მცირე თევზიყლაპია
Sternula albifrons
Ben Ackerley · Selwyn District
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 21–25 სმ, ფრთები 41–47 სმ; დაახლ. 45 გ
- კვება
- წვრილი თევზი, კიბოსნაირები, მწერები
- სტატუსი საქართველოში
- გადამფრენი, მოზამთრე
- დაფიქსირებული რეგიონები
- ქვემო ქართლი
- ჰაბიტატი
- ქვიშიანი და ხრეშიანი ნაპირები, ტბები, ლაგუნები
- ოჯახი
- Laridae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2018); საქართველოში LC (2024)
მცირე თევზიყლაპია სულ რამდენიმე სანტიმეტრის სიღრმის წყალში თევზაობს, ხშირად ზედ ნაპირთან, სადაც ტალღა გადმოდის, ან მლაშე ლაგუნებში. თევზიყლაპიებს შორის ყველაზე ახლოს ნაპირთან ცხოვრობს. 21–25 სმ სიგრძისაა, გაშლილი ფრთებით 41–47 სმ, წონით დაახლოებით 45 გ. ზემოდან ღია ნაცრისფერია, ქვემოდან თეთრი, თავზე შავი ქუდი აქვს და თეთრი შუბლი, ნისკარტი ყვითელია, შავი წვერით, ფეხებიც ყვითელი. ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუ ტბაზე ან ზღვის ნაპირზე პატარა, თეთრშუბლა, ყვითელნისკარტა თევზიყლაპიას ხედავთ, დიდი ალბათობით მცირე თევზიყლაპიაა. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. ჩანაწერები მაისის, ივლისისა და სექტემბრისაა. ყველაზე მეტი ჩანაწერი ქვემო ქართლიდანაა, კუმისის ტბიდან და ჯანდარის ტბიდან. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), თუმცა მსოფლიოში მისი რიცხვი მცირდება.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მცირე თევზიყლაპია
პატარა თევზიყლაპიაა, ბევრად პატარა ჩვეულებრივ თევზიყლაპიაზე. ზაფხულში მას თეთრი შუბლი, შავი ქუდი და ყვითელი, შავწვერიანი ნისკარტი გამოარჩევს. ფეხებიც ყვითელი აქვს.
ზაფხულის ბუმბულში თავზე შავი ქუდი აქვს, მაგრამ შუბლი და წარბებს ზემოთ ზოლი თეთრია. ზემოდან ღია ნაცრისფერია, ქვემოდან თეთრი. წვრილი, მახვილი ნისკარტი ყვითელია, შავი წვერით, ფეხები ყვითელი.
21–25 სმ სიგრძისაა, გაშლილი ფრთებით 41–47 სმ. ზომით და თეთრი შუბლით საქართველოში სხვა თევზიყლაპიებში ძნელად აერევა.
ზამთარში შუბლის თეთრი ნაწილი ფართოვდება, ნისკარტი შავდება, ფეხები კი ფერს კარგავს. ხმა ხმამაღალი, ჭრიალა და ადვილად საცნობია.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ზღვის სანაპიროს და შიდა წყლების ფრინველია. ბუდობს შიშველ ან მეჩხერმცენარიან ქვიშიან, ხრეშიან ან ნიჟარებიან სანაპიროზე, კუნძულზე, ქვიშის ენაზე, ასევე მდინარეებთან, ტბებთან და წყალსაცავებთან, ზღვის დონიდან 2000 მ-მდე. ყველაზე მეტად უყვარს კუნძულები, რომელთა გარშემოც წვრილი თევზი ახლოსაა. ბუდობის გარეთ ჩანს მოქცევის არხებში, სანაპირო ლაგუნებში და მარილის საბადოებზე, ზოგჯერ ზღვაში, ნაპირიდან 15 კმ-მდე. საქართველოში ყველაზე მეტი ჩანაწერი ქვემო ქართლიდანაა: კუმისის ტბიდან, მაისსა და ივლისში, და ჯანდარის ტბიდან, გარდაბნის მუნიციპალიტეტში, მაისში. ცალკეული ჩანაწერებია ბათუმიდან და ჭოროხის დელტიდან, ასევე ნადარბაზევის ტბიდან.
მცირე თევზიყლაპიას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ერთ რეგიონშია: ქვემო ქართლში.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად წვრილ თევზს ჭამს, მაგალითად ნაფოტას, ფარფლწითელას, კობრის და ქორჭილას მოზარდებს, ასევე 3–6 სმ სიგრძის კიბოსნაირებს, მწერებს, ჭიებს და მოლუსკებს. თევზს ჰაერიდან, წყალში ჩაყვინთვით იჭერს, ზღვაშიც და დიდ მდინარეებშიც.
ძლიერი გადამფრენია. ჩრდილოეთის მობუდრები ბუდობის ადგილებს ივლისის ბოლოდან ტოვებენ: ჯერ ბუმბულის გამოსაცვლელ ადგილებზე იკრიბებიან, მერე კი სამხრეთით მიდიან. მთელი წელი გუნდურია. ჩვეულებრივ მარტო ან პატარა ჯგუფებად იკვებება, გადაფრენისას კი ათასობით გროვდება პატარა ჭაობებზე, სადაც თევზის მოზარდი ბევრია. ბუდობს მაისიდან ივლისამდე, მარტო ან პატარა ჯგუფებად, ჩვეულებრივ 1–15 წყვილი ერთად, იშვიათად 40-ზე მეტი. ბუდე ქვიშაში ამოთხრილი ფოსოა. დედალი 2–4 კვერცხს დებს. კრუხობა 21 დღე გრძელდება. ბარტყები ბუდეს 24 საათში ტოვებენ და დაახლოებით 3 კვირაში იწყებენ ფრენას. ბუდეს და ბარტყებს თავგამოდებით იცავს და შემოჭრილს თავს ესხმის. სატრფიალოდ მამალი დედალს თევზს სთავაზობს.
მსოფლიოში მცირე თევზიყლაპია საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2018). 2015 წლის შეფასებით მისი რიცხვი დაახლოებით 190 000–410 000 ფრინველია, ევროპაში 36 000–53 000 წყვილი. მსოფლიოში რიცხვი მცირდება, თუმცა ზოგი პოპულაციის ტენდენცია უცნობია ან იზრდება. მას საფრთხეს უქმნის სანაპიროების განაშენიანება და ზღვის დონის აწევა, მელიებისა და თოლიების მიერ ბუდეების დატაცება, შეშფოთება ბუდობის ადგილებზე და კვერცხების შეგროვება. ევროპის დიდ მდინარეებზე ის კაშხლების, კალაპოტის რეგულირებისა და ქვიშა-ხრეშის მოპოვების გამო ბევრგან გაქრა. სახეობაზე ვრცელდება აფრიკულ-ევრაზიული წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმება (AEWA). 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები მცირე თევზიყლაპიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. ჩანაწერები მაისის, ივლისისა და სექტემბრისაა.
ყველაზე ხშირად კუმისის ტბაზე, მაისსა და ივლისში, და ჯანდარის ტბაზე, მაისში. ცალკეული ჩანაწერებია ბათუმიდან, ჭოროხის დელტიდან და ნადარბაზევის ტბიდან.
ზაფხულში თეთრი შუბლით, შავი ქუდით, ყვითელი, შავწვერიანი ნისკარტით და ყვითელი ფეხებით. ბევრად პატარაა სხვა თევზიყლაპიებზე. ზამთარში ნისკარტი შავდება.
სიგრძე 21–25 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 41–47 სმ, წონა დაახლოებით 45 გ.
ძირითადად წვრილ თევზს და 3–6 სმ სიგრძის კიბოსნაირებს, ასევე მწერებს, ჭიებს და მოლუსკებს. თევზაობს ძალიან მეჩხერ წყალში, ჰაერიდან ჩაყვინთვით.
ქვიშიან ან ხრეშიან ნაპირზე, მარტო ან პატარა ჯგუფებად, მაისიდან ივლისამდე. ბუდე ქვიშაში ამოთხრილი ფოსოა. დედალი 2–4 კვერცხს დებს, კრუხობა 21 დღე გრძელდება, ბარტყები დაახლოებით 3 კვირაში იწყებენ ფრენას.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), თუმცა მსოფლიოში მისი რიცხვი მცირდება. საფრთხეს უქმნის სანაპიროების განაშენიანება, ბუდეების დატაცება და შეშფოთება. დაშავებულ ფრინველზე დაურეკეთ 112-ს ან გარემოს დაცვის სამსახურს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
