გვრიტი ძირითადად მიწაზე ნაპოვნი მცენარეული საკვებით იკვებება, განსაკუთრებით სარეველებისა და მარცვლოვანი მცენარეების წვრილი თესლით. იშვიათად ისეთ ცხოველებსაც ჭამს, რომლებსაც ხერხემალი არ აქვთ. ნაშიერებს ორივე მშობელი ჩიჩახში წარმოქმნილი საკვებით, ე.წ. „ფრინველის რძით“, კვებავს.
გვრიტი
Streptopelia turtur
მოუსმინე ხმას
Yuvalr · ისრაელი
გვრიტი (Streptopelia turtur) საქართველოში — სად გვხვდება ბუდობის პერიოდში, როგორ ამოვიცნოთ, რა ზომისაა და რატომ არის მისი დაცვა მნიშვნელოვანი.
მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით
- ზომა
- 26–28 სმ
- კვება
- თესლები
- სტატუსი საქართველოში
- მობუდარი მიგრანტი
- ჰაბიტატი
- ბუჩქნარი და სასოფლო პირი
- ოჯახი
- Columbidae
- გლობალური სტატუსი
- მოწყვლადი
გვრიტი (Streptopelia turtur) პატარა მტრედია. 2024 წლის მონაცემებით, საქართველოში ბუდობს და გაზაფხულსა და შემოდგომაზე გადაფრენისასაც გვხვდება. ზურგზე წაბლისფერი და შავი, ქერცლის მსგავსი ნახატი აქვს, კისრის გვერდებზე კი შავ-თეთრი ლაქები. ადამიანისთვის უვნებელია. საჯარო ფოტოდაკვირვებებში გვრიტი დაფიქსირებულია აჭარასა და კახეთში. აფხაზეთში მხოლოდ ცალკეული დაკვირვებებია, ამიტომ იქ ფართოდ გავრცელებულად არ ითვლება. გლდანის ერთი დაკვირვების მითითებული ადგილი თბილისის ნაცვლად მცხეთა-მთიანეთში ხვდება. ეს დაკვირვება არც თბილისში და არც მცხეთა-მთიანეთში გვრიტის გავრცელებას არ ადასტურებს. დაკვირვებების რაოდენობა არ აჩვენებს, რამდენი გვრიტია ერთსა და იმავე ფართობზე. მსოფლიო მასშტაბით გვრიტი გადაშენების საფრთხის მქონედაა შეფასებული. 2024 წლის მონაცემებით, საქართველოშიც ასეთივე შეფასება აქვს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში გვრიტი შეტანილი არ არის.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ გვრიტი
ზრდასრულ გვრიტს ზურგზე წაბლისფერ-შავი, ქერცლის მსგავსი ნახატი და კისრის ორივე მხარეს შავ-თეთრი ზოლებიანი ლაქა აქვს. ახალგაზრდა ფრინველს კისრის მკვეთრი ლაქა ჯერ არ უჩანს; ამ დროს ზურგისა და კუდის ნახატსაც დააკვირდით.
ზრდასრული გვრიტის სხეულის სიგრძე დაახლოებით 26–28 სმ-ია, გაშლილი ფრთების სიგანე კი 47–53 სმ-ია. ზურგზე წაბლისფერი და შავი, ქერცლის მსგავსი ნახატი აქვს. თავი და სხეულის ქვედა მხარე ნაცრისფერი ან ვარდისფერ-ნაცრისფერია, მკერდს კი ხშირად ვარდისფერი ელფერი დაჰკრავს. კისრის ორივე მხარეს შავ-თეთრი ზოლებიანი ლაქა აქვს. ზრდასრულს თვალის ირგვლივ მოწითალო რგოლი ეტყობა. მუქ კუდს თეთრი წვერი და გვერდები აქვს, რაც ფრენისას განსაკუთრებით კარგად ჩანს.
ახალგაზრდა გვრიტები ზრდასრულებზე უფრო მქრქალი შეფერილობისაა და კისრის მკვეთრი შავ-თეთრი ლაქა ჯერ არ აქვთ. მამალი და მდედრი გარეგნულად ერთმანეთს ჰგავს. გვრიტის ხმა რბილი და განმეორებადი „ტურ-ტურ“ გუგუნია. ღია ადგილებში ხშირად მიწაზე იკვებება; აფრენისას ფრთების მკვეთრი ხმა შეიძლება გაიგონოთ.
საყელოიანი გვრიტი (Streptopelia decaocto) საქართველოში მთელი წლის განმავლობაში გვხვდება. ის უფრო ღია ფერისაა და თანაბრად ნაცრისფერ-მოყავისფროა. კეფაზე ერთი შავი ნახევარრგოლი აქვს, ზურგზე კი არ აქვს გვრიტისთვის დამახასიათებელი წაბლისფერ-შავი, ქერცლის მსგავსი ნახატი. აღმოსავლური გვრიტი (Streptopelia orientalis meena) საქართველოში მიგრაციისას გვხვდება. ის უფრო დიდი და მუქია, კისერზე კი განსხვავებული ნახატი აქვს. პატარა გვრიტი (Spilopelia senegalensis) უფრო პატარაა და თბილი ვარდისფერ-ყავისფერი შეფერილობა აქვს. კისერზე ლაქებიანი ნახატი აქვს. შორიდან ახალგაზრდა ქედანი (Columba palumbus) შეიძლება ახალგაზრდა გვრიტში აგერიოთ: ორივეს კისერზე ჯერ არ უჩანს ზრდასრულისთვის დამახასიათებელი ლაქა. ქედანი გაცილებით დიდი და ტანადია; ახალგაზრდა ფრინველსაც ფრთაზე ფართო თეთრი ზოლი აქვს. გვრიტს კი ზურგზე წაბლისფერ-შავი, ქერცლის მსგავსი ნახატი აქვს, კუდი კი მუქია და თეთრი კიდეები აქვს.
რომელ სახეობებს ჰგავს
საქართველოში გვრიტი ბუდობის სეზონზე და გადაფრენისას გვხვდება; ზამთარში ჩვეულებრივ არ რჩება. გვრიტი აჭარასა და კახეთში დაფიქსირებულია. ბათუმშიც არის დაფიქსირებული; ბათუმი გადაფრენაზე დაკვირვების ადგილიცაა. კოლხეთის მონიტორინგში გვრიტი გადამფრენადაა აღრიცხული, თუმცა ეს გურიასა და სამეგრელო-ზემო სვანეთში მის გავრცელებას არ ადასტურებს. ბუდობისთვის ტყის პირს, ბუჩქნარსა და სასოფლო-სამეურნეო მიწებთან ახლოს ხეებითა და ბუჩქებით დაფარულ ადგილებს ირჩევს. ბუდეს ჩვეულებრივ ბუჩქზე ან ხეზე თხელი ტოტებისგან აკეთებს.
დაფიქსირებულია (ფოტოდაკვირვებები)საველე ჩანაწერი
ჩანაწერები ცოტაა · 2
გვრიტის რუკა საქართველოს iNaturalist-ის საჯარო ფოტოდაკვირვებებს ეყრდნობა. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან: რუკაზე შეფერილია მხოლოდ საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონები; დანარჩენი რეგიონები შეფერილი არ არის. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და არა პოპულაციის სიმჭიდროვეს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ინტერაქტიული რუკა იტვირთება.
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
გვრიტი დღისით აქტიურია. მისი რბილი, რიტმული „ტურ-ტურ“ ხმა ხშირად ხიდან ან ბუჩქიდან ისმის. სწრაფად და პირდაპირ დაფრინავს. ფრენისას მუქი კუდის თეთრი კიდეები ჩანს. მდედრი, ჩვეულებრივ, ორ თეთრ კვერცხს დებს. კვერცხებზე ორივე მშობელი ზის. ეს, ჩვეულებრივ, 14–16 დღეს გრძელდება. ნაშიერები ბუდეს დაახლოებით 18–19 დღეში ტოვებენ. გვრიტი შორ მანძილზე გადამფრენი ფრინველია და ზამთარს აფრიკაში, საჰარის სამხრეთით ატარებს.
გლობალური შეფასებით გვრიტი მოწყვლადია. 2024 წლის ეროვნული შეფასებითაც მოწყვლადია, თუმცა საქართველოს 2014 წლის ოფიციალურ წითელ ნუსხაში არ შედის. ევროპაში გვრიტის რაოდენობა შემცირდა. კლებას უკავშირებენ სოფლის მიდამოებში საკვები თესლისა და ბუდობისთვის საჭირო ბუჩქნარის შემცირებას, ასევე გადაფრენის გზებზე ნადირობას. საქართველოში გვრიტისთვის საფრთხედ მიიჩნევა მისი წესების დაუცველად დაჭერა ან მოკვლა და ქარსაცავი ზოლების დაკარგვა.
Charles J. Sharp · უნგრეთი
Yuvalr · ისრაელი
Charles J. Sharp · ოტმური, ოქსფორდშირი
Cezar Popescu · სუდიცი, რუმინეთი
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
კი. გვრიტი (Streptopelia turtur) საქართველოში ბუდობს და გადაფრენის დროსაც გვხვდება. ბუდობის სეზონის გარეთ, მათ შორის ზამთარში, აქ ჩვეულებრივ არ რჩება.
თბილ სეზონზე გვრიტი ეძებეთ ღია და ნახევრად ღია ადგილებში — ბუჩქნარში, ტყის პირებთან, ცოცხალ ღობეებთან და მინდვრებთან, სადაც თესლია. გვრიტი აჭარასა და კახეთში დაფიქსირებულია. ბათუმში მისი გადაფრენა დადასტურებულია. კოლხეთში გვრიტი გადაფრენისას აღრიცხეს, თუმცა ეს ჩანაწერი გურიასა და სამეგრელო-ზემო სვანეთში მის გავრცელებას არ ადასტურებს. აფხაზეთში მხოლოდ ცალკეული ჩანაწერებია.
გვრიტის ამოსაცნობად დააკვირდით მის წაბლისფერ-შავ, ქერცლებივით მოხატულ ზურგს და კისრის გვერდებზე შავ-თეთრზოლიან ლაქებს. მუქ კუდს თეთრი კიდეები აქვს, მისი ღუღუნი კი რბილ „ტურ-ტურ“-ს ჰგავს. საყელოიანი გვრიტი უფრო ღია და ერთგვაროვანი შეფერილობისაა. კეფაზე ერთი შავი ნახევარრგოლი აქვს, ზურგი კი წაბლისფერ-შავი და ქერცლებივით მოხატული არ არის.
ზრდასრული გვრიტის სხეულის სიგრძე დაახლოებით 26–28 სმ-ია, ფრთების შლილი კი დაახლოებით 47–53 სმ.
გვრიტი ძირითადად მცენარეების თესლსა და მარცვლებს ჭამს, რომლებსაც მიწაზე პოულობს. ორივე მშობელი ნაშიერებს საკუთარ ჩიჩახვში წარმოქმნილი საკვებით კვებავს.
საქართველოში გვრიტი ბუდობის დროს და გაზაფხულსა და შემოდგომაზე გადაფრენისას გვხვდება. ზამთარში ჩვეულებრივ არ რჩება.
კი. გვრიტის ბუდობა საქართველოში დადასტურებულია. ბათუმის მონიტორინგზე ის გადამფრენადაა აღრიცხული, თუმცა ეს ბათუმში ბუდობას არ ადასტურებს. კოლხეთის მონიტორინგის სიაშიც გადამფრენადაა მითითებული. ეს ჩანაწერი არც კოლხეთში ბუდობას ადასტურებს და არც გვრიტის გავრცელებას გურიასა თუ სამეგრელო-ზემო სვანეთში.
გვრიტი ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოს მასშტაბით მოწყვლადადაა შეფასებული. 2024 წლის ოფიციალური ბრძანების დანართში გვრიტი საქართველოშიც მოწყვლადადაა შეფასებული, თუმცა საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. 2026 წლის ნადირობის სეზონის ოფიციალურ სიაშიც არ შედის. არ დაიჭიროთ და არ მოინადიროთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
