წყნარი ეირენისი
Eirenis modestus
პატარა უშხამო გველი ქვიან მშრალ ადგილებში. საქართველოში დადასტურებულია აღმოსავლეთსა და ცენტრში; დასახელებული ადგილია თბილისი.
მიმოხილვა
რა არის წყნარი ეირენისი
წყნარი ეირენისი (Eirenis modestus) პატარა უშხამო გველია აღმოსავლეთ და ცენტრალურ საქართველოში. ანკარასებრთა ოჯახისაა (Colubridae). 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად იღებს; ქვესახეობა აქ ნომინოტიპურია — E. m. modestus. დასახელებული ნიმუში თბილისიდანაა. 2021 წლის ქართული გველების კვლევა მას მშრალი კლიმატის, ქვიანი ან ბალახოვანი ადგილის სახეობებს მიაკუთვნებს და ძირითადად აღმოსავლეთს უკავშირებს. დასავლეთ საქართველოსა და კოლხეთში დასახელებული ჩანაწერი ამ გვერდზე არ არის. ზრდასრული სიგრძე სახეობის დონეზე ჩვეულებრივ 70 სმ-ზე მოკლეა; გაზომილი მაქსიმუმი დაახლოებით 67 სმ-ია, უმეტესობა ამაზე მცირეა. ადამიანისთვის უვნებელია — შხამი არ აქვს. IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern). ხშირად ერევა საყელოიან ეირენისს (Eirenis collaris), რომელიც ჩამონათვალში სამხრეთ-აღმოსავლეთს უკავშირდება.
ბოლო განახლება
გალერეა
წყნარი ეირენისი ფოტოებში
ფოტო: გიორგი იანქოშვილი
ფოტო: პაპუნა ედილაშვილი
კუს ტბა, თბილისი ·
ფოტო: ანდრო სოლომანაშვილი
თბილისი ·
ფოტო: Roberto Sindaco
ფოტო: ზაქრო სონგულაშვილი
ფოტო: Tigran Tadevosyan
ფოტო: brechtheusequin
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ წყნარი ეირენისი
პატარა, გამხდარი უშხამო გველია მრგვალი გუგით. ზრდასრულში ტანი ხშირად ერთგვაროვანი მოყავისფრო ან რუხია; ახალგაზრდას თავზე და კისერზე მუქი ზოლები უფრო ნათელია. არ არის გველგესლა და არ არის ჭიასავითი გველბრუცა.
სხეული გამხდარი და მოკლეა — ჯუჯა გველის იერით და არა დიდი მცურავის. თავი კისრისგან სუსტად გამოიყოფა, დინგი მომრგვალებულია. გუგა მრგვალია. ზურგის ქერცელი გლუვია. სახეობის დონეზე ზურგის ქერცლის რიგები შუა ტანზე ჩვეულებრივ 17–18-ია (იშვიათად 19). საყელოიან ეირენისს შუა ტანზე ხშირად 15 რიგი აქვს. ქერცლის დასათვლელად გველი არ აიყვანოთ. ზრდასრული სიგრძე ჩვეულებრივ 70 სმ-ზე მოკლეა; გაზომილი მაქსიმუმი დაახლოებით 67 სმ.
ზურგი მოყავისფრო, რუხი ან მოწითალო-ყავისფერია, ხშირად თითქმის ულაქო. ახალგაზრდას თავის ზურგზე მუქი განივი ზოლები აქვს და კისერზე ნახევარმთვარისებრი საყელო — აქედან ინგლისური სახელი ring-headed. ზრდასრულში თავის ნახატი ხშირად ფერმკრთალდება. მუცელი ღიაა. ანატოლიურ ქვესახეობა E. m. semimaculatus-ს ზურგზე წერტილებიანი რიგები აქვს; საქართველოში ჩამონათვალი ნომინოტიპურ E. m. modestus-ს ასახელებს.
საყელოიანი ეირენისი (Eirenis collaris) მსგავსი ზომისაა, მაგრამ საყელო ჩვეულებრივ უფრო მკაფიო რჩება; ჩამონათვალი მას სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოში ასახელებს (დასახელებული ადგილი — დედოფლისწყარო, თარიბანა), ამ სახეობას კი — აღმოსავლეთსა და ცენტრში. სპილენძა (Coronella austriaca) უფრო მასიურია, ზურგზე წვრილი ლაქების ორი რიგი აქვს და უფრო ტყის პირსა და ნოტიო ადგილს უკავშირდება. გველბრუცა (Xerotyphlops vermicularis) ჭიასავითია, თვალები შემცირებულია. კატისთვალა გველს (Telescopus fallax) გუგა ვერტიკალურია.
შხამი არ აქვს. გუგა მრგვალია — ვერტიკალური ნაპრალი გველგესლაზე ან გიურზაზე მიუთითებს. თუ შეხვდებით, დაიცავით მანძილი. არ აიყვანოთ: პატარა უშხამო გველიც ადვილად ზიანდება, ხოლო უცნობი გველი შეიძლება შხამიანი იყოს.
2026 წლის ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად იღებს; ქვესახეობა აქ ნომინოტიპურია — E. m. modestus. დასახელებული ნიმუში თბილისიდანაა. აღმოსავლეთ და ცენტრალურ საქართველოშია. დასავლეთ საქართველოსა და კოლხეთში დასახელებული ჩანაწერი ამ გვერდზე არ არის. ხშირად ერევა საყელოიან ეირენისს (Eirenis collaris), რომელიც ჩამონათვალში სამხრეთ-აღმოსავლეთს უკავშირდება.
ქვიზი
შემდეგ: რომელი გველია?
წყნარი ეირენისი საქართველოს გველების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
2021 წლის ქართული გველების კვლევა სახეობას მშრალ კლიმატზე დამოკიდებულად მიიჩნევს: ქვიანი ან ბალახოვანი ადგილი, ძირითადად აღმოსავლეთ საქართველო. 2026 წლის ჩამონათვალი საქართველოში აღმოსავლეთსა და ცენტრს ასახელებს; ფიგურაზე ნიმუში თბილისიდანაა. დასახელებული ფოტოა კუს ტბიდან, თბილისში. ამ ატლასის რუკაზე აღნიშნულია თბილისი, ქვემო ქართლი, შიდა ქართლი, მცხეთა — მთიანეთი, კახეთი და სამცხე — ჯავახეთი — ეს ჩამონათვალის ფორმულირებასა და თბილისის ნიმუშს ეყრდნობა და არა მუნიციპალიტეტების სრულ ჩამონათვალს. გავრცელების ნდობა საშუალოა. დასავლეთისა და კოლხეთის დასახელებული წერტილი აქ არ არის. სახეობის დონეზე ცხოვრობს მშრალ ქვიან ფერდობზე, სტეპში, მეჩხერ ბუჩქნარსა და სასოფლო ადგილის კიდეზე; დღისით ხშირად ბრტყელი ქვის ქვეშაა. საქართველოსთვის ზღვის დონის დიაპაზონი ცალკე არ არის გამოქვეყნებული. თბილისის ნიმუშები დაბლობსა და მთისწინეთს უკავშირდება. აღმოსავლეთ ანატოლიაში ლიტერატურაში მითითებულია დაახლოებით 2000 მ-მდე — ეს ქართულ სიმაღლედ არ უნდა ჩაითვალოს. მთელი არეალი მოიცავს თურქეთს, კავკასიას, ბერძნულ კუნძულებსა და მეზობელ რეგიონებს; ტიპის მასალა საქართველოდან არ არის.
კვება
ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ სახეობაზე არ არის. დასავლეთ თურქეთში 14 ინდივიდის კუჭის შიგთავსში ძირითადად მწერები იყო, აგრეთვე ფეხსახსრიანები (მათ შორის სკოლოპენდრები) და იშვიათად პატარა ხვლიკი. სხვა ლიტერატურაში დასახელებულია აგრეთვე ობობები, მორიელები და წვრილი ხვლიკები. იკვებება ძირითადად ქვის ქვეშ მცხოვრები უხერხემლოებით. შხამი არ აქვს — მსხვერპლს პირით იჭერს.
ქცევა
მალულია. სახეობის დონეზე აქტიურია დაახლოებით აპრილიდან ნოემბრამდე; ნადირობს გამთენიისას ან ბინდში, ზოგჯერ დღისითაც ჩანს. დღის სიცხეში ხშირად ქვის ქვეშ რჩება. საქართველოში საათობრივი და სეზონური კალენდარი ცალკე არ არის გამოქვეყნებული. საფრთხისას უპირატესად გარბის. არ აიყვანოთ — შხამი არ აქვს, მაგრამ პატარა გველსაც შეუძლია უკბინოს. კვერცხისმდებია; სახეობის დონეზე ლიტერატურაში 3–8 შედარებით დიდი კვერცხია, ჩვეულებრივ ივნის–ივლისში. ნაშიერი დაახლოებით 8–12 სმ-ია. შეწყვილების სეზონი და ქართული კლაჩის ზომა აქ არ არის გაზომილი. იმავე მშრალ აღმოსავლეთში შეიძლება შეხვდეთ საყელოიან ეირენისს (სამხრეთ-აღმოსავლეთში), სპილენძას, გველბრუცას და, იშვიათად, კატისთვალა გველს (Telescopus fallax) — გუგა, ზომა და თავის ნახატი განასხვავებს.
კონსერვაცია
IUCN Red List-ის შეფასებით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern) — არეალი ფართოა და კონკრეტული გლობალური საფრთხე არ არის გამოყოფილი. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის; იქ გველებიდან შეტანილია დინიკის და კავკასიური გველგესლა. 2026 წლის ჩამონათვალში ბიოლოგიურად დადასტურებულია; გავრცელების სიზუსტე საშუალოდაა შეფასებული. ქართული სურათი ჯერ არათანაბარია: დასახელებული თანამედროვე ადგილი თბილისია, ხოლო აღმოსავლეთ–ცენტრალური არეალი ჩამონათვალის განზოგადებაა და არა სრული რუკა. ადგილობრივ საფრთხეა ჰაბიტატის გარდაქმნა და შხამიან გველთან აღრევის გამო მოკვლა. არ აიყვანოთ.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები წყნარი ეირენისი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალი სახეობას ბიოლოგიურად დადასტურებულად იღებს აღმოსავლეთ და ცენტრალურ საქართველოში. დასახელებული ადგილია თბილისი. მთელ ქვეყანაში არ ეძებოთ.
მშრალ ქვიან ან ბალახოვან ადგილზე, ხშირად ქვის ქვეშ — აღმოსავლეთსა და ცენტრში. ამ ატლასის რუკაზე თბილისი, ქვემო და შიდა ქართლი, მცხეთა — მთიანეთი, კახეთი და სამცხე — ჯავახეთია. დასახელებული ფოტოა კუს ტბიდან, თბილისში. დასავლეთისა და კოლხეთის დასახელებული წერტილი აქ არ არის. გავრცელების ნდობა საშუალოა.
არა. შხამი არ აქვს. საფრთხისას უპირატესად გარბის. პატარა გველსაც შეუძლია უკბინოს — არ აიყვანოთ. ვერტიკალური გუგა გველგესლაზე ან გიურზაზე მიუთითებს.
პატარა გამხდარი გველი, მრგვალი გუგა, გლუვი ქერცელი, ზურგი ხშირად ერთგვაროვანი მოყავისფრო ან რუხი. ახალგაზრდას თავზე და კისერზე მუქი ზოლები აქვს. საყელოიან ეირენისს საყელო უფრო მკაფიო აქვს და სამხრეთ-აღმოსავლეთშია მითითებული. გველბრუცა ჭიასავითია. არ აიყვანოთ დასათვლელად.
სახეობის დონეზე ზრდასრული ჩვეულებრივ 70 სმ-ზე მოკლეა; გაზომილი მაქსიმუმი დაახლოებით 67 სმ-ია. უმეტესობა ამაზე მცირეა. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სიგრძე ამ გვერდზე არ არის.
კვერცხისმდებია; სახეობის დონეზე ლიტერატურაში 3–8 კვერცხია, ჩვეულებრივ ივნის–ივლისში. კვება ქართულად არ არის ცალკე შესწავლილი; დასავლეთ თურქეთში ძირითადად მწერები და სხვა ქვისქვეშა უხერხემლოები, იშვიათად პატარა ხვლიკი.
სახეობის დონეზე აპრილიდან ნოემბრამდე, ძირითადად გამთენიისას და ბინდში. საქართველოში საათობრივი კალენდარი ცალკე არ არის გამოქვეყნებული; მოსალოდნელია თბილი სეზონი ქვის ქვეშ მშრალ ადგილებში.
ორივე პატარა უშხამო Eirenis-ია. საყელოიანს საყელო უფრო მკაფიო აქვს; ჩამონათვალი მას სამხრეთ-აღმოსავლეთში ასახელებს, წყნარს — აღმოსავლეთსა და ცენტრში. შუა ტანზე ქერცლის რიგები ხშირად 15 წინააღმდეგ 17–18, მაგრამ ეს ხელში ასათვლელი ნიშანი არ არის.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia
- Mahlow et al. 2013 — Annotated checklist of the genus Eirenis
- Çiçek & Mermer 2007 — Food of Eirenis modestus in western Turkey
- Bowles 2024 — IUCN Red List account for Eirenis modestus
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- The Reptile Database
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
