პაწია ღამორი
Pipistrellus pygmaeus
Jakob Fahr · Viewegsgarten-Bebelhof
მთავარი მონაცემები
- კვება
- მწერიჭამია: წყლის ქინქლები, კოღოები, დღიურები
- სტატუსი საქართველოში
- ადგილობრივი, ცნობილია 2000 წლიდან
- ზომა
- სხეული 3,5–4,5 სმ, წონა 3–8 გ
- ჰაბიტატი
- მდინარისპირა ტყეები, ტბები, წყალსაცავები
- ოჯახი
- Vespertilionidae
- კონსერვაცია
- LC / LC
პაწია ღამორი (Pipistrellus pygmaeus) ჯუჯა ღამორის ტყუპისცალს ჰგავს და 1999 წლამდე მასთან ერთ სახეობად ითვლებოდა. ორივე ერთნაირად პაწიაა, სხეული 3,5–4,5 სმ აქვს და 3–8 გ-ს იწონის, მაგრამ პაწია ღამორი უფრო მაღალ ხმაზე „ყვირის“, დაახლოებით 55 კჰც-ზე. საქართველოში მისი ყველა ცნობილი ჩანაწერი 2000 წლის შემდეგაა. ნადირობს მდინარეების პირას, ჭალის ტყეებსა და წყალსაცავებზე, ლაგოდეხიდან და ალაზნის ჭალებიდან კოლხეთამდე. ჯუჯა ღამორისგან თვალით ძნელად გაარჩევთ, ამიტომ ნურც შეეცდებით დაჭერას.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ პაწია ღამორი
ძალიან პატარა ღამურაა, მოწითალო-ყავისფერი ზურგით და მოკლე, ღია ფერის დრუნჩითა და ყურებით. ზრდასრულებს დრუნჩზე და თავზე მოყვითალო-ნარინჯისფერი ელფერი აქვთ. ჯუჯა ღამორს თითქმის ზუსტად ჰგავს, ამიტომ სახეობას ძირითადად ექოლოკაციის ხმით არჩევენ.
ზომა: სხეული 3,5–4,5 სმ, წინამხარი 29–34 მმ, გაშლილი ფრთები 19–23 სმ, წონა 3–8 გ. ჯუჯა ღამორი ზომით თითქმის იგივეა, ოდნავ დიდი. ზომით ამ ორ სახეობას ვერ გაარჩევთ.
სახე ჯუჯა ღამორზე ღიაა, ვარდისფერი. ზრდასრულებს დრუნჩზე, თავის ბეწვზე და სასქესო ორგანოების ირგვლივ მოყვითალო-ნარინჯისფერი ელფერი აქვთ, რასაც სახის ჯირკვლების სეკრეტი აძლევს. ჯუჯა ღამორს ეს ელფერი არ აქვს, მაგრამ ხელში აუღებლად ძნელად შენიშნავთ.
ყველაზე სანდო ნიშანი ხმაა. პაწია ღამორის ექოლოკაციის ძახილი ყველაზე ძლიერია დაახლოებით 55 კჰც-ზე, ჯუჯა ღამორისა დაახლოებით 45 კჰც-ზე, ტყის ღამორისა კი დაახლოებით 38 კჰც-ზე. ამ ხმებს ადამიანი ვერ ისმენს, მათ ღამურების დეტექტორით ზომავენ.
ფერი
ზურგი მოწითალო-ყავისფერია, მუცელი უფრო ღია. ბეწვი მოკლე და ხშირია. დრუნჩი და ყურები მოკლე და ღია ფერისაა, სახე ვარდისფერი. ზრდასრულებს დრუნჩსა და თავზე მოყვითალო-ნარინჯისფერი ელფერი აქვთ.
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
პაწია ღამორი წყალს და ჭალის ტყეს არის მიჯაჭვული. ნადირობს ტბებზე, მდინარეებზე, მდინარისპირა ტყეებში, ასევე ტყისპირებზე, ხეთა რიგებთან, ბაღებსა და პარკებში. ჯუჯა ღამორზე უფრო ამრჩევია. სამშობიარო თავშესაფრები ძირითადად სახლების კედლის ღრუებში, გარე მოპირკეთების ქვეშ და ხის ფუღუროებშია. ზამთრის თავშესაფრები ცუდადაა ცნობილი, სავარაუდოდ ხის ფუღუროები. საქართველოში 74 ჩანაწერია, ყველა 2000–2021 წლებიდან. ნანახია ლაგოდეხის ნაკრძალში, ალაზნის ჭალის ტყეებში ქვემო ალვანთან და ალავერდთან, ყორუღის და გარდაბნის აღკვეთილებში, თბილისის ზღვასთან და რუსთავთან, მდინარე ალგეთთან, მანგლისისა და ხოფისის მიდამოებში. დასავლეთით ცნობილია კოლხეთის ეროვნულ პარკში, მდინარე ჭურიის შესართავთან, ქუთაისთან მუხნარში და აჯამეთის აღკვეთილში. გვხვდება ბორჯომის მხარეში, აჭარაში, ვარძიასთან და ყაზბეგის მხარეში სნოსთანაც.
პაწია ღამორი წვრილი, ძირითადად წყალთან დაკავშირებული მწერებით იკვებება: წყლის ქინქლებით, კოღოებითა და დღიურებით. მწერს ფრენისას იჭერს. მზის ჩასვლიდან დაახლოებით 20 წუთში გამოფრინდება და მიწიდან 2–10 მ სიმაღლეზე, წყლის ზედაპირთან და ტყის პატარა მინდვრებთან, მოხერხებულად დაფრინავს. ერთ კვლევაში სანადირო დროის 77% მდინარისპირა ტყესა და წყალზე მოდიოდა.
პაწია ღამორი თბილ თავშესაფრებს ეძებს და ხშირად სახურავების ქვეშ ცხოვრობს. სანადირო ადგილები თავშესაფრიდან 4–10 კმ-ზეც შეიძლება იყოს, თუმცა უმეტესად ახლოს ნადირობს. საქართველოში ჩანაწერები აპრილიდან ნოემბრამდეა, მეტი აგვისტოში. სამშობიარო კოლონიები ჯუჯა ღამორისაზე გაცილებით დიდია: საშუალოდ დაახლოებით 200 ღამურა, ზოგჯერ ათასზე მეტიც. მდედრს ივნისში ან ივლისის დასაწყისში ჩვეულებრივ ერთი პატარა უჩნდება. პატარა 3–4 კვირა მხოლოდ რძით იკვებება, დაახლოებით 4 კვირაში იწყებს ფრენას, 6 კვირაში კი თვითონ ნადირობს. შეჯვარების დროს, ივლისიდან სექტემბრის დასაწყისამდე, მამრები თავიანთ ტერიტორიას იცავენ და ფრენისას „მღერიან“.
მსოფლიო მასშტაბით პაწია ღამორი ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2016). საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც ნაკლებად საფრთხეშია (LC), რიცხოვნობა კი სტაბილურია. საფრთხეს უქმნის ჭალისა და მდინარისპირა ტყეების დაზიანება და შენობების რემონტი, სადაც მისი კოლონიები ცხოვრობს. მისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანია მდინარისპირა ტყე და სუფთა წყალი, სადაც ნადირობს.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები პაწია ღამორთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. ქვეყნის ღამურების მონაცემებში 74 ჩანაწერი აქვს, ყველა 2000–2021 წლებიდან. ნანახია ლაგოდეხის ნაკრძალში, ალაზნის ჭალის ტყეებში, თბილისის ზღვასთან, რუსთავთან, კოლხეთის ეროვნულ პარკში, ქუთაისთან და ვარძიასთან. უმეტესად მდინარეებისა და წყალსაცავების ახლოს ჩანს.
ძირითადად ხმით. პაწია ღამორის ექოლოკაციის ძახილი ყველაზე ძლიერია დაახლოებით 55 კჰც-ზე, ჯუჯა ღამორისა დაახლოებით 45 კჰც-ზე. პაწია ღამორს უფრო ღია, ვარდისფერი სახე და დრუნჩზე მოყვითალო-ნარინჯისფერი ელფერი აქვს. ის უფრო მეტად წყალთან და მდინარისპირა ტყეში ნადირობს, კოლონიებიც უფრო დიდი აქვს.
თავს არ გესხმით, მაგრამ შიშველი ხელით ნუ შეეხებით. ღამურის ნაკბენი შეიძლება ისეთი პატარა იყოს, რომ ვერც შეამჩნიოთ, ღამურასთან პირდაპირი შეხება კი ცოფის მხრივ სერიოზულ რისკად ითვლება. ნაკბენის ან ნაკაწრის შემდეგ ადგილი საპნითა და წყლით მინიმუმ 15 წუთი იბანეთ და ექიმს მიმართეთ. გადაუდებელ შემთხვევაში დარეკეთ 112-ზე.
დაიცავით სიმშვიდე და ოთახიდან ბავშვები და შინაური ცხოველები გაიყვანეთ. სხვა ოთახების კარი დახურეთ, ფანჯრები ფართოდ გააღეთ, ფარდები გადასწიეთ და შუქი ჩააქრეთ. მერე გადით და დრო მიეცით: ღამურა ჩვეულებრივ თვითონ პოულობს გასასვლელს. მფრინავი ღამურის დაჭერას ნუ ცდილობთ.
წვრილ მწერებს, უმეტესად წყალთან დაკავშირებულს: წყლის ქინქლებს, კოღოებს და დღიურებს. ნადირობს შებინდებისას, წყლის ზედაპირთან და მდინარისპირა ტყეში, მიწიდან 2–10 მ სიმაღლეზე. მწერს ფრენისას იჭერს.
საფრთხის ქვეშ არ არის. მსოფლიოში ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2016), საქართველოს 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც ნაკლებად საფრთხეშია (LC), რიცხოვნობა სტაბილურია. მისთვის საფრთხეა ჭალის ტყეების დაზიანება და შენობების რემონტი, სადაც კოლონიები ცხოვრობს. მდინარისპირა ტყის შენარჩუნება ამ ღამურისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანია.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
