ქედანი
Columba palumbus
მიმოხილვა
ქედანი საქართველოში
ქედანი (Columba palumbus) დიდი ტყის მტრედია ოჯახიდან Columbidae. საქართველოში 2024 წლის ანოტირებული ჩამონათვალი მას კოდავს YR-R; M; WV-ად: მობუდარი მთელი წლის განმავლობაში, გადამფრენიც და ზამთრის სტუმარიც. სეზონურობის მონაცემი მაღალი ხარისხისაა (კოდი A). არსებობის ხარისხი მაღალია (H); მტკიცებულებაა ფოტო და ჩამონათვალი. ჩვეულებრივი ქართული სახელია ქედანი; იხმარება ტყის მტრედიც. ზრდასრული სახეობის დონეზე დაახლოებით 38–45 სმ-ია. პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. IUCN სახეობას ნაკლებად საფრთხის ქვეშ აფასებს. 2024 წლის ჩამონათვალი იგივე კატეგორიას ეროვნულადაც უთითებს.
ბოლო განახლება
გალერეა
ქედანი ფოტოებში
ფოტო: Jakub Hałun · Wikimedia Commons
კრაკოვი ·
ფოტო: Alexis Lours · Wikimedia Commons
ფრანკონვილი, ვალ-დ’უაზი ·
ფოტო: Alexis Lours · Wikimedia Commons
იველინი ·
ფოტო: Jakub Hałun · Wikimedia Commons
ჟუხუვი, პოლონეთი ·
ფოტო: Alexey V. Kurochkin · Wikimedia Commons
იახრომა, მოსკოვის ოლქი ·
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ქედანი
საქართველოს ყველაზე დიდი მტრედი: კისრის გვერდზე თეთრი ლაქა, ფრენაში განიერი თეთრი ფრთის ზოლი და ღრმა ხუთნოტიანი გუგუნი. 2024 წლის ჩამონათვალში მთელი წლის რეზიდენტი, გადამფრენი და ზამთრის სტუმარია.
სიგრძე სახეობის დონეზე დაახლოებით 38–45 სმ, ფრთების შლილი ხშირად დაახლოებით 75–80 სმ, მასა ხშირად დაახლოებით 300–615 გ. ცალკე გაზომილი ქართული სერია ამ გვერდზე არ არის. ტანი მსხვილი და მკერდიანია. ზრდასრულს ნაცრისფერი თავი და ზურგი აქვს, მკერდზე ვარდისფერ-მოვარდისფრო ელფერი, კისრის თითოეულ გვერდზე თეთრი ლაქა მწვანე-იისფერი მოციმციმე ბუმბულის გვერდით. ნისკარტი ვარდისფერ-ნარინჯისფერია ღია წვერითა და თეთრი ცერით; თვალი ღია ყვითელი. შეკეცილ ფრთაზე თეთრი კიდე ჩანს; ფრენაში ეს განიერ თეთრ ზოლად იქცევა. კუდი ნაცრისფერია მუქი წვერით.
ახალგაზრდებს კისრის თეთრი ლაქა ჯერ არ აქვთ ან სუსტია; ზოგადი ტონი უფრო მქრქალია. სქესები ველში მსგავსია. სიმღერა ღრმა, განმეორებადი ხუთნოტიანი გუგუნია და არა საყელოიანი გვრიტის სამნოტიანი ქვითინი. ხშირად მიწაზე იკვებება და აფრენისას ფრთის ხმაურით იფრენს.
გარეული მტრედი (Columba livia) საქართველოში 2024 წლის ჩამონათვალში მთელი წლის რეზიდენტია (YR-R). უფრო პატარაა, კისრის თეთრი ლაქა არ აქვს და ფრენაში განიერი თეთრი ფრთის ზოლი არ ჩანს; ქალაქის ფორმები ხშირად ჭრელია. გულიო ან გვიძინი (Columba oenas) ჩამონათვალზე მობუდარი, გადამფრენი და ზამთრის სტუმარია (BB; M; WV): უფრო კომპაქტური, კისრის თეთრი ლაქისა და თეთრი ფრთის ზოლის გარეშე, ფრთაზე შავი ლაქებით. გვრიტი (Streptopelia turtur) გაცილებით პატარაა წაბლისფერ-შავი ქერცლიანი ზურგითა და შავ-თეთრი ზოლებიანი კისრის ლაქით — იხილეთ იმ სახეობის გვერდი ამ ატლასში. საყელოიანი გვრიტი (Streptopelia decaocto) უფრო ღია ნაცრისფერ-მოყავისფროა კეფაზე ერთი შავი ნახევარრგოლით. ამ ატლასში გარეული მტრედის, გულიოსა და საყელოიანი გვრიტის ცალკე გვერდები ჯერ არ არის.
პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. დიდი ნაცრისფერი მტრედი კისრის თეთრი ლაქითა და ფრენაში თეთრი ფრთის ზოლით საქართველოში ეს სახეობაა და არა ქალაქის გარეული მტრედი.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
ეძებეთ ტყეში, ტყის პირას, პარკში, ბაღში, ჭალის ხეებთან და სასოფლო ადგილებში, სადაც ხეები საკვებ ღია ადგილს ენაცვლება. სახეობის დონეზე იკვებება მიწაზე და ხეებშიც; ბუდეს ჩვეულებრივ ხეზე აკეთებს. 2024 წლის ჩამონათვალი ქვეყნის დონეზე რეზიდენტობას, გადაფრენასა და ზამთრის სტუმრობას ადასტურებს, მაგრამ რეგიონების მიხედვით ჩანაწერების სიას არ აქვეყნებს. ეს გვერდი მუნიციპალიტეტების რუკას არ აფერადებს. მთელ ქვეყანაში, მათ შორის უხეო ალპურ პლატოზე ან შიშველ მაღალმთაზე, თანაბრად ნუ ივარაუდებთ. NPLG-ის ენციკლოპედიური ჩანაწერი წერს, რომ საქართველოში თითქმის ყველგანაა, განსაკუთრებით აღმოსავლეთში, და რომ ზამთარში რიცხვი იზრდება ჩრდილოეთიდან მოფრენილებით; იქვე ბინადრობას უკავშირებს ნაირგვარ ტყესა და ბუჩქნარს, მეტწილად ჭალის ტყეებს. ეს ძველი ქვეყნის დონის აღწერაა და არა 2024 წლის რეგიონული რუკა. საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის სარტყელი აქ არ არის გამოქვეყნებული. ევროპის IUCN-ის რეგიონული შეფასება სახეობის დონეზე ზედა საზღვრად დაახლოებით 1600 მ-ს უთითებს; ეს ქართული სერია არ არის.
კვება
ცალკე აწონილი ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის. სახეობის დონეზე ძირითადად მცენარეულს იღებს: მწვანე ფოთოლს, კვირტს, ყვავილს, თესლს, მარცვალს და კენკრას; იშვიათად უხერხემლოებსაც. ხშირად მიწაზე იკვებება, ზოგჯერ ხეებშიც. ნაშიერებს ორივე მშობელი ჩიჩახვიდან ამოღებული ნათხევით („ფრინველის რძით“) კვებავს. საქართველოში ტრადიციული სანადირო ფრინველია; ნადირობა წითელი ნუსხისგან ცალკე რეგულირდება.
ქცევა
დღის აქტიურია. სიმღერა ღრმა, ხუთნოტიანი გუგუნია, ხშირად გადმოცემული როგორც „რუ-ჰუ ჰუ-ჰუ-ჰუ“, მეორე ნოტზე აქცენტით; ხშირად ხის ქოჩორზე ისმის. აფრენისას ფრთები ხმაურიანად იცემა. ფრენაში განიერი თეთრი ფრთის ზოლი კარგად ჩანს. ბუდე ტოტების ბაქანია ხეზე, ზოგჯერ საკმაოდ მაღლა. სახეობის დონეზე ჩვეულებრივ ორი თეთრი კვერცხია; კრუხობა დაახლოებით 17 დღე, ორივე მშობელი ზის; ნაშიერები ბუდეს დაახლოებით სამ-ოთხ კვირაში ტოვებენ და სეზონში რამდენიმე ნაკვეთიც შეიძლება იყოს — ეს ციფრები ფართო არეალიდანაა და არა ქართული ბუდის ნიმუშიდან. 2024 წლის ჩამონათვალი სახეობას საქართველოში მობუდარ რეზიდენტად მიიჩნევს და ამასთან გადამფრენსა და ზამთრის სტუმარს. ჩრდილოეთისა და აღმოსავლეთის პოპულაციები სახეობის დონეზე უფრო მიგრანტებია; სამხრეთისა და ცენტრალური ევროპის ნაწილი უფრო მობინადრე ან ნაწილობრივ მიგრანტია. საქართველოსთვის ზუსტი ჩამოსვლისა და წასვლის თარიღები აქ არ არის ცხრილად.
კონსერვაცია
BirdLife International Columba palumbus-ს IUCN-ის წითელ ნუსხაზე Least Concern-ად აფასებს; გლობალური არეალი და პოპულაცია ძალიან დიდია, ევროპაში კი ტრენდი მზარდია. 2024 წლის ქართული ჩამონათვალი გლობალურ და ეროვნულ კატეგორიად LC-ს უთითებს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) არ არის. ჩამონათვალის მტკიცებულებაში შედის ნადირობის ნიმუში (CH), ამიტომ რეგულირებული ნადირობა დოკუმენტირებული ქართული სურათის ნაწილია. გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტის გამოქვეყნებული სეზონებით Columba palumbus (ქედანი) აგვისტოს მეოთხე შაბათიდან 15 თებერვლამდეა დაშვებული, დღიური ლიმიტით 10 ცალი — ნადირობის წლის ცოცხალი DES შეტყობინება გადაამოწმეთ. ეროვნული წყვილების რაოდენობა ამ გვერდზე არ არის. ბუდეები და ველური ფრინველები კანონიერი სეზონისა და ნებართვის გარეშე არ შეაწუხოთ და არ დაიჭიროთ.
კი. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას დადასტურებულ მთელი წლის რეზიდენტად, გადამფრენად და ზამთრის სტუმრად იღებს (YR-R; M; WV).
ტყეში, ტყის პირას, პარკში, ბაღში და სასოფლო ადგილებში ხეებით. ეს გვერდი მუნიციპალიტეტების სიას არ აქვეყნებს და რეგიონულ რუკას არ აფერადებს. არსებობა ქვეყნის დონეზეა დადასტურებული.
ზრდასრულს კისრის გვერდზე თეთრი ლაქა აქვს და ფრენაში განიერი თეთრი ფრთის ზოლი. გარეულ მტრედსა და გულიოს ეს კომბინაცია არ აქვთ. გვრიტი გაცილებით პატარაა ქერცლიანი წაბლისფერი ზურგით.
სახეობის დონეზე დაახლოებით 38–45 სმ სიგრძის, ფრთების შლილი ხშირად დაახლოებით 75–80 სმ. ცალკე გაზომილი ქართული სერია ამ გვერდზე არ არის.
ძირითადად ფოთოლს, თესლს, მარცვალს და კენკრას; ნაშიერებს ჩიჩახვის ნათხევით კვებავს. კვება საქართველოში ცალკე ამ გვერდზე არ არის შესწავლილი.
მთელი წელი, როგორც მობუდარი რეზიდენტი; ამასთან გადამფრენი და ზამთრის სტუმარიც არის 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით. ზუსტი ჩამოსვლისა და წასვლის თარიღები ამ გვერდზე არ არის ცხრილად.
კი. YR-R ნიშნავს მობუდარ რეზიდენტს. დასახელებული ბუდის ადგილები საქართველოში ამ გვერდზე არ არის ჩამოთვლილი.
უვნებელია. გლობალურად და 2024 წლის ჩამონათვალზე ეროვნულადაც LC-ა. 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. საქართველოში სანადირო სახეობაა გამოქვეყნებული სეზონით; კანონიერი წესების გარეშე ნუ მოინადირებთ და ნუ დაიჭერთ.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46)
- SABUKO — Bird checklist
- BirdLife DataZone — Common Woodpigeon
- IUCN Red List — Columba palumbus (Europe assessment)
- IOC World Bird List
- Avibase — Georgia bird checklist
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტი — ნადირობის სეზონი
- NPLG Wiki Dictionaries — ქედანი
- RSPB — Woodpigeon
- BTO BirdFacts — Woodpigeon
- Birds of the World — Common Wood-Pigeon (Baptista et al.)
- Wikimedia Commons — Kraków (Jakub Hałun, CC BY 4.0)
- Wikimedia Commons — Franconville (Alexis Lours, CC BY 2.0)
- Wikimedia Commons — flight, Yvelines (Alexis Lours, CC BY 4.0)
- Wikimedia Commons — Rżuchów (Jakub Hałun, CC BY 4.0)
- Wikimedia Commons — Yakhroma (Alexey V. Kurochkin, CC BY-SA 4.0)
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
