კავკასიური ყურა
Plecotus macrobullaris
Mateusz Ciechanowski · Poliçan
მთავარი მონაცემები
- კვება
- მწერიჭამია, ძირითადად ღამის პეპლები
- სტატუსი საქართველოში
- ადგილობრივი, იშვიათად აღრიცხული
- ზომა
- 6–10 გ, წინამხარი დაახლოებით 4 სმ
- ჰაბიტატი
- მთები, მდელოები, კლდის ნაპრალები, ძველი ნაგებობები
- ოჯახი
- Vespertilionidae
- კონსერვაცია
- LC / LC
კავკასიური ყურა (Plecotus macrobullaris) მთის ღამურაა: ძირითადად ციცაბო, მთიან ადგილებში ცხოვრობს, 2800 მ-მდე, და ღამის პეპლებზე ღია ფერდობებსა და მდელოებზე ნადირობს. პატარაა, 6–10 გ, ყურები კი, ყველა ყურასავით, ძალიან გრძელი აქვს. ღია ნაცრისფერია, მუცელი თითქმის თეთრი, ნიკაპზე კი ვარდისფერი სამკუთხა ბალიში აქვს. საქართველოში ცოტა ჩანაწერი აქვს: ნახეს შატილის ციხეში, მუცოსთან, ვარძიაში, ასპინძაში, ახალციხესა და ახალქალაქში, ტყიბულის წყალსაცავთან და მღვიმეებში. ძალიან ჰგავს რუხ ყურას, რომელიც ზემოდან ყავისფერია. თუ ძველ ციხეში ან სხვენში ღამურებს შეამჩნევთ, ნუ შეაწუხებთ და ხელით ნუ შეეხებით.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ კავკასიური ყურა
პატარა, ღია ნაცრისფერი ღამურაა ძალიან გრძელი ყურებით და თითქმის თეთრი მუცლით. სახე მუქი ყავისფერია, ნიკაპიდან კი ქვემოთ ვარდისფერი სამკუთხა ბალიში ეშვება. ყველაზე მეტად რუხ ყურას ჰგავს, რომელიც ზემოდან ყავისფერია და მუცელი თეთრი არ აქვს.
ფერი მთავარი ნიშანია. ზურგი ღია ნაცრისფერია, მუცელი თითქმის თეთრი, სახე კი მუქი ყავისფერი. რუხ ყურას ღია ყავისფერი ზურგი და უფრო ღია, მაგრამ არა თეთრი მუცელი აქვს. ახალგაზრდა რუხი ყურები მონაცრისფროა, ამიტომ ფერით გარჩევა ყოველთვის სანდო არ არის.
ნიკაპიდან ქვემოთ ვარდისფერი სამკუთხა ბალიში ეშვება. ევროპის სხვა ყურებისგან მას ყველაზე მეტად თითქმის თეთრი მუცელი განასხვავებს. მამრები და მდედრები ზომითა და ფერით არ განსხვავდებიან.
ზომით რუხ ყურას უდრის: წინამხარი დაახლოებით 4 სმ-ია, წონა 6–10 გ. ამიტომ ზომა ორი სახეობის გასარჩევად არ გამოდგება. ზუსტად მათ სპეციალისტები არჩევენ, ღამურას ამისთვის ნუ დაიჭერთ.
ექოლოკაციის ხმები ძალიან სუსტია და რამდენიმე ჰარმონიკისგან შედგება. პირველი ჰარმონიკა 46-დან 23 კჰც-მდე ეშვება და 7 მილიწამამდე გრძელდება. ასეთივე ხმები სხვა ყურებსაც აქვთ, ამიტომ დეტექტორით სახეობას ვერ გაარჩევთ.
ფერი
ზურგი ღია ნაცრისფერია, მუცლისკენ თითქმის თეთრამდე ღიავდება. სახე მუქი ყავისფერია, ნიკაპზე ვარდისფერი სამკუთხა ბალიში მოჩანს. ფერით მამრი და მდედრი არ განსხვავდება.
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
კავკასიური ყურა მთის ღამურაა. ძირითადად ციცაბო, მთიან რელიეფზე ცხოვრობს, 2800 მ-მდე, თუმცა ზოგან ზღვის დონემდეც ჩადის. სანადიროდ ღია ადგილებს, ბალახოვან ფერდობებსა და ალპურ მდელოებს ირჩევს. თავშესაფრის არჩევისას მოქნილია: პირენეებში ძირითადად კლდის ნაპრალებში ბუდობს, ალპებში კი სახლების სხვენებს ამჯობინებს. საქართველოში ცოტა ჩანაწერი აქვს, ძირითადად მთიანი მხარეებიდან. 2015 წელს ხევსურეთში ნახეს, შატილის ციხეში ჭერის ფიცრებს მიღმა და ანდაკსა და მუცოს შორის. სამცხე-ჯავახეთში ცნობილია ვარძიიდან, ასპინძიდან, ახალციხიდან და ახალქალაქიდან, იმერეთში კი ტყიბულის წყალსაცავიდან. მღვიმეებშიც გვხვდება, მაგალითად პირაღიის მღვიმეში, და ნაწილობრივ მღვიმის ღამურად ითვლება. ჩანაწერები 1903–2018 წლებს მოიცავს.
კავკასიური ყურა ძირითადად ღამის პეპლებით იკვებება. მათ ღია ადგილებში იჭერს: ბალახოვან ფერდობებზე და ალპურ მდელოებზე. სხვა ყურების მსგავსად, სანადიროდ ძალიან სუსტ ექოლოკაციურ სიგნალებს იყენებს.
კავკასიური ყურა თავშესაფარს სხვა მონათესავე სახეობებთან იშვიათად იყოფს. მამრები თავშესაფარს თითქმის ყოველდღე იცვლიან. მდედრები კი ერთ ადგილას დიდხანს რჩებიან და 5–25 ცხოველის სამშობიარო კოლონიებს ქმნიან. საქართველოში ერთ-ერთი თავშესაფარი შატილის ციხეში, ჭერის ფიცრებს მიღმა იპოვეს.
მსოფლიო მასშტაბით კავკასიური ყურა ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2016). საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც ნაკლებად საფრთხეშია (LC), რიცხოვნობა კი სტაბილურად ითვლება. ამავე დროს, ის საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე ნაკლებად აღრიცხული ღამურაა: 1835–2022 წლების მონაცემებში მხოლოდ 14 ჩანაწერი აქვს. მისი ზოგი ცნობილი თავშესაფარი ძველ ციხეებსა და მონასტრებშია, ამიტომ მის დაცვას ასეთი ადგილების სიმშვიდეც სჭირდება.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები კავკასიური ყურასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, მაგრამ ცოტა ჩანაწერი აქვს. 1835–2022 წლების მონაცემებში სულ 14 ჩანაწერია. ნახეს ხევსურეთში, შატილსა და მუცოსთან, სამცხე-ჯავახეთში, ვარძიაში, ასპინძაში, ახალციხესა და ახალქალაქში, ასევე ტყიბულის წყალსაცავთან და მღვიმეებში. ძირითადად მთიანი მხარეების ბინადარია.
ძირითადად ფერით. კავკასიური ყურა ღია ნაცრისფერია, მუცელი თითქმის თეთრი, სახე მუქი ყავისფერი, ნიკაპზე კი ვარდისფერი სამკუთხა ბალიში აქვს. რუხი ყურა ზემოდან ღია ყავისფერია და მუცელი თეთრი არ აქვს. ზომით ერთმანეთს უდრიან, ახალგაზრდა რუხი ყურები კი მონაცრისფროა, ამიტომ ზუსტად მათ სპეციალისტები არჩევენ.
თავს არ გესხმით, მაგრამ შიშველი ხელით ნუ შეეხებით. ღამურის ნაკბენი შეიძლება პატარა იყოს და ადვილად გამოგრჩეთ. ცოფს გარეგნობით ვერ გამორიცხავთ, თუმცა ნანახი ღამურების უმეტესობა ცოფიანი არ არის. ნაკბენის ან ნაკაწრის შემდეგ ადგილი საპნითა და წყლით მინიმუმ 15 წუთი იბანეთ და ექიმს მიმართეთ, გადაუდებელ შემთხვევაში დარეკეთ 112-ზე.
დაიცავით სიმშვიდე და ოთახიდან ბავშვები და შინაური ცხოველები გაიყვანეთ. სხვა ოთახების კარი დახურეთ, გარე ფანჯარა ან კარი ფართოდ გააღეთ და ზედმეტი შუქი ჩააქრეთ. მერე უკან დაიხიეთ და დრო მიეცით: ღამურა ჩვეულებრივ თვითონ პოულობს გასასვლელს. მფრინავი ღამურის დაჭერას ნუ ცდილობთ.
საფრთხის ქვეშ არ არის. მსოფლიოში ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2016), საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც LC-ა. მაგრამ საქართველოში მხოლოდ 14 ჩანაწერი აქვს და ცოტაა შესწავლილი. მისი ზოგი თავშესაფარი ძველ ციხეებსა და მონასტრებშია, ამიტომ იქ ღამურებს ნუ შეაწუხებთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
