გვრიტი
Streptopelia turtur
პატარა გადამფრენი მტრედი წაბლისფერ-შავი ქერცლიანი ზურგითა და შავ-თეთრი ზოლებიანი კისრის ლაქით. საქართველოში 2024 წლის ეროვნულ ჩამონათვალში დადასტურებულია როგორც მობუდარი მიგრანტი; იქვე გლობალურად და ეროვნულად VUა.
სწრაფი მიმოხილვა
მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით
კვება
მარცვლები
სტატუსი საქართველოში
მობუდარი მიგრანტი
ზომა
26–28 სმ
ჰაბიტატი
ბუჩქნარი და სასოფლო პირი
ოჯახი
Columbidae
დაცვა
VU
ადამიანთან ურთიერთობა: ადამიანისთვის საფრთხეს არ წარმოადგენს; ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ, არ შეინახოთ და არ მოინადიროთ. ბუდეები არ შეაწუხოთ. მოქმედ DES სეზონზე ეს სახეობა სანადირო სიაში არ არის; ნუ აურევთ საყელოიან გვრიტში, რომელიც იქ ცალკეა შეტანილი.
მიმოხილვა
რა არის გვრიტი
გვრიტი (Streptopelia turtur) პატარა მტრედია ოჯახიდან Columbidae და საქართველოში დადასტურებული მობუდარი მიგრანტია. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას კოდავს BB; M-ად: მობუდარი, რომელიც არამობუდარ სეზონზე ადგილზე არ არის, და გადამფრენიც. ილიაუნის SPA ქვეყნის ჩამონათვალიც უთითებს BB, M-ს. სეზონურობის მონაცემი მაღალი ხარისხისაა (კოდი A). არსებობის ხარისხი მაღალია (H); მტკიცებულებაა ფოტო და ჩამონათვალი. ზრდასრული სახეობის დონეზე დაახლოებით 26–28 სმ-ია. ჩვეულებრივი ქართული სახელია გვრიტი; ოფიციალურ დოკუმენტებში იხმარება ჩვეულებრივი გვრიტიც. პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. IUCN-ის მიხედვით მოწყვლადია (Vulnerable). 2024 წლის ჩამონათვალი გლობალურ და ეროვნულ კატეგორიად VU-ს უთითებს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) არ არის.
ბოლო განახლება
გალერეა
გვრიტი ფოტოებში
ფოტო: Charles J. Sharp
უნგრეთი ·
ფოტო: Yuvalr
ისრაელი ·
ფოტო: Charles J. Sharp
ოტმური, ოქსფორდშირი ·
ფოტო: Cezar Popescu
სუდიცი, რუმინეთი ·
ფოტო: Andy Morffew
უნგრეთი ·
ფოტო: Nikola Veljković
სერბეთი ·
ფოტო: Zerocool.marko
ჯერდაპის ეროვნული პარკი ·
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ გვრიტი
პატარა გადამფრენი მტრედი წაბლისფერ-შავი ქერცლიანი ზურგით, შავ-თეთრი ზოლებიანი კისრის ლაქით და რბილი „ტურ-ტურ“ სიმღერით. საქართველოში 2024 წლის ჩამონათვალში მობუდარი მიგრანტია; იქვე გლობალურად და ეროვნულად VUა. ჩვეულებრივი აღრევა საყელოიანი გვრიტია.
სიგრძე სახეობის დონეზე დაახლოებით 26–28 სმ, ფრთების შლილი დაახლოებით 47–53 სმ. მასა ხშირად დაახლოებით 100–170 გ-ია. ცალკე გაზომილი ქართული სერია ამ გვერდზე არ არის. ტანი მტრედისთვის სუსტია. ზემოდან წაბლისფერი და შავი ქერცლიანი ან „კუს ნაჭუჭისებრი“ სახე აქვს. თავი და ქვედა მხარე ლურჯნაცრისფერიდან ვარდისფერ-ნაცრისფერამდეა; მკერდს ხშირად აქვს რბილი ვარდისფერი ელფერი. კისრის თითოეულ გვერდზე შავ-თეთრი წვრილი ზოლების ლაქაა. ზრდასრულს თვალის ირგვლივ მოწითალო რგოლი აქვს. კუდი მუქია თეთრი წვერითა და გვერდებით — ფრენაში და გაშლისას კარგად ჩანს.
ახალგაზრდები უფრო მქრქალია და სუფთა კისრის ლაქა ჯერ არ აქვთ. სქესები ველში მსგავსია. სიმღერა რბილი, განმეორებადი გუგუნია — „ტურ-ტურ“ — და არა საყელოიანი გვრიტის სამნოტიანი ქვითინი. ხშირად მიწაზე იკვებება ღია ადგილებში და ამოფრინდება ფრთების მკვეთრი ხმით.
საყელოიანი გვრიტი (Streptopelia decaocto) საქართველოში 2024 წლის ჩამონათვალში მთელი წლის რეზიდენტი და მიგრანტია (YR-R; M). უფრო ღია, ერთგვაროვანი ნაცრისფერ-მოყავისფროა, კეფაზე ერთი შავი ნახევარრგოლით და არა გვერდის ზოლებიანი ლაქით; წაბლისფერ-შავი ქერცლიანი ზურგი არ აქვს. აღმოსავლური / მოწითალო გვრიტი (Streptopelia orientalis meena) მხოლოდ მიგრანტადაა შეტანილი (M), ფოტოებით; უფრო დიდი და მუქია, ქვედა მხარეზე მძიმე ქერცლებით და სხვა კისრის ნიმუშით — შემოდგომის გაურკვეველი ფრინველები ფრთხილად განასხვავეთ. პატარა გვრიტი (Spilopelia senegalensis) შემოყვანილ და მთელი წლის რეზიდენტადაა კოდირებული (INT; YR-R): უფრო პატარა, თბილი ვარდისფერ-ყავისფერი, ლაქებიანი კისრით და არა შავ-თეთრი ზოლებით. ქედანი (Columba palumbus) გაცილებით დიდია, თეთრი ფრთის ზოლითა და სხვა ფორმის კისრის ლაქით — იხილეთ იმ სახეობის გვერდი ამ ატლასში. ამ ატლასში საყელოიანი, აღმოსავლური და პატარა გვრიტის ცალკე გვერდები ჯერ არ არის.
პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. საქართველოში გვიან გაზაფხულზე ან ზაფხულში წაბლისფერი ქერცლიანი ზურგითა და გუგუნისებრი სიმღერით პატარა მტრედი ეს სახეობაა და არა ქალაქების ღია საყელოიანი გვრიტი.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
საქართველოში ეძებეთ მობუდარ სეზონზე და გაზაფხულის თუ შემოდგომის გადაფრენისას, არა ზამთარში, 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით. სახეობის დონეზე ჰაბიტატი ღია და ნახევრად ღია ადგილია: ტყის პირი, ბუჩქნარი, მაღალი ღობე, ბაღი, სარეველიანი სასოფლო ადგილი და მდინარის ხეობა ბუჩქებით. ბუდე ჩვეულებრივ თხელი ტოტების ბაქანია ბუჩქში ან დაბალ ხეზე. დასახელებული ქართული წერტილია ბათუმი (აჭარა): ილიაუნის SPA N 16 მას მხოლოდ გადამფრენად (M) უთითებს და არა ამ საიტის მობუდრად. CMS-ის სამოქმედო გეგმის ფონური დოკუმენტი წერს, რომ 2016 წლის სექტემბერ–ოქტომბერში Batumi Raptor Count-ზე ასობით გადამფრენი ინდივიდი დაითვალა. ილიაუნის SPA N 17 (კოლხეთი; გურია–სამეგრელო) ასევე M-ად უთითებს — ეს საიტის დონის გადაფრენაა და არა მთელი რეგიონის რუკა. 2024 წლის ჩამონათვალი ქვეყნის დონეზე მობუდარ-მიგრანტობას ადასტურებს, მაგრამ რეგიონულ გაზეთირს არ აქვეყნებს. ატლასის რუკა მხოლოდ აჭარას ფერავს დასახელებული ბათუმის ჩანაწერის გამო; ნუ ივარაუდებთ, რომ მხოლოდ იქაა, და ნუ ივარაუდებთ თანაბარ განაწილებას უხეო მაღალ პლატოზე ან მკვრივ დახურულ ტყეში. საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის სარტყელი აქ არ არის გამოქვეყნებული.
კვება
ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის. არეალის სხვა ნაწილებში ზრდასრულები ძირითადად მარცვლებს იღებენ მიწაზე — სარეველასა და მარცვლოვანთა წვრილ თესლს; ზოგჯერ უხერხემლოებსაც. ნაშიერებს ორივე მშობელი ჩიჩახვიდან ამოღებული ნათხევით („ფრინველის რძით“) კვებავს. ეს სახეობის დონის ბიოლოგიაა და არა გაზომილი ქართული მენიუ.
ქცევა
დღის აქტიურია. სიმღერა რბილი, რიტმული გუგუნია — „ტურ-ტურ“, ხშირად ბუჩქის ან ხის ქოჩორზე; ინგლისური სახელი turtle სწორედ ამ ხმიდან მოდის. ამ გვერდის ჩანაწერია xeno-canto XC1153227 (Arjun Dutta, ფენ-დრეიტონის ტბები, კემბრიჯშირი; CC BY-NC-SA 4.0) — სიმღერა, არა ქართული ჩანაწერი. ფრენა სწრაფი და პირდაპირია; კუდი მუქია თეთრი პირებით. შეჯვარებისას არის საჩვენებელი ფრენა და თავდახრა. ბუდე მსუბუქი ტოტების ბაქანია. სახეობის დონეზე ჩვეულებრივ ორი თეთრი კვერცხია; კრუხობა დაახლოებით 13–14 დღე, ორივე მშობელი ზის; ნაშიერები ბუდეს დაახლოებით ორ კვირაში ტოვებენ — ეს ციფრები ფართო არეალიდანაა და არა ქართული ბუდის ნიმუშიდან. ჩრდილოეთისა და ზომიერი ზონის პოპულაციები შორ მანძილზე მიგრანტებია და ზამთრობენ ძირითადად აფრიკის საჰელის სარტყელში. შავი ზღვის–აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვის მიმართულება აღმოსავლური ფრინველების ერთ-ერთი დოკუმენტირებული გზაა; საქართველო ამ უფრო ფართო დერეფანშია. ბათუმის 2016 წლის შემოდგომის აღრიცხვა დასახელებული გადაფრენის მტკიცებულებაა და არა ყოველი სანაპირო წერტილის ჰოტსპოტად გამოცხადება. საქართველოსთვის ზუსტი ჩამოსვლისა და წასვლის თარიღები აქ არ არის ცხრილად.
კონსერვაცია
BirdLife International Streptopelia turtur-ს IUCN Red List-ზე მოწყვლადად (Vulnerable) აფასებს ევროპული მობუდარი პოპულაციების სწრაფი და მასშტაბური კლების გამო. 2024 წლის ქართული ჩამონათვალი გლობალურ და ეროვნულ კატეგორიად VU-ს უთითებს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) ფრინველთა შორის ეს სახეობა არ არის. მოგვიანებით გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრის ბრძანება №2-804 (პრაქტიკული ღონისძიებები) ჩვეულებრივ გვრიტს (Streptopelia turtur) უთითებს საერთაშორისო და ეროვნული სტატუსით VU და ასახელებს ზეწოლებს: არარეგულირებული ან გადაჭარბებული მოპოვება, განსაკუთრებით სამიგრაციო დერეფნებში; შესაძლო კონკურენცია ან ჰიბრიდიზაცია საყელოიან გვრიტთან (Streptopelia decaocto); ქარსაცავი ზოლების განადგურება; მარცვლოვანი ნაკვეთების დაწვა. ეს პოლიტიკის დებულებებია და არა ეროვნული აღრიცხვა. გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტის გამოქვეყნებულ სეზონზე Streptopelia turtur არ არის; იქ არის საყელოიანი გვრიტი (Streptopelia decaocto), აგვისტოს მეოთხე შაბათიდან 15 თებერვლამდე, დღიური ლიმიტით 5 ცალი — ცოცხალი DES შეტყობინება გადაამოწმეთ. CMS-ის ფონური დოკუმენტი საქართველოსთვის 1966–1970 წლების ნადირობის მოცულობას (დაახლოებით 19–60 ათასი) და 2015 წლის სეზონის წესებს უთითებს; ეს ისტორიული ციფრებია და არა მოქმედი DES სია. სახეობის დონეზე სხვა ადგილებში კლების მიზეზებად სახელდება სასოფლო ინტენსიფიკაცია და თესლიანი საკვები ადგილების დაკარგვა, დაავადება (ზოგ პოპულაციაში ტრიქომონოზი) და ნადირობა მიგრაციისა და ზამთრის ადგილებში. საქართველოს წყვილების მიმდინარე რაოდენობა ამ გვერდზე არ არის. ველური გვრიტი არ დაიჭიროთ და არ მოინადიროთ.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები გვრიტი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
კი. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას დადასტურებულ მობუდარად და მიგრანტად იღებს (BB; M). არამობუდარ სეზონზე ადგილზე არ არის.
თბილ თვეებში ღია და ნახევრად ღია ადგილებში ბუჩქნარით, ღობეებით, ტყის პირით ან თესლიანი სასოფლო ადგილით. დასახელებული გადაფრენის წერტილია ბათუმი (აჭარა); კოლხეთის SPA-ზე (გურია–სამეგრელო) ილიაუნი მას გადამფრენად უთითებს. ეს გვერდი მუნიციპალიტეტების სრულ სიას არ აქვეყნებს. არსებობა ქვეყნის დონეზეა დადასტურებული; რუკა მხოლოდ აჭარას ფერავს დასახელებული ბათუმის ჩანაწერის გამო.
წაბლისფერ-შავი ქერცლიანი ზურგი, შავ-თეთრი ზოლებიანი კისრის ლაქა, თეთრი პირებიანი მუქი კუდი და რბილი „ტურ-ტურ“ სიმღერა. საყელოიანი გვრიტი უფრო ღიაა, კეფაზე ერთი შავი ნახევარრგოლით და ქერცლიანი წაბლისფერი ზურგის გარეშე.
სახეობის დონეზე დაახლოებით 26–28 სმ სიგრძის, ფრთების შლილი დაახლოებით 47–53 სმ. ცალკე გაზომილი ქართული სერია ამ გვერდზე არ არის.
ძირითადად მიწაზე აღებულ მარცვლებს; ნაშიერებს ჩიჩახვის ნათხევით კვებავს. კვება საქართველოში ცალკე ამ გვერდზე არ არის შესწავლილი.
როგორც მობუდარი მიგრანტი: მობუდარ სეზონზე და გადაფრენისას, ზამთარში არა, 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით. ბათუმზე 2016 წლის სექტემბერ–ოქტომბრის აღრიცხვა შემოდგომის გადაფრენას ადასტურებს. საქართველოსთვის ზუსტი ჩამოსვლისა და წასვლის თარიღები ამ გვერდზე არ არის ცხრილად.
კი. 2024 წლის ჩამონათვალზე BB ნიშნავს დადასტურებულ მობუდარს. დასახელებული ბუდის ადგილები საქართველოში ამ გვერდზე არ არის ჩამოთვლილი. ბათუმისა და კოლხეთის SPA სიები ამ სახეობას იქ მხოლოდ გადამფრენად (M) უთითებენ.
უვნებელია. გლობალურად მოწყვლადია და 2024 წლის ჩამონათვალზე ეროვნულადაც VUა. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) არ არის. მოქმედ DES ნადირობის სეზონზე Streptopelia turtur არ არის; საყელოიანი გვრიტი იქ ცალკეა. ველური გვრიტი არ დაიჭიროთ და არ მოინადიროთ.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46)
- SABUKO — Bird checklist
- Ilia State University — SPA bird checklist
- Ilia State University — SPA N 16 Batumi
- Ilia State University — SPA N 17 Kolkheti
- BirdLife DataZone — European Turtle-dove
- IUCN Red List — Streptopelia turtur
- IOC World Bird List
- Avibase — Georgia bird checklist
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრის ბრძანება №2-804 — პრაქტიკული ღონისძიებები
- გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტი — ნადირობის სეზონი
- CMS — European Turtle Dove Action Plan background
- RSPB — Turtle Dove
- BTO BirdFacts — Turtle Dove
- Birds of the World — European Turtle-Dove
- xeno-canto XC1153227 — Streptopelia turtur (Arjun Dutta, CC BY-NC-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — Hungary (Charles J. Sharp, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — Israel (Yuvalr, CC BY-SA 3.0)
- Wikimedia Commons — Otmoor flight (Charles J. Sharp, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — Sudiți (Cezar Popescu, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — drinking (Andy Morffew, CC BY 2.0)
- Wikimedia Commons — Serbia male (Nikola Veljković, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — Đerdap (Zerocool.marko, CC BY-SA 4.0)
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
