კვება
ეს სახეობა ღია მდელოებსა და სველ ადგილებში ხერხემლის არმქონე ცხოველებს, წყალხმელეთა ცხოველებს, ქვეწარმავლებს, პატარა ძუძუმწოვრებსა და თევზებს იჭერს. საკვების ძებნისას მიწაზე დადის, თავს ხრის და ნადავლს ნისკარტით იტაცებს.
თეთრი ყარყატი
Ciconia ciconia
მოუსმინე ხმას
Achot Ginosian · ნინოწმინდასაქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით
- ზომა
- 100–115 სმ
- კვება
- ღია ადგილის ნადავლი
- სტატუსი საქართველოში
- მობუდარი მიგრანტი
- დადასტურებული რეგიონები
- სამცხე–ჯავახეთი; ქვემო ქართლი; აჭარა
- ჰაბიტატი
- დასახლება და ჭაობი
- ოჯახი
- Ciconiidae
- დაცვა
- საქართველოში VU (2014)
თეთრი ყარყატი (Ciconia ciconia) გადამფრენი ფრინველია, რომელიც საქართველოში ბუდობს. ამ გვერდის რუკის ცხრილში მისი გავრცელება დადასტურებულია სამცხე–ჯავახეთში, ქვემო ქართლსა და აჭარაში. შიდა ქართლსა და აფხაზეთში მხოლოდ ცალკეული შემთხვევებია აღრიცხული და ეს რეგიონები მისი გავრცელების ადგილებად არ ითვლება. 2024 წლის აღწერით, ბუდობა დადასტურებულია სამცხე–ჯავახეთსა და ქვემო ქართლში. აჭარაში მისი გავრცელება დადასტურებულია, თუმცა 2024 წლის აღწერით იქ ბუდობა დადასტურებული არ არის. მსოფლიო მასშტაბით სახეობის გადაშენების საფრთხე დაბალია. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში კი ის „ლაკლაკის“ სახელით გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად არის მიჩნეული.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ თეთრი ყარყატი
დიდი თეთრი ფრინველია. ფრთების წვერები შავი აქვს, ნისკარტი და ფეხები კი — გრძელი და წითელი. 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით, ეს გადამფრენი ფრინველი საქართველოს სამხრეთის ორ რეგიონში ბუდობს. მას ხშირად შავ ყარყატში ან დიდ თეთრ ყანჩაში ერევათ.
ამ სახეობის ფრინველის სიგრძე დაახლოებით 100–115 სმ-ია. გაშლილი ფრთების სიგანე ხშირად დაახლოებით 155–215 სმ-ია, წონა კი ხშირად დაახლოებით 2.3–4.5 კგ. ტანი და კისერი თეთრი აქვს. ფრთებზე ის ბუმბული, რომელიც ფრენაში ეხმარება, შავია და ფრენისას მკვეთრად ჩანს. ზრდასრულ ფრინველს ნისკარტი და ფეხები წითელი აქვს. თვალების გარშემო კანი მუქია. დედალი მამალზე საშუალოდ ოდნავ პატარაა, მაგრამ ბუნებაში დაკვირვებისას მხოლოდ ზომით საიმედოდ ვერ გაარჩევთ, დედალია თუ მამალი.
ახალგაზრდა ფრინველს ნისკარტი მუქი ან მოყავისფრო-შავი აქვს და არა მთლიანად წითელი; ფეხებიც უფრო მუქია. ახლოდან ასაკის გასარჩევად ყველაზე მეტად ნისკარტის ფერი გამოდგება. ფრენისას გრძელი კისერი გაწვდილი აქვს, გრძელი ფეხები უკან აქვს გაშვერილი, ფართო ფრთების უკანა კიდე კი შავია. ყანჩა ფრენისას კისერს კეცავს.
შავი ყარყატი (Ciconia nigra) 2024 წლის ჩამონათვალში მითითებულია გადამფრენ ფრინველად, რომელიც ბუდობს. ამავე ჩამონათვალში მისი ეროვნული შეფასებაა NT, ხოლო 2014 წლის ნუსხაში ის VU-დ არის აღნიშნული, სახელით „ყარყატი“. ზურგი, კისერი და ფრთები მუქი აქვს, მუცელი — თეთრი. ბუდობს ტყესა და მდინარის ხეობაში, სოფლის სახურავებზე კი არა. დიდი თეთრი ყანჩა (Ardea alba) მთლიანად თეთრია და ფრთებზე შავი ბუმბული არ აქვს. ნისკარტი ყვითელი აქვს, კისერი კი S-ის ფორმისაა. ვარდისფერი და ქოჩორა ვარხვები გაცილებით დიდები არიან და ტომრიანი ნისკარტი აქვთ. აღმოსავლური თეთრი ყარყატი (Ciconia boyciana) 2024 წლის ჩამონათვალში არ არის. ამ ატლასში შავი ყარყატის ცალკე გვერდი ჯერ არ არის.
საქართველოში ამ ფრინველების სახელებს სხვადასხვაგვარად იყენებენ. 2014 წლის ნუსხაში C. ciconia ლაკლაკადაა მოხსენიებული, C. nigra კი — ყარყატად. ამ გვერდზე C. ciconia-ს „თეთრ ყარყატს“ ვუწოდებთ, რადგან ეს სახელი მის ფერს პირდაპირ აღწერს. „ლაკლაკიც“ მისი ოფიციალური სახელია. სამართლებრივ ტექსტში კი მხოლოდ „ყარყატი“ შავ სახეობას ნიშნავს. ადამიანს პირდაპირ საფრთხეს არ უქმნის. სოფლის ბოძზე მჯდომი თეთრი ფრინველი შავი ფრთებითა და წითელი ნისკარტით სწორედ ეს სახეობაა.
საქართველოში ბუდობის დროს თეთრი ყარყატი სამცხე–ჯავახეთისა და ქვემო ქართლის დასახლებებსა და მათ მახლობლად გვხვდება, მთის მდელოებთან და მთის მაღალ ნაწილში მდებარე ტბებსა და ჭაობებთან. გავრცელების რუკაზე ამ ორ რეგიონთან ერთად აჭარაცაა აღნიშნული. შიდა ქართლსა და აფხაზეთშიც დაფიქსირდა, თუმცა იქ გავრცელებულად არ ითვლება. 2024 წელს შემოწმებული 59 დასახლებიდან 43-ში თეთრი ყარყატის წყვილები ბუდობდნენ. ყველა დათვლილი ბუდე დასახლებაში იყო — სახურავზე, ბოძზე ან სხვა საყრდენზე.
გავრცელება დადასტურებულიასაველე ჩანაწერი
მხოლოდ დაფიქსირებულია · 2
თეთრი ყარყატის რუკა საქართველოს iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს ეყრდნობა. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან: გავრცელებულად ითვლება მხოლოდ დადასტურებული სტატუსი, დანარჩენში მხოლოდ ჩანაწერია. ეს ჩანაწერები თავისთავად ბუდობას არ ადასტურებს. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და არა პოპულაციის სიმჭიდროვეს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ინტერაქტიული რუკა იტვირთება.
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- დადასტურებული გავრცელების რეგიონი
11 ფოტო · 11 ავტორიყველა ფოტოს ნახვა
Gzen92 · ჰუნავირი
Mikhail Rudanovsky · წალკა
გიორგი ნაცვლიშვილი · ახალქალაქი
Achot Ginosian · ნინოწმინდა
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები თეთრი ყარყატთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
კი. 2024 წლის მონაცემებით, საქართველოში მისი ბუდობა დადასტურებულია და ის აქ გადაფრენის დროსაც გვხვდება.
რუკის ცხრილში დადასტურებულია, რომ ეს სახეობა სამცხე–ჯავახეთში, ქვემო ქართლსა და აჭარაში გვხვდება. შიდა ქართლსა და აფხაზეთში კი მხოლოდ ცალკეული შემთხვევებია დაფიქსირებული, ამიტომ იქ გავრცელებულად არ ითვლება. 2024 წელს, ბუდობის პერიოდში, სამცხე–ჯავახეთისა და ქვემო ქართლის 43 დასახლებაში 202 დაკავებული ბუდო დაითვალეს.
დიდი თეთრი ტანი აქვს, ფრთებზე — შავი ბუმბული, ნისკარტი და ფეხები კი გრძელი და წითელია. ფრენისას კისერი გაშლილი აქვს. შავ ყარყატს ზურგი მუქი აქვს. დიდ თეთრ ყანჩას ფრთების წვერებზე შავი ბუმბული არ აქვს და ფრენისას კისერს კეცავს.
ამ სახეობის ფრინველის სიგრძე დაახლოებით 100–115 სმ-ია, გაშლილი ფრთების სიგანე კი ხშირად დაახლოებით 155–215 სმ-ია.
ღია, ხშირად სველ ადგილებში იკვებება იქ ხელმისაწვდომი ნადავლით: ხერხემლის არმქონე ცხოველებით, წყალხმელეთა ცხოველებითა და პატარა ხერხემლიანი ცხოველებით.
ბუდობის პერიოდში და გადაფრენისას გვხვდება. 2024 წლის ჩამონათვალში ზამთარში მყოფ ფრინველად არ ითვლება.
კი. 2024 წლის აღწერით, მისი ბუდობა დადასტურებულია მხოლოდ სამცხე–ჯავახეთსა და ქვემო ქართლში, დასახლებებში არსებულ საყრდენებზე.
ლაკლაკი უვნებელია. მსოფლიოში მას გადაშენების მცირე საფრთხე ემუქრება. 2014 წლის წითელ ნუსხაში გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფადაა შეტანილი. 2024 წლის ჩამონათვალში კი საქართველოსთვის ეს საფრთხე მცირედაა შეფასებული, თუმცა განახლებული შეფასება ჯერ დამტკიცებული არ არის. ველურ ფრინველს ნუ შეაწუხებთ და მის ბუდეს ხელი არ ახლოთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
