დასავლური მახრჩობელა
Eryx jaculus
უშხამო ქვიშიანი ბოა — საქართველოში მხოლოდ სამხრეთ-აღმოსავლეთის ნახევრადმშრალ ზონაში. ამ გვერდზე დასახელებული ფოტოებია კუმისის ტბა (ივნისი 2020) და ლისის ტბა (2 ივლისი 2023).
სწრაფი მიმოხილვა
მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით
ჰაბიტატი
სამხრ.-აღმ. მშრალი
სიგრძე
ჩვეულ. <50 სმ
შხამი
არა
კონსერვაცია
VU (ეროვნული)
აქტიურობა
ღამის
ოჯახი
Boidae
ადამიანთან ურთიერთობა: უშხამოა. ადამიანისთვის სამედიცინო რისკი არ აქვს. კბენა თავდაცვითია და შხამს არ შეიცავს. არ აიყვანოთ: ადვილად ზიანდება, წითელ ნუსხაშია და შეიძლება გველგესლას აგონდეთ. თუ თავი ფართო სამკუთხაა და გუგა ვერტიკალური ნაპრალია — გაეცით გზა; ეს შეიძლება გველგესლა იყოს.
მიმოხილვა
რა არის დასავლური მახრჩობელა
დასავლური მახრჩობელა (Eryx jaculus) უშხამო ქვიშიანი ბოაა, რომელიც საქართველოში მხოლოდ სამხრეთ-აღმოსავლეთის ნახევრადმშრალ ზონაში გვხვდება. 2026 წლის ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად იღებს; ქვესახეობად უთითებს E. j. turcicus. 2021 წლის ქართული გველების კვლევა მას ათავსებს იმავე ლანდშაფტში, რაშიც გიურზა და ურარტუს მცურავი — არა მთელ ქვეყანაში. დასახელებული ბარკოდი და ჩამონათვალის ფიგურა თბილისიდანაა. ამ ატლასის ფოტოებია კუმისის ტბა, ივნისი 2020 (გიორგი იანქოშვილი) და ლისის ტბა, 2 ივლისი 2023 (იოანე როსტიაშვილი). საქართველოში ჩვეულებრივ 50 სმ-ზე მოკლეა; შხამი არ აქვს და ნადირს ხრჩობით იკლავს. ჭიასავით გველბრუცას ადვილად ერევა, მაგრამ აგებულება სხვაა.
ბოლო განახლება
გალერეა
დასავლური მახრჩობელა ფოტოებში
ფოტო: გიორგი იანქოშვილი
კუმისის ტბა ·
ფოტო: იოანე როსტიაშვილი
ლისის ტბა ·
ფოტო: იოანე როსტიაშვილი
ლისის ტბა ·
ფოტო: იოანე როსტიაშვილი
ლისის ტბა ·
ფოტო: Alexandru Buzatu · iNaturalist
ჩრდილოეთი ბულგარეთი ·
ფოტო: Leonid A. Neymark · iNaturalist
იკი-ბურული, ყალმუხეთი ·
ფოტო: Roberto Sindaco · iNaturalist
რას ელ-მა, მაროკო ·
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ დასავლური მახრჩობელა
მოკლე, მსხვილი უშხამო ბოაა პატარა თვალებით და ბლაგვი კუდით. გველბრუცასგან ზომითა და თვალებით გამოირჩევა. პირველი ფოტო კუმისის ტბიდანაა (ივნისი 2020), შემდეგი — ლისის ტბიდან (2 ივლისი 2023). ბოლო კადრები სახეობის იერს არეალის სხვა ნაწილებიდან აჩვენებს.
სხეული მოკლე და მსხვილია, თითქმის ცილინდრული. თავი კისრისგან სუსტად გამოიყოფა და წვრილი ქერცლითაა დაფარული — არა დიდი ფარებით, როგორც უმეტეს კოლუბრიდს. კუდი მოკლეა, წვერი ბლაგვი; ზოგჯერ თავს ჰგავს. საქართველოში 2021 წლის მიმოხილვა მას 70 სმ-მდე მცირე გველების ჯგუფში ათავსებს, ჩვეულებრივ 50 სმ-ზე მოკლეს.
თვალები პატარაა, მაგრამ ხილული. გუგა ვერტიკალური ნაპრალია. დიდი როტრალი (ცხვირის ფარი) მიწაში შეღწევას ეხმარება. ზურგის ქერცლი წინ გლუვია, უკან სუსტად კილური. მუცლის ფარები ვიწროა.
ფონი ნაცრისფერი, ქვიშისფერი, მოყავისფრო ან მოწითალოა. ზურგზე მუქი არაწესიერი ლაქები ან ზოლებია. ხშირად თვალიდან პირის კუთხემდე მუქი ზოლია. მუცელი ღიაა. ნიმუში ცვალებადია — მხოლოდ ფერზე ნუ დაეყრდნობით.
გველბრუცა (Xerotyphlops vermicularis) ჭიასავითია, თვალები ქერცლის ქვეშაა შემცირებული და სიგრძით ჩვეულებრივ გაცილებით პატარაა. ამ სახეობას პატარა, მაგრამ აშკარა თვალები და ბოას მსხვილი ტანი აქვს.
კატისთვალა (Telescopus fallax)აც ღამით გამოდის და ვერტიკალური გუგა აქვს, მაგრამ თვალები დიდია, ტანი წვრილი, თავი უფრო გამოყოფილი. ველის გველგესლას ფართო სამკუთხა თავი და კილური ქერცლი აქვს — შხამიანია. საყელოიანი ეირენისი იმავე მშრალ ზონაშია, მაგრამ თხელი კოლუბრიდია მრგვალი გუგით.
ქვიზი
შემდეგ: რომელი გველია?
დასავლური მახრჩობელა საქართველოს გველების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
ეძებეთ მშრალ, ღია ადგილზე ფხვიერი ნიადაგით — ქვიშიანი ან თიხნარი ვაკე, ნახევრადუდაბნო, იშვიათი ბუჩქნარი და ქვიანი ფერდობი. დღის უმეტეს ნაწილს მიწაში, სოროში ან ქვის ქვეშ ატარებს; ზედაპირზე ძირითადად ბინდსა და ღამით ჩნდება. 2021 წლის კვლევით მხოლოდ სამხრეთ-აღმოსავლეთის ნახევრადმშრალ ლანდშაფტშია. ამ ატლასის რუკაზე აღნიშნულია კახეთი, ქვემო ქართლი და თბილისი; ეს არ ნიშნავს, რომ რეგიონის ყველა კუთხეში თანაბრად გვხვდება. დასახელებული თანამედროვე წერტილებია თბილისი (CaBOL 1027415; ჩამონათვალის ფიგურაც) და ამ გვერდის ფოტოები — კუმისის ტბა (ივნისი 2020) და ლისის ტბა (2 ივლისი 2023). დასავლეთ საქართველოში, კოლხეთის ტყეში და მაღალმთაში დადასტურებული არეალი არ არის. საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის დიაპაზონი აქ არ არის გამოქვეყნებული.
კვება
ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ სახეობაზე არ არის. ნადირს ხრჩობით იკლავს — სხეულს არგრეხს და ახრჩობს, არა შხამით. არეალის სხვა ნაწილებში (სიცილია) ზრდასრულის საკვებში ჭარბობს წვრილი ძუძუმწოვარი; იჭერს აგრეთვე ხვლიკის კვერცხს და იშვიათად ხვლიკს. ახალგაზრდა უფრო ხვლიკის კვერცხზე ნადირობს. საქართველოში მენიუ პირდაპირ არ არის გაზომილი; მოსალოდნელია იგივე ჯგუფები — წვრილი ხვლიკი და მღრღნელი — მაგრამ ეს აქ დასკვნაა და არა ადგილობრივი აღრიცხვა.
ქცევა
2021 წლის ქართული მიმოხილვა მას ღამის სახეობად ასახელებს, კატისთვალასთან ერთად. დღისით იშვიათად ჩანს; შეხვედრა უფრო გზაზე, გათხრილ მიწაზე ან ქვის აწევისასაა სავარაუდო. ცოცხლადმშობია: კვერცხები დედის სხეულში ვითარდება და იბადება ცოცხალი ნაშიერი. საქართველოში ნაშიერის რაოდენობა და ზუსტი სეზონი აქ არ არის გამოქვეყნებული. თუ შეხვდებით, დააკვირდით და დატოვეთ ადგილზე — არ აიყვანოთ. წითელ ნუსხაშია; ბუნებიდან ამოღება კანონით იზღუდება.
კონსერვაცია
IUCN-ით გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern) — არეალი ფართოა. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) მოწყვლადია (VU), კრიტერიუმი B2a — მცირე ფრაგმენტირებული არეალი. ნუსხაში ავტორად Duméril & Bibron 1844 უდგას; მიღებული სახელია Eryx jaculus (Linnaeus, 1758). 2026 წლის ჩამონათვალი ოჯახად Boidae-ს იღებს. ადგილობრივ საფრთხეა მშრალი ჰაბიტატის გარდაქმნა, გზაზე დაღუპვა და გველგესლასთან აღრევის გამო მოკვლა. არ აიყვანოთ და არ მოკლათ.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები დასავლური მახრჩობელა-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში ბიოლოგიურად დადასტურებულია. მხოლოდ სამხრეთ-აღმოსავლეთის ნახევრადმშრალ ზონაშია — არა მთელ ქვეყანაში.
მშრალ, ღია ადგილებში ფხვიერი ნიადაგით სამხრეთ-აღმოსავლეთში. რუკაზე აღნიშნულია კახეთი, ქვემო ქართლი და თბილისი. დასახელებული წერტილებია თბილისი (CaBOL), კუმისის ტბა (ფოტო, ივნისი 2020) და ლისის ტბა (ფოტო, 2 ივლისი 2023). დასავლეთში და მაღალმთაში არ ეძებოთ. დღისით იშვიათად ჩანს.
არა. უშხამო ბოაა; ნადირს ხრჩობით იკლავს. ადამიანისთვის სამედიცინო რისკი არ აქვს. მაინც ნუ აიყვანთ: წითელ ნუსხაშია და შეიძლება გველგესლას აგონდეთ.
მოკლე მსხვილი გველია პატარა თვალებით, ბლაგვი კუდით და წვრილქერცლებიანი თავით. გველბრუცა ჭიასავითია თითქმის უთვალო თავით. კატისთვალას დიდი თვალები და წვრილი ტანი აქვს.
საქართველოში ჩვეულებრივ 50 სმ-ზე მოკლეა; 2021 წლის მიმოხილვა მას 70 სმ-მდე მცირე გველების ჯგუფში ათავსებს.
ქართული მენიუ პირდაპირ არ არის გაზომილი. არეალის სხვა ნაწილებში ჭარბობს წვრილი ძუძუმწოვარი; იჭერს ხვლიკის კვერცხსაც. კლავს ხრჩობით.
ძირითადად ღამით და ბინდში. დღის უმეტეს ნაწილს მიწაში ატარებს. ზუსტი ქართული სეზონური კალენდარი აქ არ არის გამოქვეყნებული.
დიახ. 2014 წლის წითელ ნუსხაში მოწყვლადია (VU, B2a) — მცირე ფრაგმენტირებული არეალი. გლობალურად IUCN-ით Least Concern.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia
- IUCN Red List — Eryx jaculus
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- The Reptile Database
- Faraone et al. 2021 — Food habits of Eryx jaculus in Sicily
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
გველის სახეობები
ყველა გველი ერთ ცხრილში — სახელი, შხამი, არეალი და ზომა, სადაც წყაროა.
ინდექსიქვიზირომელი გველია?
ფოტო, ოთხი ვარიანტი, მყისიერი პასუხი — საქართველოს გველების ამოცნობა რეგისტრაციის გარეშე.
ქვიზის დაწყებაამოცნობაშხამიანი თუ არა
ვიზუალური ნიშნები და მსგავსი სახეობები — წესი არ არის უნივერსალური.
ამოცნობის გიდიპრაქტიკაგველი ეზოში
სამალავები, საკვები და მითები — რა ამცირებს შემოსვლას ეზოში.
ეზოს გიდი
