ამ გვერდზე ადგილობრივი ბუდეების შესახებ ჩანაწერები თავმოყრილი არ არის.
უვნებელია. მსოფლიოში და 2024 წლის ეროვნულ ჩამონათვალშიც მისი სტატუსია „საფრთხე ნაკლებად ემუქრება“ (LC). 2014 წლის საქართველოს წითელ ნუსხაში შეტანილი არ არის. ნუ დაიჭერთ ველურ ფრინველებს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
