ეს სახეობა ძირითადად მცენარეებით იკვებება: მწვანე ფოთლებით, კვირტებით, ყვავილებით, თესლით, მარცვლებითა და კენკრით. იშვიათად ჭამს ხერხემლის არმქონე ცხოველებსაც. ხშირად მიწაზე იკვებება, ზოგჯერ კი ხეებშიც. ორივე მშობელი ნაშიერებს ჩიჩახიდან ამოღებული თხევადი საკვებით („ფრინველის რძით“) კვებავს. საქართველოში მასზე ნადირობას დიდი ხნის ტრადიცია აქვს. ნადირობის წესები წითელი ნუსხისგან ცალკე განისაზღვრება.
ქედანი
Columba palumbus
Donsky · ძველი თბილისისაქართველოს ველში
დიდი ნაცრისფერი მტრედი კისრის თეთრი ლაქითა და ფრენაში თეთრი ფრთის ზოლით. საქართველოში 2024 წლის ეროვნულ ჩამონათვალში დადასტურებულია როგორც მთელი წლის რეზიდენტი, გადამფრენი და ზამთრის სტუმარი.
მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით
- ზომა
- 38–45 სმ
- კვება
- ფოთოლი, თესლი, მარცვალი
- სტატუსი საქართველოში
- რეზიდენტი, გადამფრენი, ზამთრის სტუმარი
- ჰაბიტატი
- ტყე, პარკი, სასოფლო პირი
- ოჯახი
- Columbidae
- კონსერვაცია
- გლობალურად LC
ქედანი (Columba palumbus) დიდი მტრედია, რომელსაც ტყის მტრედსაც უწოდებენ. ის მტრედების ოჯახს (Columbidae) ეკუთვნის. 2024 წლის მონაცემებით, ქედანი საქართველოში ბუდობს და მთელი წლის განმავლობაში გვხვდება. აქ გადაფრენის დროსაც ჩნდება და ზამთრის გასატარებლადაც ჩამოდის. ზრდასრული ქედანი დაახლოებით 38–45 სმ სიგრძისაა.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ქედანი
საქართველოს ყველაზე დიდი მტრედია. კისრის გვერდზე თეთრი ლაქა აქვს, ფრენისას კი ფრთაზე განიერი თეთრი ზოლი უჩანს. მისი გუგუნი დაბალია და ხუთი ბგერისგან შედგება. 2024 წლის ჩამონათვალში ის მითითებულია როგორც საქართველოში მთელი წლის განმავლობაში მცხოვრები, გადამფრენი და ზამთარში ჩამომფრენი ფრინველი.
ამ სახეობის ფრინველის სიგრძე დაახლოებით 38–45 სმ-ია. გაშლილი ფრთების სიგანე ხშირად დაახლოებით 75–80 სმ-ია, წონა კი ხშირად დაახლოებით 300–615 გ-ია. მსხვილი ტანი და ფართო მკერდი აქვს. ზრდასრულ ფრინველს თავი და ზურგი ნაცრისფერი აქვს, მკერდს კი მოვარდისფრო ელფერი დაჰკრავს. კისრის ორივე მხარეს თითო თეთრი ლაქა აქვს, მათ გვერდით კი მწვანედ და იისფრად მოელვარე ბუმბული. ნისკარტი ვარდისფერ-ნარინჯისფერია, ღია ფერის წვერითა და ძირში თეთრი უბნით. თვალები ღია ყვითელი აქვს. შეკეცილ ფრთაზე თეთრი კიდე ჩანს, ფრენისას კი — განიერი თეთრი ზოლი. კუდი ნაცრისფერია, მუქი წვერით.
ახალგაზრდა ქედანს კისერზე თეთრი ლაქა ჯერ არ აქვს ან მკრთალად უჩანს, ფრთაზე თეთრი ზოლი კი ჩანს. ამიტომ კისერზე ლაქის არქონის მიუხედავად, ფრინველი შეიძლება ქედანი იყოს. ახალგაზრდას შეფერილობაც უფრო მქრქალია. მამალი და დედალი გარეგნულად ერთმანეთს ჰგვანან. ქედნის ღრმა ღუღუნი ხუთი ბგერისგან შედგება და მეორდება; საყელოიანი გვრიტის ქვითინში კი სამი ბგერაა. ქედანი ხშირად მიწაზე იკვებება, აფრენისას კი მისი ფრთების ხმაური ისმის.
2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით, გარეული მტრედი (Columba livia) საქართველოში მთელი წლის განმავლობაში ბინადრობს. ის უფრო პატარაა, კისერზე თეთრი ლაქა არ აქვს და ფრენისას ფრთაზე განიერი თეთრი ზოლი არ უჩანს. ქალაქში მცხოვრები გარეული მტრედები ხშირად ჭრელები არიან. გულიო, ანუ გვიძინი (Columba oenas), იმავე ჩამონათვალის მიხედვით, საქართველოში ბუდობს, გადაფრენის დროს გვხვდება და ზამთარშიც. მას უფრო შეკრული ტანი აქვს. კისერზე თეთრი ლაქა და ფრთაზე თეთრი ზოლი არ აქვს, ფრთებზე კი შავი ლაქები აქვს. გვრიტი (Streptopelia turtur) გაცილებით პატარაა. ზურგზე წაბლისფერი და შავი, ქერცლის მსგავსი ნახატი აქვს, კისერზე კი შავი და თეთრი ზოლებიანი ლაქა. საყელოიანი გვრიტი (Streptopelia decaocto) უფრო ღია ნაცრისფერ-მოყავისფროა და კეფაზე ერთი შავი ნახევარრგოლი აქვს. ამ ატლასში გარეული მტრედის, გულიოსა და საყელოიანი გვრიტის ცალკე გვერდები ჯერ არ არის.
ადამიანს პირდაპირ საფრთხეს არ უქმნის. საქართველოში დიდი ნაცრისფერი მტრედი, რომელსაც კისერზე თეთრი ლაქა აქვს და ფრენისას ფრთაზე თეთრი ზოლი უჩანს, ამ სახეობისაა და არა ქალაქის გარეული მტრედი.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ეძებეთ ტყეში, ტყის პირას, პარკებსა და ბაღებში, ჭალის ხეებთან და სოფლის მიდამოებში — იქ, სადაც ხეები და საკვების მოსაძებნი ღია ადგილები ერთმანეთს ენაცვლება. საკვებს მიწაზეც ეძებს და ხეებზეც; ბუდეს, ჩვეულებრივ, ხეზე იკეთებს. 2024 წლის მონაცემებით, საქართველოში ამ ფრინველის ნაწილი მთელი წელი რჩება, ნაწილი გადაფრენისას ჩნდება, ნაწილი კი აქ ზამთარს ატარებს. ქვემოთ მოცემული ინტერაქტიული რუკა iNaturalist-ზე საჯაროდ გამოქვეყნებულ ფოტოჩანაწერებს აჩვენებს. რუკაზე გამოკვეთილ რეგიონში ის ამ ჩანაწერებით დაფიქსირებულია, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ მთელ რეგიონში თანაბრად გვხვდება. ნუ ჩათვლით, რომ ის მთელ საქართველოში, მათ შორის მთის უხეო ზეგნებსა და შიშველ მაღალმთიან ადგილებში, თანაბრადაა გავრცელებული. საქართველოს შესახებ ძველი აღწერის მიხედვით, ის თითქმის ყველგან გვხვდება, განსაკუთრებით აღმოსავლეთში. ზამთარში მისი რაოდენობა ჩრდილოეთიდან მოფრენილი ფრინველებით იზრდება. გვხვდება სხვადასხვა სახის ტყესა და ბუჩქებით დაფარულ ადგილებში, უმეტესად კი ჭალის ტყეებში.
დაფიქსირებულია (ფოტოდაკვირვებები)საველე ჩანაწერი
რუკა საქართველოში iNaturalist-ის საჯარო, ფოტოდადასტურებულ დაკვირვებებს ეყრდნობა. რეგიონი რუკაზე გამოიკვეთება, თუ მასში სულ მცირე ერთი შენარჩუნებული ჩანაწერია. წერტილები და გამოკვეთილი რეგიონები არსებობის მტკიცებულებაა და არა მთელ რეგიონში უწყვეტი გავრცელება. ზოგი საჯარო კოორდინატი მიახლოებითია. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და არა პოპულაციის სიმჭიდროვეს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ინტერაქტიული რუკა იტვირთება.
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
დღისით აქტიურია. მისი დაბალი ღუღუნი ხუთი ბგერისგან შედგება და ხშირად „რუ-ჰუ ჰუ-ჰუ-ჰუ“-ს ჰგავს; მეორე ბგერა უფრო გამოკვეთილია. ხშირად ხის წვერიდან ღუღუნებს. აფრენისას ფრთებს ხმაურით იქნევს. ფრენისას ფრთებზე ფართო თეთრი ზოლი კარგად უჩანს. ხეზე ტოტებისგან ბრტყელ ბუდეს იკეთებს, ზოგჯერ საკმაოდ მაღლა. ჩვეულებრივ ორ თეთრ კვერცხს დებს. ორივე მშობელი კვერცხებზე დაახლოებით 17 დღე ზის. ბარტყები ბუდეს დაახლოებით ერთ თვეში ტოვებენ. ერთ სეზონში შეიძლება კვერცხები რამდენჯერმე დადოს. ეს ცნობები სახეობის გავრცელების ფართო არეალიდანაა და არა საქართველოში შესწავლილი ბუდეებიდან. 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით, ზოგი მათგანი საქართველოში ბუდობს და მთელი წელი რჩება, ზოგი კი აქ გადაფრენისას ან ზამთარში გვხვდება. სახეობის გავრცელების ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ ნაწილებში მცხოვრები ფრინველები უფრო ხშირად სეზონურად გადაფრინდებიან. სამხრეთ და ცენტრალურ ევროპაში მცხოვრებთა ნაწილი კი მთელი წელი ადგილზე რჩება, ნაწილი სეზონურად გადაფრინდება.
გლობალური შეფასებით, ქედანის გადაშენების საფრთხე დაბალია. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალშიც ქვეყნის მასშტაბით ეს საფრთხე დაბლად არის შეფასებული, თუმცა ეს ჯერ დაუმტკიცებელი განახლებული შეფასებაა და არა კანონით მოქმედი სტატუსი. საქართველოს 2014 წლის ოფიციალურ წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) ქედანი შეტანილი არ არის. გამოქვეყნებული წესით, ქედანზე (Columba palumbus) ნადირობა აგვისტოს მეოთხე შაბათიდან 15 თებერვლამდეა დაშვებული. დღეში მაქსიმუმ 10 ფრინველის მონადირება შეიძლება. ნადირობამდე გადაამოწმეთ იმ წლის გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტის მოქმედი შეტყობინება. ნებადართული სეზონისა და ნებართვის გარეშე ბუდეებსა და გარეულ ფრინველებს ნუ შეაწუხებთ და ფრინველებს ნუ დაიჭერთ.
Donsky · ძველი თბილისი
Donsky · თბილისი
Donsky · თბილისი
Alexis Lours · იველინი
Donsky · Alexis Lours · Alexey V. Kurochkin · Jakub Hałun · გიორგი ნაცვლიშვილი
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
კი. 2024 წლის მონაცემებით, დადასტურებულია, რომ საქართველოში ამ სახეობის ზოგი ფრინველი მთელი წლის განმავლობაში ბინადრობს, ზოგი კი გადაფრენისას ან ზამთარში გვხვდება.
გვხვდება ტყეში, ტყის პირას, პარკებსა და ბაღებში, ასევე სოფლად, სადაც ხეებია. რუკაზე მოცემული ფოტოებით ის დაფიქსირებულია თბილისში, ქვემო ქართლში, კახეთში, აფხაზეთში, სამეგრელო-ზემო სვანეთში, მცხეთა-მთიანეთსა და შიდა ქართლში. ცალკეული ჩანაწერი არ ნიშნავს, რომ ის მთელ რეგიონში გვხვდება.
ზრდასრულ ფრინველს კისრის გვერდზე თეთრი ლაქა აქვს, ფრენისას კი ფრთაზე განიერი თეთრი ზოლი უჩანს. გარეულ მტრედსა და გულიოს ეს ნიშნები ერთად არ აქვთ. გვრიტი გაცილებით პატარაა; მისი წაბლისფერი ზურგი ქერცლებივითაა აჭრელებული.
ამ სახეობის ფრინველი დაახლოებით 38–45 სმ სიგრძისაა. მისი ფრთების შლილი ხშირად დაახლოებით 75–80 სმ-ია.
ძირითადად ფოთლებს, თესლს, მარცვლებსა და კენკრას ჭამს. ნაშიერებს ჩიჩახვიდან უკან ამოღებულ საკვებს აჭმევს.
2024 წლის მონაცემებით, აქ მთელი წელი ცხოვრობს და ბუდობს. გადაფრენისას და ზამთარშიც გვხვდება.
კი. საქართველოში ის მთელი წლის განმავლობაში ბინადრობს და ბუდობს.
ადამიანისთვის საფრთხეს არ წარმოადგენს. გლობალურად LC კატეგორიითაა შეფასებული. 2024 წლის ეროვნულ ჩამონათვალშიც LC კატეგორია აქვს მითითებული, თუმცა ეს შეფასება ჯერ არ დამტკიცებულა. 2014 წლის მოქმედ წითელ ნუსხაში შეტანილი არ არის. საქართველოში სანადირო სახეობების სიაშია და მასზე ნადირობის სეზონი გამოქვეყნებულია. კანონით დადგენილი წესების გარეშე ნუ მოინადირებთ და ნუ დაიჭერთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
