თეთრი ყარყატი
Ciconia ciconia
დიდი თეთრი ფრინველი შავი მომქნევი ბუმბულით, წითელი ნისკარტითა და ფეხებით. საქართველოში 2024 წლის ეროვნულ ჩამონათვალში დადასტურებული მობუდარი მიგრანტია; ბუდობა შეზღუდულია სამხრეთის მაღალმთის დასახლებებში.
სწრაფი მიმოხილვა
მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით
კვება
ღია ადგილის ნადავლი
სტატუსი საქართველოში
მობუდარი მიგრანტი
ზომა
100–115 სმ
ჰაბიტატი
დასახლება და ჭაობი
ოჯახი
Ciconiidae
დაცვა
VU / LC
ადამიანთან ურთიერთობა: ადამიანისთვის საფრთხეს არ წარმოადგენს; შხამიანი არ არის. საქართველოში ბუდობს სოფლებში, ამიტომ ადამიანთან სიახლოვე ჩვეულებრივია. ნისკარტი ძლიერია — არ მიიხედოთ, არ აჭამოთ და ბარტყები არ აიყვანოთ. ბუდის გადატანა ან ხაზიდან ჩამოგდება სპეციალისტის საქმეა, არა შემთხვევითი ჩარევის.
მიმოხილვა
რა არის თეთრი ყარყატი
თეთრი ყარყატი (Ciconia ciconia) დიდი თეთრი ფრინველია შავი მომქნევი ბუმბულით და საქართველოში დადასტურებული მობუდარი მიგრანტია. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას კოდავს BB; M-ად: მობუდარი, რომელიც არამობუდარ სეზონზე ადგილზე არ არის, და გადამფრენიც. სეზონურობის მონაცემი მაღალი ხარისხისაა (კოდი A). არსებობის ხარისხი მაღალია (H); მტკიცებულებაა ფოტო. ჩამონათვალი ქვესახეობას უთითებს როგორც C. c. ciconia და ინგლისურ სახელად Western White Stork-ს იყენებს. ბუდობის არეალი ქვეყანაში ვიწროა: 2024 წლის აღწერით სამცხე–ჯავახეთსა და ქვემო ქართლში. პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. IUCN სახეობას ნაკლებად საფრთხის ქვეშ აფასებს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) შეტანილია როგორც ლაკლაკი, კატეგორიით VU, D1.
ბოლო განახლება
გალერეა
თეთრი ყარყატი ფოტოებში
ფოტო: Lidine Mia
ბრუშის არხი ·
ფოტო: Charles J. Sharp
უელვა ·
ფოტო: Jakub Hałun
რუსტი ·
ფოტო: Bartosz Czarnecki
ჩარნიჟი ·
ფოტო: Gzen92
ჰუნავირი ·
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ თეთრი ყარყატი
დიდი თეთრი ფრინველი შავი ფრთის წვერებით, გრძელი წითელი ნისკარტითა და ფეხებით. საქართველოში 2024 წლის ჩამონათვალში მობუდარი მიგრანტია, ბუდობა სამხრეთის ორ რეგიონში. ჩვეულებრივი აღრევა შავი ყარყატი და დიდი თეთრი ყანჩაა.
- 01
სიგრძე სახეობის დონეზე დაახლოებით 100–115 სმ, ფრთების შლილი ხშირად დაახლოებით 155–215 სმ. მასა ხშირად დაახლოებით 2.3–4.5 კგ-ია. ცალკე გაზომილი ქართული სერია ამ გვერდზე არ არის. ტანი და კისერი თეთრია; ფრთის მომქნევი ბუმბული შავია და ფრენისას მკვეთრად ჩანს. ზრდასრულს ნისკარტი და ფეხები წითელია. თვალის ირგვლივ კანი მუქია. დედალი მამალზე საშუალოდ ოდნავ პატარაა; ველში სქესი ზომით საიმედოდ არ გაირჩევა.
- 02
ახალგაზრდას ნისკარტი მუქი ან მოყავისფრო-შავია, არა სუფთა წითელი; ფეხებიც უფრო მუქია. ეს ყველაზე სასარგებლო ასაკობრივი ნიშანია ახლო დისტანციაზე. ფრენის სილუეტი: გრძელი გაშლილი კისერი, გრძელი ფეხები უკან, ფართო ფრთები შავი უკანა კიდით. ყანჩას კისერი ფრენისას ჩაკეცილი აქვს.
- 03
შავი ყარყატი (Ciconia nigra) 2024 წლის ჩამონათვალში ასევე მობუდარი მიგრანტია (BB; M); ეროვნულად ჩამონათვალი NT-ს უთითებს, 2014 წლის ნუსხა — VU-ს, სახელით ყარყატი. ზურგი, კისერი და ფრთები მუქია, მუცელი თეთრი; ტყესა და მდინარის ხეობაში ბუდობს, არა სოფლის სახურავზე. დიდი თეთრი ყანჩა (Ardea alba) მთლიანად თეთრია, შავი მომქნევი ბუმბულის გარეშე, ყვითელი ნისკარტით და S-ებური კისრით. ვარდისფერი და ქოჩორა ვარხვები გაცილებით დიდები არიან ტომარიანი ნისკარტით. აღმოსავლური თეთრი ყარყატი (Ciconia boyciana) 2024 წლის ჩამონათვალში არ არის. ამ ატლასში შავი ყარყატის ცალკე გვერდი ჯერ არ არის.
- 04
სახელები საქართველოში აირია. 2014 წლის ნუსხა C. ciconia-ს ლაკლაკს უწოდებს, C. nigra-ს — ყარყატს. ამ გვერდის ძირითადი სახელია თეთრი ყარყატი, რადგან ფერს პირდაპირ ასახავს; ლაკლაკი ოფიციალური ალტერნატივაა. უბრალოდ „ყარყატი“ სამართლებრივ ტექსტში შავ სახეობას ნიშნავს. პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. სოფლის ბოძზე თეთრი შავფრთებიანი ფრინველი წითელი ნისკარტით ეს სახეობაა.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
საქართველოში ეძებეთ მობუდარ სეზონზე დასახლებებში და მიმდებარე ღია, სველ ადგილებში, არა ზამთარში. 2024 წლის აღწერა (Budagashvili, Shoshitashvili & Uguzashvili) ბუდობას ზღუდავს სამცხე–ჯავახეთსა და ქვემო ქართლში: მთის მდელოები, სუბალპური ტბები და ჭაობები, ადამიანის დასახლებებთან ახლოს. ყველა დათვლილი ბუდო დასახლებაში იყო — სახურავზე, ბოძზე ან მსგავს საყრდენზე, არა შორეულ ტყეში. 59 დასახლება მოინახულეს; ბუდობდა 43-ში. ეს ორი ადმინისტრაციული რეგიონი რუკაზე იღებება იმ ნაშრომის მიხედვით. სხვა რეგიონები აქ არ იღებება: გადაფრენისას სახეობა შეიძლება უფრო ფართოდ გამოჩნდეს, მაგრამ ამ გვერდზე დასახელებული გავლითი ლოკალიტეტები არ არის შედგენილი. სრული დასახლებების ცხრილი ნაშრომის დანართშია და აქ არ არის გადმოწერილი. საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის სარტყელი მეტრებში აქ არ არის გამოქვეყნებული. კოლხეთის დაბლობზე ან დიდი კავკასიონის ჩრდილოეთ კალთაზე ბუდობა ამ წყაროებით არ დასტურდება.
კვება
ცალკე გაზომილი ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის. სახეობის დონეზე იკვებება ღია, ხშირად სველ ადგილზე: მსხვილი უხერხემლოები, ამფიბიები, ქვეწარმავლები, წვრილი ძუძუმწოვრები, თევზი და სხვა ხელმისაწვდომი ნადავლი. ნისკარტით მიწას ან წყლის პირას იკვლევს. ეს ზოგადი ტროფიკული ნიშაა და არა საქართველოში აწონილი მენიუ.
ქცევა
დღის აქტიურია. ხშირად ჯგუფურად ან წყვილად დაფრინავს მაღალ სვრილზე, კისერი გაშლილია და არა S-ებურად ჩაკეცილი, როგორც ყანჩას. ბუდესთან მთავარი ხმა ნისკარტის კაკუნია, არა სიმღერა. ამ გვერდზე ქართული ჩანაწერი არ არის; მოცემულია xeno-canto XC1103936 (Petter Westberg, ფულტოფტა, ჰერბი, სკონე, შვედეთი). საკუთარ ბუდეს აშენებს: დიდი ტოტების გროვა დასახლების საყრდენზე, ხშირად რამდენიმე წყვილი ერთ დასახლებაში. 2024 წლის აღწერაში 202 დაკავებული ბუდოდან უმეტესობას ორი ან სამი ბარტყი ჰყავდა; ოთხი ბარტყი იშვიათი იყო. კვერცხის რაოდენობა, ინკუბაციის ხანგრძლივობა და გამოფრენის ასაკი საქართველოში ცალკე აქ არ არის გაზომილი. სახეობის დონის სახელმძღვანელოები ხშირად დაახლოებით სამ კვერცხს, დაახლოებით ერთთვიან ინკუბაციას და დაახლოებით ორთვიან ბარტყობას უთითებენ — ეს არ არის ქართული სერია. 2024 წლის ჩამონათვალი სახეობას საქართველოში მობუდარად და მიგრანტად იღებს, არა მოზამთრედ. ადგილობრივი პოპულაციის ზამთრის სადგომები თანამგზავრული მონიშვნით ამ გვერდზე არ არის რუკაზე. სახეობის დონეზე დასავლეთ პალეარქტიკის ფრინველები ძირითადად აფრიკაში იზამთრებენ; ეს ქართული ფრინველების დადასტურებული მარშრუტი არ არის. ზუსტი ჩამოსვლისა და წასვლის თარიღები საქართველოსთვის აქ არ არის ცხრილად.
კონსერვაცია
BirdLife International Ciconia ciconia-ს IUCN Red List-ზე ნაკლებად საფრთხის ქვეშ აფასებს (2025 წლის შეფასება). გლობალური არეალი და პოპულაცია დიდია. საქართველოში ორი შეფასება ერთმანეთს არ ემთხვევა და ორივე უნდა წაიკითხოს. 2014 წლის წითელი ნუსხა (დადგენილება №190) სახეობას შეტანილად ტოვებს როგორც ლაკლაკი, VU, კრიტერიუმი D1 (მცირე პოპულაცია) — ეს მოქმედი სამართლებრივი ნუსხაა ამ გვერდის წყაროებში. 2024 წლის ორნითოლოგიური ჩამონათვალი გლობალურ და ეროვნულ კატეგორიად LC-ს უთითებს. 2024 წლის აღწერამ 202 დაკავებული ბუდო დააფიქსირა, 2018–2020 წლების 105-თან შედარებით; 23 განმეორებით აღწერილ დასახლებაში 40%-იანი ზრდა სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი არ იყო. უფრო ძველი ციფრებია: 1984-ში 74 დაკავებული ბუდო, 1994–1995-ში დაახლოებით 60 წყვილი, 2013–2014-ში 104. ნაშრომი მომავალ საფრთხედ ასახელებს ქარის ენერგიის განვითარებას სამცხე–ჯავახეთში, სადაც დიდი მფრინავი ფრინველები რისკის ქვეშ არიან. ელექტროგადამცემ ხაზებზე დარტყმა სახეობის დონეზე ცნობილია; საქართველოსთვის ცალკე დანაკარგის სტატისტიკა აქ არ არის. ევროკავშირის ფრინველების დირექტივა საქართველოში არ მოქმედებს. ველური ფრინველი და ბუდე არ დაარღვიოთ.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები თეთრი ყარყატი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
კი. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას დადასტურებულ მობუდარად და მიგრანტად იღებს (BB; M). არამობუდარ სეზონზე ადგილზე არ არის.
ბუდობისას — სამცხე–ჯავახეთისა და ქვემო ქართლის დასახლებებში, ღია სველ ადგილებთან. 2024 წლის აღწერამ 43 დასახლებაში 202 დაკავებული ბუდო დაითვალა. სხვა რეგიონები ამ გვერდზე არ არის შეფერილი. გადაფრენისას უფრო ფართოდ გამოჩენა შესაძლებელია, მაგრამ აქ გავლითი რუკა არ არის.
დიდი თეთრი ტანი, შავი მომქნევი ბუმბული, გრძელი წითელი ნისკარტი და ფეხები. ფრენისას კისერი გაშლილია. შავ ყარყატს მუქი ზურგი აქვს. დიდ თეთრ ყანჩას შავი ფრთის წვერები არ აქვს და კისერს ფრენისას იკეცავს.
სახეობის დონეზე დაახლოებით 100–115 სმ სიგრძის, ფრთების შლილი ხშირად დაახლოებით 155–215 სმ. ცალკე გაზომილი ქართული სერია ამ გვერდზე არ არის.
ღია, ხშირად სველ ადგილზე ხელმისაწვდომ ნადავლს: უხერხემლოებს, ამფიბიებს, წვრილ ხერხემლიანებს. კვება საქართველოში ცალკე ამ გვერდზე არ არის შესწავლილი.
როგორც მობუდარი მიგრანტი: მობუდარ სეზონზე და გადაფრენისას, ზამთარში არა, 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით. საქართველოსთვის ზუსტი ჩამოსვლისა და წასვლის თარიღები ამ გვერდზე არ არის ცხრილად.
კი. BB ნიშნავს დადასტურებულ მობუდარს. 2024 წლის აღწერით ბუდობს მხოლოდ სამცხე–ჯავახეთსა და ქვემო ქართლში, დასახლებების საყრდენებზე.
უვნებელია. გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. 2014 წლის წითელ ნუსხაში შეტანილია VU-დ (ლაკლაკი). 2024 წლის ჩამონათვალი ეროვნულად LC-ს უთითებს. ველური ფრინველი და ბუდე არ დაარღვიოთ.
- Budagashvili, Shoshitashvili & Uguzashvili 2024 — White Storks in Georgia (Caucasiana 3)
- Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46)
- SABUKO — Bird checklist
- BirdLife DataZone — White Stork
- IUCN Red List — Ciconia ciconia
- IOC World Bird List
- Avibase — Georgia bird checklist
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- Abuladze & Eligulashvili 1986 — White Stork in Georgia
- Abuladze et al. 2014 — White Stork census in Georgia 2013–2014
- Shoshitashvili 2020 — Ecology and Conservation of Storks in Georgia (MSc, Ilia State University)
- Wikimedia Commons — standing, Huelva (Charles J. Sharp, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — Canal de la Bruche (Lidine Mia, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — in flight, Rust (Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — nest, Czarniż (Bartosz Czarnecki, CC BY-SA 3.0)
- Wikimedia Commons — juvenile, Hunawihr (Gzen92, CC BY-SA 4.0)
- xeno-canto XC1103936 — Ciconia ciconia (Petter Westberg, CC BY-NC-SA 4.0)
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
