ტყის ღამორი
Pipistrellus nathusii
Benoît Segerer · Finistère
მთავარი მონაცემები
- კვება
- მწერიჭამია: წყლის ქინქლები, კოღოები, მოკბენარი ქინქლები
- სტატუსი საქართველოში
- ადგილობრივი, იშვიათი ჩანაწერები
- ზომა
- სხეული 4,6–5,5 სმ, წონა 6–16 გ
- ჰაბიტატი
- მდინარისპირა და შერეული ტყეები, წყალი
- ოჯახი
- Vespertilionidae
- კონსერვაცია
- LC / LC
ტყის ღამორი (Pipistrellus nathusii) ევროპის ღამურებს შორის შორ მანძილზე მიგრანტია: არეალის ჩრდილო-აღმოსავლეთში სეზონური გადაფრენისას 1900 კმ-მდე გადის. ჯუჯა ღამორზე ოდნავ დიდია, წონა 6–16 გ აქვს და ზურგზე გრძელი, მოწითალო-ყავისფერი ბეწვი. საქართველოში იშვიათი ჩანაწერებით არის ცნობილი: 17 ჩანაწერიდან უმეტესობა ძველი ლიტერატურიდან და მუზეუმებიდანაა. ნანახია ახალქალაქთან, ქუთაისთან, ბათუმთან, თბილისსა და სოხუმთან. ჯუჯა ღამორს ძალიან ჰგავს, ამიტომ თუ სადმე ღამორს ნახავთ, ხელით ნუ შეეხებით, სახეობას სპეციალისტი ადგენს.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ტყის ღამორი
პატარა ღამურაა, ჯუჯა და პაწია ღამორებზე ოდნავ დიდი და უფრო განიერფრთიანი. ზურგი მოწითალო-ყავისფერია, ბეწვი გრძელი და ხშირად აბურძგნული. სახე, ყურები და ფრთის აპკი მუქია.
ზომა: სხეული 4,6–5,5 სმ, წინამხარი 32–38 მმ, გაშლილი ფრთები 22,8–25 სმ, წონა 6–16 გ. ჯუჯა ღამორს წინამხარი 30–35 მმ აქვს და 3–8 გ-ს იწონის. ზომები ნაწილობრივ ერთმანეთს ფარავს, ამიტომ მხოლოდ ზომით სახეობას ვერ დაადგენთ.
ფრთის მეხუთე თითი ჩვეულებრივ 43 მმ-ზე გრძელია, სხვა ღამორებს კი უფრო მოკლე აქვთ. ზურგის ბეწვი სხვა ღამორებისაზე გრძელია და ფერიც ნაკლებად ერთგვაროვანი. ეს ნიშნები მხოლოდ ხელში ჭერისას ჩანს, ამას კი სპეციალისტები აკეთებენ.
ექოლოკაციის ძახილი ყველაზე ძლიერია დაახლოებით 38 კჰც-ზე, ანუ ჯუჯა ღამორზე (45 კჰც) და პაწია ღამორზე (55 კჰც) დაბლა. ხმელთაშუაზღვის ღამორსაც მსგავსი, დაახლოებით 40 კჰც-იანი ძახილი აქვს. ამიტომ დეტექტორითაც ზოგჯერ ძნელია ამ ორის გარჩევა.
ფერი
ზურგი საშუალო ან მუქი მოწითალო-ყავისფერია, ბეწვის ბოლოები ხშირად უფრო ღია. მუცელი ღია ყავისფერია, ზოგჯერ მოვერცხლისფრო ბოლოებით. სახე, ყურები, ფრთები და კუდის აპკი მუქია.
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ტყის ღამორი მდინარისპირა და შერეული ტყეების ღამურაა, ხშირად წყლის ახლოს. ნადირობს მდინარეებზე, ტბებზე, ჭაობიან ადგილებსა და ტყის კიდეებზე. ზაფხულში თავს აფარებს ხის ფუღუროებს, შენობებს და ღამურების სახლებს. ზამთარს კლდის ნაპრალებსა და მღვიმეების შესასვლელებში ატარებს. საქართველოში მხოლოდ 17 ჩანაწერია. უძველესია ახალქალაქიდან (1895) და ქუთაისიდან (1921). ძველ ლიტერატურაში მოხსენიებულია თბილისი, ბათუმი, ჩაქვისთავი, ტყიბული, გელათი, ცხინვალი და ლიახვის ნაკრძალი. 2000–2016 წლებში არაერთხელ ჩაიწერა აფხაზეთში, სოხუმთან, ბომბორასთან და გუმისთის ხეობაში, ზოგჯერ იანვარსა და თებერვალშიც. ბოლო ჩანაწერები ნადარბაზევის ტბიდან (2020) და დედალაურიდანაა (2021).
ტყის ღამორი წვრილი და საშუალო ზომის მფრენი მწერებით იკვებება, უპირველესად წყლის ქინქლებით. ჭამს კოღოებს, მოკბენარ ქინქლებს და ჩაფრინებსაც. ადრე, შებინდებისას გამოფრინდება. ნადირობს სწორ ხაზზე, სწრაფი და ღრმა ფრთის მოსმით, მიწიდან 3–15 მ სიმაღლეზე.
ტყის ღამორი მიგრანტია. არეალის ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან შემოდგომაზე, აგვისტოს ბოლოს და სექტემბრის დასაწყისში, სამხრეთ-დასავლეთისკენ მიფრინავს, ზოგჯერ 1900 კმ-მდე. გზად ზღვის სანაპიროებსა და მდინარეების ხეობებს მიჰყვება, გაზაფხულზე კი ბრუნდება. შეჯვარება ივლისიდან სექტემბრის დასაწყისამდეა. მამრი თავის ტერიტორიაზე მდედრების ჯგუფს იკრებს და სოციალური ძახილით იზიდავს. ამ ძახილის ნაწილს, 20–30 კჰც-ზე, ზოგი ადამიანი, განსაკუთრებით ბავშვი, ისმენს. გაზაფხულზე მდედრები სამშობიარო კოლონიებად იკრიბებიან, 350 ცხოველამდე. მაისის ბოლოს ან ივნისში ხშირად ორი პატარა უჩნდებათ. 5–7 წლამდე ცოცხლობს.
მსოფლიო მასშტაბით ტყის ღამორი ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2016), რიცხოვნობის ტენდენცია კი უცნობია. საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც ნაკლებად საფრთხეშია (LC), რიცხოვნობა სტაბილურად ითვლება. მისთვის საფრთხეა ფუღუროიანი ხეების მოჭრა, შენობებში ხის მასალის შხამიანი დამუშავება, წყლის დაბინძურება, რაც მის საკვებ მწერებს ამცირებს, და სანადირო ტყისპირების დაკარგვა. ღამურების სახლებში წარმატებით მრავლდება.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ტყის ღამორთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, მაგრამ იშვიათად ჩანს. ქვეყნის ღამურების მონაცემებში მხოლოდ 17 ჩანაწერია, მათგან 15 ძველი ლიტერატურიდან და მუზეუმებიდან. ნანახია ახალქალაქთან, ქუთაისთან, ბათუმთან, თბილისში, სოხუმთან და გუმისთის ხეობაში. ბოლო ჩანაწერები ნადარბაზევის ტბიდან (2020) და დედალაურიდანაა (2021).
დიახ. არეალის ჩრდილო-აღმოსავლეთში სეზონური გადაფრენისას 1900 კმ-მდე გადის. შემოდგომაზე სამხრეთ-დასავლეთისკენ მიფრინავს, ზღვის სანაპიროებსა და მდინარეების ხეობებს მიჰყვება, გაზაფხულზე კი ბრუნდება. ასეთი პაწია ცხოველისთვის ეს ძალიან დიდი მანძილია.
ძნელად. ტყის ღამორი ოდნავ დიდია, 6–16 გ-ს იწონის, ზურგზე გრძელი, მოწითალო ბეწვი აქვს, ფრთის მეხუთე თითი კი ჩვეულებრივ 43 მმ-ზე გრძელი. ექოლოკაციის ძახილი დაახლოებით 38 კჰც-ზეა, ჯუჯა ღამორისა კი 45 კჰც-ზე. ამას ღამურების დეტექტორით ან ხელში გაზომვით ადგენენ, რაც სპეციალისტების საქმეა.
თავს არ გესხმით, მაგრამ შიშველი ხელით ნუ შეეხებით. ღამურის ნაკბენი შეიძლება ისეთი პატარა იყოს, რომ ვერც შეამჩნიოთ, ღამურასთან პირდაპირი შეხება კი ცოფის მხრივ სერიოზულ რისკად ითვლება. ნაკბენის ან ნაკაწრის შემდეგ ადგილი საპნითა და წყლით მინიმუმ 15 წუთი იბანეთ და ექიმს მიმართეთ. გადაუდებელ შემთხვევაში დარეკეთ 112-ზე.
წვრილ და საშუალო ზომის მფრენ მწერებს, უპირველესად წყლის ქინქლებს, ასევე კოღოებს, მოკბენარ ქინქლებს და ჩაფრინებს. ნადირობს ადრე, შებინდებისას, წყლის ახლოს და ტყის კიდეებზე. დაფრინავს სწორ ხაზზე, მიწიდან 3–15 მ სიმაღლეზე.
საფრთხის ქვეშ არ არის. მსოფლიოში ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2016), საქართველოს 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც ნაკლებად საფრთხეშია (LC). მისთვის საფრთხეა ფუღუროიანი ხეების მოჭრა და ხის მასალის შხამიანი დამუშავება. ფუღუროიანი ძველი ხეები ამ ღამურისთვის თავშესაფარია, ამიტომ მათ შენარჩუნებას დიდი მნიშვნელობა აქვს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
