ჯუჯა ღამორი
Pipistrellus pipistrellus
Anatoly Ozernoy · Talgar
მთავარი მონაცემები
- კვება
- მწერიჭამია: წვრილი ბუზები, კოღოები, ქინქლები
- სტატუსი საქართველოში
- ადგილობრივი, ყველაზე ხშირად ჩაწერილი ღამურა
- ზომა
- სხეული 3,5–4,5 სმ, წონა 3–8 გ
- ჰაბიტატი
- ტყისპირები, მინდვრები, წყალი, დასახლებები
- ოჯახი
- Vespertilionidae
- კონსერვაცია
- LC / LC
ჯუჯა ღამორი (Pipistrellus pipistrellus) საქართველოში ყველაზე ხშირად ჩაწერილი ღამურაა: ქვეყნის ღამურების მონაცემებში 289 ჩანაწერი აქვს, ყველა სხვა სახეობაზე მეტი. პაწია ცხოველია, სხეული 3,5–4,5 სმ-ია, წონა კი 3–8 გ. ნანახია ბათუმიდან და ზუგდიდიდან ლაგოდეხამდე, თბილისში, ქუთაისსა და ბაკურიანშიც. დღეს ხშირად შენობების ღრიჭოებში, სახურავის ფიცრებსა და კრამიტის ქვეშ ატარებს, ამიტომ ადამიანის გვერდით ცხოვრობს. პაწია ღამორს თითქმის ზუსტად ჰგავს და მას ძირითადად ექოლოკაციის ხმით არჩევენ. თუ სახლში შემოფრინდა, შიშველი ხელით ნუ დაიჭერთ: ფანჯარა გაუღეთ და გასასვლელად დრო მიეცით.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჯუჯა ღამორი
ძალიან პატარა, საშუალო ან მუქი ყავისფერი ღამურაა, ჩვეულებრივ მუქი სახითა და თვალის ირგვლივ მუქი ადგილით. ფრენა სწრაფი და ხვეულია. საქართველოში რამდენიმე თითქმის ერთნაირი ღამორი ცხოვრობს, ამიტომ გარეგნობით სახეობის დადგენა ძნელია.
ზომა: სხეული 3,5–4,5 სმ, წინამხარი 30–35 მმ, გაშლილი ფრთები 20–23,5 სმ, წონა 3–8 გ, ხშირად დაახლოებით 5 გ. ტყის ღამორი ოდნავ დიდია: წინამხარი 32–38 მმ აქვს, წონა 6–16 გ. ზომით ორივე ერთმანეთს ფარავს, ამიტომ ხელში უნდა გაიზომოს, ეს კი სპეციალისტის საქმეა.
პაწია ღამორს თითქმის ზუსტად ჰგავს. პაწია ღამორს უფრო ღია, ვარდისფერი სახე აქვს, ჯუჯა ღამორს კი მუქი. ორი სახეობა მხოლოდ 1990-იან წლებში გამოყვეს ერთმანეთისგან, ამიტომ ძველ წყაროებში ერთ სახეობად წერია.
ყველაზე სანდო ნიშანი ხმაა, რომელიც ადამიანს არ ესმის. ჯუჯა ღამორის ექოლოკაციის ძახილი ყველაზე ძლიერია დაახლოებით 45 კჰც-ზე, პაწია ღამორისა დაახლოებით 55 კჰც-ზე, ტყის ღამორისა კი დაახლოებით 38 კჰც-ზე. ამას ღამურების დეტექტორით ზომავენ. ღამურას დასაჭერად ნუ შეეცდებით.
ფერი
ზურგი საშუალო ან მუქი ყავისფერია, ტონი ცხოველიდან ცხოველამდე იცვლება. სახე და თვალის ირგვლივ ადგილი ჩვეულებრივ მუქია. ყურები და ფრთის აპკი მუქია, კუდის აპკზე ბეწვი არ აქვს.
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ჯუჯა ღამორი ყველგან ცხოვრობს, სადაც ხეები და მწერებია: ტყისპირებზე, ხეთა რიგებთან, მინდვრებზე, წყალთან და დასახლებებში, დიდ ქალაქებშიც. ნადირობს ტყის კიდეებსა და ცალკე მდგარ ხეთა რიგებთან. ზაფხულის თავშესაფრებია შენობების გარე ღრიჭოები, კრამიტისა და სახურავის ფიცრების ქვეშ ადგილები, კედლის ღრუები, ასევე ხის ფუღუროები და ღამურების სახლები. ზამთარს მარტო ან რამდენიმე ერთად ატარებს შენობებისა და ხეების ნაპრალებში, მიწისქვეშ იშვიათად, უფრო მკაცრ ზამთარში. საქართველოში 289 ჩანაწერით ყველაზე ხშირად ჩაწერილი ღამურაა. ნანახია ბათუმთან, ქობულეთთან და ხულოში, ზუგდიდთან, ანაკლიასთან, სენაკთან, ქუთაისთან, ტყიბულთან და ცაგერთან, ბორჯომსა და ბაკურიანში, თბილისში, მცხეთასა და რუსთავთან, ფასანაურთან და გუდამაყრის ხეობაში, ყვარელსა და ლაგოდეხში. აფხაზეთშიც ცნობილია, ბიჭვინთასთან, ახალ ათონთან და გულრიფშთან. ზაფხულის ჩანაწერები ყველაზე მეტია, განსაკუთრებით ივლისში.
ჯუჯა ღამორის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ ძალიან ცოტაა: საკმარისი ჩანაწერები არცერთ რეგიონში არ არის.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ჯუჯა ღამორი წვრილი მფრინავი მწერებით იკვებება, უპირველესად პატარა ბუზებით, კოღოებითა და წყლის ქინქლებით. ჭამს ჩაფრინებს, ოქროთვალებს, დღიურებსა და ღამის პეპლებსაც. ერთი ღამურა ერთ ღამეში ათასობით პაწია მწერს ჭამს. მზის ჩასვლიდან დაახლოებით 20 წუთში გამოფრინდება და მიწიდან 2–10 მ სიმაღლეზე ნადირობს, მწერს ჰაერშივე იჭერს.
ჯუჯა ღამორი ბინადარი ღამურაა: ზაფხულისა და ზამთრის თავშესაფრები ხშირად ერთმანეთიდან 20 კმ-ზე ნაკლებითაა დაშორებული. შორი გადაფრენებიც ჩაწერილია, ყველაზე შორს 1150 კმ-მდე. ზამთარს ძილში ატარებს, უმეტესად შენობებში, ზოგჯერ მიწისქვეშაც. შეჯვარება შემოდგომაზეა, მაგრამ განაყოფიერება ზამთრის ძილის შემდეგ ხდება, რადგან მდედრი სპერმას ინახავს. ივლისიდან სექტემბრამდე მამრები შეჯვარების ტერიტორიას იცავენ და მდედრებს ფრენისას „სიმღერით“ იზიდავენ. მდედრები სამშობიარო კოლონიებად იკრიბებიან, ათეულობით ან ასეულობით ცხოველი. ივნისში ან ივლისის დასაწყისში ჩვეულებრივ ერთი პატარა უჩნდებათ, ზოგ პოპულაციაში ტყუპებიც. პატარა დაახლოებით 4 კვირაში იწყებს ფრენას, 6 კვირაში კი თვითონ ნადირობს. საშუალოდ 3–5 წელი ცოცხლობს, უდიდესი ცნობილი ასაკი 16 წელია.
მსოფლიო მასშტაბით ჯუჯა ღამორი ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2020), რიცხოვნობა კი სტაბილურია. საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც ნაკლებად საფრთხეშია (LC), რიცხოვნობა სტაბილურია. რადგან ბევრი კოლონია შენობებში ცხოვრობს, მას ემუქრება შენობების რემონტი, ღრიჭოების დახშობა და ხის მასალის შხამიანი დამუშავება. ზოგ ქვეყანაში ინტენსიური მეურნეობის გამო სანადირო ადგილების დაკარგვამ მისი რიცხოვნობა საგრძნობლად შეამცირა.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჯუჯა ღამორთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, და ყველა სხვა ღამურაზე ხშირად. ქვეყნის ღამურების მონაცემებში 289 ჩანაწერი აქვს. ნანახია დასავლეთითაც და აღმოსავლეთითაც: ბათუმთან, ზუგდიდთან, ქუთაისთან, ბაკურიანში, თბილისში, რუსთავთან და ლაგოდეხში. ქალაქებშიც ცხოვრობს და დღეს ხშირად შენობების ღრიჭოებში ატარებს.
გარეგნობით თითქმის შეუძლებელია. პაწია ღამორს უფრო ღია, ვარდისფერი სახე აქვს, ჯუჯა ღამორს კი მუქი, მაგრამ ეს ნიშანი ყოველთვის არ ჩანს. ყველაზე სანდო განსხვავება ექოლოკაციის ხმაა: ჯუჯა ღამორი ყველაზე ძლიერად დაახლოებით 45 კჰც-ზე „ყვირის“, პაწია კი დაახლოებით 55 კჰც-ზე. ამას ღამურების დეტექტორით ზომავენ, ხელში დაჭერა საჭირო არ არის.
თავს არ გესხმით, მაგრამ შიშველი ხელით ნუ შეეხებით. ღამურის ნაკბენი შეიძლება ისეთი პატარა იყოს, რომ ვერც შეამჩნიოთ, ღამურასთან პირდაპირი შეხება კი ცოფის მხრივ სერიოზულ რისკად ითვლება. ნაკბენის ან ნაკაწრის შემდეგ ადგილი საპნითა და წყლით მინიმუმ 15 წუთი იბანეთ და ექიმს მიმართეთ. გადაუდებელ შემთხვევაში დარეკეთ 112-ზე.
დაიცავით სიმშვიდე და ოთახიდან ბავშვები და შინაური ცხოველები გაიყვანეთ. სხვა ოთახების კარი დახურეთ, ფანჯრები ფართოდ გააღეთ, ფარდები გადასწიეთ და შუქი ჩააქრეთ. მერე გადით და დრო მიეცით: ღამურა ჩვეულებრივ თვითონ პოულობს გასასვლელს. მფრინავი ღამურის დაჭერას ნუ ცდილობთ.
წვრილ მფრინავ მწერებს: პატარა ბუზებს, კოღოებს, წყლის ქინქლებს, ასევე ღამის პეპლებს. ერთი ღამურა ერთ ღამეში ათასობით მწერს ჭამს. ნადირობს შებინდებისას, მიწიდან 2–10 მ სიმაღლეზე, ტყისპირებთან და ხეთა რიგებთან.
საფრთხის ქვეშ არ არის. მსოფლიოში ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2020), საქართველოს 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც ნაკლებად საფრთხეშია (LC), რიცხოვნობა კი სტაბილურია. მისთვის მთავარი საფრთხე შენობების რემონტი და ღრიჭოების დახშობაა, სადაც კოლონიები ცხოვრობს. თუ სახლში ღამურები ბინადრობენ, მათ მოწამვლას ან ჩაკეტვას ნუ შეეცდებით.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
