რუხი ყურა
Plecotus auritus
Óscar Sampedro · Lugo
მთავარი მონაცემები
- კვება
- მწერიჭამია: ღამის პეპლები, ხოჭოები, ობობები
- სტატუსი საქართველოში
- ადგილობრივი, ფართოდ გავრცელებული
- ზომა
- 6–12 გ, ფრთები 23–28,5 სმ, ყურები 3,3–3,9 სმ
- ჰაბიტატი
- ტყე, ბაღები, ძველი შენობები; ზამთარში მღვიმეები
- ოჯახი
- Vespertilionidae
- კონსერვაცია
- LC / LC
რუხი ყურა (Plecotus auritus) პატარა ღამურაა უზარმაზარი ყურებით: ყურები 3,3–3,9 სმ-ია, თითქმის მთელი სხეულის სიგრძე. სმენა იმდენად მახვილი აქვს, რომ ფოთოლზე მავალი ჭიამაიას ხმაც ესმის. ამიტომ მწერს ხშირად ექოლოკაციის გარეშე, უბრალოდ მოსმენით პოულობს და ფოთლებიდან და ქერქიდან აკრეფს. საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული: ცნობილია თბილისიდან, გორიდან, ბორჯომიდან, ბაკურიანიდან, ქუთაისიდან, ლაგოდეხიდან და ყაზბეგის მხრიდან. ძალიან ჰგავს კავკასიურ ყურას, რომელიც უფრო ღია ფერისაა და მუცელი თითქმის თეთრი აქვს. ხშირად ძველ შენობებსა და სხვენებში ბინადრობს, ამიტომ თუ შეგხვდათ, შიშველი ხელით ნუ შეეხებით.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ რუხი ყურა
პატარა ღამურაა ძალიან გრძელი ყურებით. ისვენებს ყურებდახრილი: ვერძის რქებივით უკან აქვს გადაკეცილი ან ფრთებქვეშ შემალული, და მაშინ მხოლოდ წვეტიანი ტრაგუსი ჩანს. თვალები შედარებით დიდია, ბეწვი გრძელი და აბრეშუმისებრი, ზემოდან ყავისფერი. მსგავსია კავკასიური ყურა.
ყურები მთავარი ნიშანია: 3,3–3,9 სმ-ია, თითქმის სხეულის სიგრძე. ფრენისას ყურები აწეული და წინ გაშვერილი აქვს. ისვენებს ვერძის რქებივით უკან გადაკეცილი ან ფრთებქვეშ შემალული ყურებით, და მაშინ ღამურა ჩვეულებრივს ჰგავს. ასეთი ყურები ყურების გვარის ყველა სახეობას აქვს.
ზომა: სხეული 3,7–5,2 სმ-ია, წინამხარი 34–42 მმ, გაშლილი ფრთები 23–28,5 სმ, წონა 6–12 გ. მდედრები მამრებზე ოდნავ დიდები არიან. ცერი 6,2 მმ-ზე გრძელია, ტრაგუსის უდიდესი სიგანე კი 5,5 მმ-ზე ნაკლები. ამ ნიშნებს სპეციალისტები ზომავენ, ღამურას ამისთვის ნუ დაიჭერთ.
კავკასიური ყურა უფრო ღია, მოვერცხლისფრო-ნაცრისფერია, მუცელი თითქმის თეთრი აქვს, სახე მუქი ყავისფერი, ნიკაპზე კი ვარდისფერი სამკუთხა ბალიში. რუხი ყურა ზემოდან ყავისფერია, მუცელი უფრო ღია, მაგრამ არა თეთრი. ახალგაზრდა რუხი ყურები მონაცრისფროა, ამიტომ ფერით მათი გარჩევა ყოველთვის სანდო არ არის.
ექოლოკაციის ხმები ძალიან ჩუმია, ამიტომ მას „ჩურჩულა ღამურასაც“ ეძახიან. ხმები 25–50 კჰც-ზეა, ყველაზე ძლიერად დაახლოებით 35 კჰც-ზე, დეტექტორზე კი გეიგერის მთვლელის ტკაცუნს ჰგავს.
ფერი
ზრდასრულს ღია ყავისფერი, გრძელი და აბრეშუმისებრი ბეწვი აქვს, მუცელი უფრო ღიაა, მონაცრისფრო-ყავისფერი. ახალგაზრდები მონაცრისფროები არიან. ყურები და ფრთის აპკი ღია მოყავისფროა.
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რუხი ყურა ტყის და სოფლის ღამურაა. სანადიროდ ფოთლოვანი და წიწვოვანი ტყეების ღია ადგილებს, პარკებსა და ხეხილის ბაღებს ირჩევს. ზაფხულში ძველ შენობებში, ბეღლებში, ეკლესიებში, სხვენებში, ხის ფუღუროებსა და აშრეული ქერქის ქვეშ ბინადრობს. ზამთარს მღვიმეებში, გვირაბებში, მაღაროებსა და სხვა მიწისქვეშა ნაგებობებში ატარებს. საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული, დასავლეთშიც და აღმოსავლეთშიც. ნახეს თბილისში, რუსთავსა და გარდაბანში, გორსა და სურამში, ბორჯომსა და ბაკურიანში, ქუთაისში, ზუგდიდსა და ხობში, მერისში (აჭარა), დუშეთში, ყაზბეგის მხარეს, კობში, ლაგოდეხსა და აფხაზეთში. მღვიმეებშიც გვხვდება, მაგალითად სვერის კვაბქარში და ლეწურწუმეს მღვიმეში, და ნაწილობრივ მღვიმის ღამურად ითვლება. ჩანაწერები 1878–2021 წლებს მოიცავს.
რუხი ყურა ძირითადად ღამის პეპლებს ჭამს, ასევე ხოჭოებს, ბუზებს, ხეჭუჭყიანებს და ობობებს. ფოთლებში ნელა დაფრინავს, ჰაერში ჰკიდია და მწერს ფოთლიდან ან ქერქიდან იღებს, ზოგჯერ მიწაზეც ეშვება. მსხვერპლს ხშირად მოსმენით პოულობს, ზოგჯერ მხედველობითაც, და არა ექოლოკაციით. პატარა მწერს ფრენაში ჭამს, დიდს კი მუდმივ „სასადილოში“, ბეღელში ან ფარდულში მიაქვს. ასეთი ადგილი ძირს დაყრილი პეპლის ფრთებით ადვილად შეიცნობა.
რუხი ყურა თავშესაფრიდან გვიან, მზის ჩასვლიდან დაახლოებით ერთი საათის შემდეგ, უკვე სიბნელეში გამოდის. ზაფხულში პატარა, ჩუმ კოლონიებს ქმნის, ჩვეულებრივ 10–20, ზოგჯერ 50-მდე ღამურით. სხვა ღამურებისგან განსხვავებით, სამშობიარო კოლონიებში მამრებიც ხშირად არიან. ზამთრის ძილისთვის ძალიან ცივ ადგილებს ირჩევს, ხშირად ნულს ოდნავ ზემოთ. შეჯვარება შემოდგომაზეა, აქტიური მამრები კი მთელი ზამთარი ეძებენ მდედრებს. მდედრი განაყოფიერებას გაზაფხულამდე, აპრილის ბოლომდე ან მაისამდე აყოვნებს. ივნისის ბოლოდან ივლისის შუა რიცხვებამდე ერთი, იშვიათად ორი პატარა უჩნდება. პატარა 6 კვირაში დამოუკიდებელი ხდება. მდედრი 1 წლისა მწიფდება, მამრი 15 თვისა. 30 წლამდე ცოცხლობს.
მსოფლიო მასშტაბით რუხი ყურა ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2023). საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც ნაკლებად საფრთხეშია (LC), რიცხოვნობა კი სტაბილურია. ევროპის უმეტეს ნაწილში ჩვეულებრივი და ფართოდ გავრცელებული სახეობაა. მისთვის საფრთხეა მიწათსარგებლობის ცვლილება, ინტენსიური სოფლის მეურნეობა და ძველი ბეღლების გადაკეთება, რაც საკვებ და საბინადრო ადგილებს ამცირებს. განსაკუთრებით მგრძნობიარეა პესტიციდების მიმართ, რადგან ხშირად სხვენის ღია კოჭებზე ისვენებს, რომლებსაც ქიმიკატებით ამუშავებენ.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები რუხი ყურასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, და ფართოდაა გავრცელებული. 1835–2022 წლების მონაცემებში 60 ჩანაწერი აქვს. ნახეს თბილისში, გორში, ბორჯომსა და ბაკურიანში, ქუთაისში, ზუგდიდში, დუშეთში, ყაზბეგის მხარეს, ლაგოდეხსა და აფხაზეთში, ასევე მღვიმეებში. ზაფხულში ხშირად ძველ შენობებსა და სხვენებში ბინადრობს.
ძირითადად ფერით. რუხი ყურა ზემოდან ღია ყავისფერია და მუცელი უფრო ღია, მაგრამ არა თეთრი აქვს. კავკასიური ყურა ღია ნაცრისფერია, მუცელი თითქმის თეთრი, სახე მუქი ყავისფერი, ნიკაპზე კი ვარდისფერი სამკუთხა ბალიში აქვს. ახალგაზრდა რუხი ყურები მონაცრისფროა, ამიტომ ზუსტად მათ სპეციალისტები გაზომვით არჩევენ.
სანადიროდ. დიდი ყურებით ძალიან სუსტ ხმებს იჭერს, ფოთოლზე მავალი ჭიამაიას ხმასაც კი. ამიტომ მწერს ხშირად ექოლოკაციის გარეშე, უბრალოდ მოსმენით პოულობს და ფოთლებიდან აკრეფს. ისვენებს ყურებდაკეცილი, ვერძის რქებივით, ან ფრთებქვეშ შემალული.
თავს არ გესხმით, მაგრამ შიშველი ხელით ნუ შეეხებით. ღამურის ნაკბენი შეიძლება პატარა იყოს და ადვილად გამოგრჩეთ. ცოფს გარეგნობით ვერ გამორიცხავთ, თუმცა ნანახი ღამურების უმეტესობა ცოფიანი არ არის. ნაკბენის ან ნაკაწრის შემდეგ ადგილი საპნითა და წყლით მინიმუმ 15 წუთი იბანეთ და ექიმს მიმართეთ, გადაუდებელ შემთხვევაში დარეკეთ 112-ზე.
დაიცავით სიმშვიდე და ოთახიდან ბავშვები და შინაური ცხოველები გაიყვანეთ. სხვა ოთახების კარი დახურეთ, გარე ფანჯარა ან კარი ფართოდ გააღეთ და ზედმეტი შუქი ჩააქრეთ. მერე უკან დაიხიეთ და დრო მიეცით: ღამურა ჩვეულებრივ თვითონ პოულობს გასასვლელს. მფრინავი ღამურის დაჭერას ნუ ცდილობთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
