ისლანდიური მექვიშია
Calidris canutus
Jordan Aquilina · Jam Jerrup VIC 3984
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 23–26 სმ, ფრთები 47–53 სმ; 100–200 გ
- კვება
- მოლუსკები, კიბოსნაირები; ზაფხულში მწერები
- სტატუსი საქართველოში
- გადამფრენი
- ჰაბიტატი
- არქტიკის ტუნდრა; ზღვის სანაპიროს ტალახი და ქვიშა
- ოჯახი
- Scolopacidae
- დაცვა
- მსოფლიოში NT (2024); საქართველოში NT (2021)
ისლანდიური მექვიშია (Calidris canutus) არქტიკის ტუნდრაში ბუდობს და ზამთარს მსოფლიოს სანაპიროებზე ატარებს, ზოგი ფრინველი წელიწადში ორჯერ 14 000 კმ-ზე მეტს გადის. სიგრძე 23–26 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 47–53 სმ, წონა 100–200 გ, გადაფრენის წინ კი წონას ორჯერ იმატებს. მექვიშიებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე დიდია. ადამიანისთვის საშიში არ არის. საქართველოში გადამფრენია. ჩანაწერების უმეტესობა აგვისტო-ოქტომბერზე მოდის, ყველაზე მეტი სექტემბერზე. ძირითადად შავი ზღვის სანაპიროზე ჩანს, ფოთთან, მალთაყვასთან და ჭოროხის დელტასთან, ჩვეულებრივ, ერთი-ოთხი ფრინველი. თუ შემოდგომით ზღვისპირა ქვიშაზე მსხვილ, ნაცრისფერ მექვიშიას დაინახავთ, ფრთხილად დააკვირდით: შეიძლება სწორედ ეს იყოს.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ისლანდიური მექვიშია
მკვრივი, მოკლეკისერა მექვიშიაა, პატარა თავით, მოკლე, მუქი ფეხებითა და სწორი, მუქი ნისკარტით, რომელიც თავზე გრძელი არ არის. ზაფხულის ბუმბულში სახე, ყელი და მკერდი დარიჩინისფერ-წითელია. ზამთარში ზემოდან თანაბრად ღია ნაცრისფერია, ქვემოდან მოთეთრო.

ზაფხულში სახე, ყელი და მკერდი დარიჩინისფერ-წითელია, ზურგი შავ-წითელ-ნაცრისფრად აჭრელებული, მუცლის უკანა ნაწილი კი ღია. დედალი მამალს ჰგავს, მაგრამ ოდნავ ღიაა.
ზამთარში ზემოდან თანაბრად ღია ნაცრისფერია, ქვემოდან მოთეთრო, მკერდსა და გვერდებზე სუსტი ნაცრისფერი ლაქებით. ახალგაზრდებს ზურგის ბუმბულზე მუქი და ღია არშიები აქვთ, რის გამოც ქერცლიანი ჩანს.
ფრენისას თეთრი ზოლი ფრთაზე და ნაცრისფერი გავა და კუდი ჩანს. მოკლე, მუქი მომწვანო ფეხების გამო საკვების ძებნისას თითქოს მიწასთან დაბლა დგას. გუნდში მიფრენისას დაბალ „ნუტ“-ს გამოსცემს. ზამთრის ბუმბულში სხვა ნაცრისფერ მექვიშიებს ჰგავს, ამიტომ ზომას და მკვრივ აღნაგობას დააკვირდით.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს არქტიკის მაღალ ტუნდრაზე, ალასკიდან და კანადიდან გრენლანდიისა და ჩრდილოეთ რუსეთის გავლით: მშრალ, ქვიან ფერდობებზე და ტუნდრის ქედებზე, ჭაობებთან და ტბორებთან ახლოს. ბუდობის გარეთ მხოლოდ სანაპიროზე ცხოვრობს: მოქცევის ტალახიან და ქვიშიან ზედაპირზე, ქვიშის პლაჟებზე, ყურეებსა და ლაგუნებში. ზამთარს ამერიკის, დასავლეთ ევროპის, დასავლეთ და სამხრეთ აფრიკის, სამხრეთ აზიისა და ავსტრალაზიის სანაპიროებზე ატარებს. საქართველოში ჩანაწერების უმეტესობა შავი ზღვის სანაპიროდანაა: ფოთსა და მალთაყვას შორის, მდინარე სუფსის შესართავთან და პალიასტომის ტბასთან, ასევე გურიისა და აჭარის სანაპიროზე, ჭოროხის დელტასთან. ხმელეთზეც ჩანს: ქვემო ქართლის ტბებთან, ჯავახეთში, ნინოწმინდასთან, ერთეული ჩანაწერია შიდა ქართლიდან და თბილისიდან.
ისლანდიური მექვიშიის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ ძალიან ცოტაა იმისთვის, რომ რომელიმე რეგიონი გავრცელების ნაწილად მოინიშნოს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ბუდობის ადგილებში ძირითადად მწერებს, მათ მატლებსა და ობობებს ჭამს, ჩამოსვლისთანავე კი, სანამ მწერები ცოტაა, მცენარეებსა და თესლებს. ზამთარსა და გადაფრენაზე მაგარნაჭუჭიანი ცხოველებით იკვებება: ორსაგდულიანი მოლუსკებით, ლოკოკინებითა და პატარა კიბოებით. მათ მთლიანად ყლაპავს და ნაჭუჭს კუნთოვან კუჭში ამტვრევს. სველ ქვიშაში ჩამარხულ მოლუსკს ნისკარტით წყლის წნევის ცვლილებით გრძნობს. ამერიკაში, დელავერის ყურეში, გაზაფხულზე ზღვის მეჩეჩის კვერცხებით სუქდება.
ის ერთ-ერთ ყველაზე გრძელ გადაფრენას ასრულებს: ზოგი ფრინველი არქტიკიდან სამხრეთ ამერიკის სამხრეთ წვერამდე 14 000 კმ-ზე მეტს გადის და გაზაფხულზე იმავე გზით ბრუნდება. გზაში ყოველწლიურად ერთსა და იმავე გაჩერებებს იყენებს. გადაფრენის წინ წონას ორჯერ იმატებს, საჭმლის მომნელებელ ორგანოებს კი ამცირებს. ბუდობის გარეთ უზარმაზარ გუნდებად იკრიბება. საქართველოში ძირითადად აგვისტო-ოქტომბერში ჩანს, განსაკუთრებით სექტემბერში, გაზაფხულზე კი იშვიათად. ბუდობს ივნისიდან აგვისტომდე, ტერიტორიულია და სეზონზე ერთ წყვილად რჩება. მამალი ჩამოსვლისთანავე 3–5 ფოსოს ამზადებს, სიმღერით ჰაერში წრეებს უვლის და ფრთებაწეული ეშვება. ბუდე მიწაზე, წყალთან ახლოს, ფოთლებით, მღიერითა და ხავსით ამოფენილი ფოსოა. დებს 3–4 ზეთისხილისფერ კვერცხს, რომელსაც ორივე მშობელი დაახლოებით 22 დღე კრუხობს. ბარტყები გამოჩეკისთანავე ტოვებენ ბუდეს, დედალი მალე მიდის და მათზე მამალი ზრუნავს. ერთი რგოლიანი ფრინველი 27 წელზე მეტ ხანს ცოცხლობდა.
მსოფლიოში ისლანდიური მექვიშია საფრთხესთან ახლოსაა (NT, 2024). ზრდასრული ფრინველები 2–3 მილიონია, ბოლო სამ თაობაში (19 წელი) კი რიცხვი 15–29%-ით შემცირდა. სხვადასხვა პოპულაცია განსხვავებულად იცვლება: ჩრდილოეთ ამერიკის ატლანტიკის სანაპიროზე კატასტროფული კლება დაფიქსირდა, ციმბირში მობუდარი და აფრიკასა და სამხრეთ აზიაში მოზამთრე ქვესახეობა სამ თაობაში დაახლოებით 54%-ით მცირდება, დასავლეთ ევროპაში მოზამთრე პოპულაცია კი სტაბილურია. მთავარი საფრთხეებია ჰაბიტატის დაკარგვა და გაუარესება, ნადირობა, შეწუხება და კლიმატის ცვლილება. ამერიკაში მის რიცხვს ზღვის მეჩეჩის გადაჭარბებული მოპოვებაც ამცირებდა. მასზე ვრცელდება AEWA-ს შეთანხმება. საქართველოს 2021 წლის რეგიონული შეფასებითაც საფრთხესთან ახლოსაა (NT), რიცხვი კი მცირდება.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ისლანდიური მექვიშიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, გადამფრენად. ყველაზე ხშირად შემოდგომით, აგვისტო-ოქტომბერში ჩანს, განსაკუთრებით სექტემბერში. ჩვეულებრივ, ერთი-ოთხი ფრინველი ერთად. საქართველოში არ ბუდობს: მისი საბუდარი ადგილები არქტიკის ტუნდრაზეა.
ყველაზე ხშირად შავი ზღვის სანაპიროზე: ფოთსა და მალთაყვას შორის, სუფსის შესართავთან, პალიასტომის ტბასთან და ჭოროხის დელტასთან. ხმელეთზე ზოგჯერ ქვემო ქართლის ტბებთან და ჯავახეთში, ნინოწმინდასთან ჩანს.
მკვრივი, მოკლეფეხა მექვიშიაა სწორი, მუქი ნისკარტით. ზაფხულში სახე და მკერდი დარიჩინისფერ-წითელი აქვს, ზამთარში კი მთლიანად ღია ნაცრისფერია. ფრენისას ფრთაზე თეთრი ზოლი და ნაცრისფერი გავა უჩანს.
სიგრძე 23–26 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 47–53 სმ, წონა 100–200 გ. Calidris გვარის მექვიშიებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე დიდია. გადაფრენის წინ წონას ორჯერ იმატებს.
ზღვის სანაპიროზე ორსაგდულიან მოლუსკებს, ლოკოკინებსა და პატარა კიბოებს, რომლებსაც მთლიანად ყლაპავს და კუჭში ამტვრევს. ტუნდრაზე, ბუდობისას, მწერებით და ობობებით იკვებება.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საფრთხესთან ახლოსაა (NT, 2024), საქართველოს 2021 წლის შეფასებითაც NT კატეგორიაშია. გადამფრენ ფრინველებს ნუ დააფრთხობთ, რადგან გზის გასაგრძელებლად ძალა სჭირდებათ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.























