გველხოკერა
Pseudopus apodus
უფეხო ხვლიკი, რომელსაც ხშირად გველად თვლიან — ქუთუთოებით, ყურის ხვრელებითა და გვერდითი ნაოჭით; უვნებელია.
მიმოხილვა
რა არის გველხოკერა
გველხოკერა (Pseudopus apodus) ბოხმეჭასებრთა ოჯახის დიდი უფეხო ხვლიკია — არა გველი. გავრცელებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპიდან ცენტრალურ აზიამდე; საქართველოში თითქმის ყველგან გვხვდება — ველებზე, მეჩხერ ტყეებში, ბაღებსა და სოფლის ეზოებში, ზღვის დონიდან დაახლოებით 2,000 მ-მდე. კავკასიაში ბინადრობს ნომინალური ქვესახეობა P. a. apodus. IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern).
ბოლო განახლება
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ გველხოკერა
გველხოკერა გველი არ არის — უფეხო ხვლიკია. ამოიცანი ქუთუთოებით, ყურის ხვრელებითა და გვერდითი ნაოჭით.
- 01
აქვს მოძრავი ქუთუთოები — გველებს ქუთუთოები არ აქვთ.
- 02
გარე ყურის ხვრელები ჩანს თავის გვერდზე.
- 03
გვერდზე კანის ღრმა ნაოჭი (ლატერალური ღარი) გადის სხეულის გასწვრივ.
- 04
კლოაკასთან ზოგჯერ ჩანს უკანა კიდურების რუდიმენტები.
- 05
სიგრძე დაახლოებით 1–1.35 მ; უშხამოა და საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
უპირატესობას ანიჭებს ღია და ნახევრადღია ადგილებს — მოკლე ბალახოვან საფარს, მეჩხერ ტყიან ფერდობებს, ბუჩქნარს, კლდოვან ადგილებსა და მდინარის ხეობებს; ხშირად ჩნდება ბაღებსა და დასახლებებთან. საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული და ადის დაახლოებით 2,000 მ სიმაღლემდე. მიკროჰაბიტატში ეძებს ადგილებს, სადაც მზის სინათლე და ჩრდილი ახლოსაა.
კვება
იკვებება უხერხემლოებით — განსაკუთრებით ლოკოკინებითა და შლაკებით, აგრეთვე მწერებითა და სხვა ფეხსახსრიანებით; ზოგჯერ პატარა ხვლიკებით, კვერცხებითა და მცირე ძუძუმწოვრებით. ძლიერი ყბები ლოკოკინის ნაჭუჭის გატეხვას უადვილებს. ნოტიო ამინდში უფრო აქტიურია ნადირობისას.
ქცევა
დღის აქტიურია. ხშირად გველად მიიჩნევენ, თუმცა აქვს მოძრავი ქუთუთოები, გარე ყურის ხვრელები და გვერდზე კანის ღრმა ნაოჭი (ლატერალური ღარი); კლოაკასთან ზოგჯერ ჩანს უკანა კიდურების რუდიმენტები. საფრთხისას ისინის, კბენს ან გამონაყოფს გამოყოფს; კუდის ავტოტომია შესაძლებელია, მაგრამ სხვა „შუშის ხვლიკებთან“ შედარებით იშვიათია — აქედან მოდის სახელი glass lizard. კვერცხისმდებია: დაახლოებით 8–10 კვერცხს დებს (საქართველოში ხშირად ივნის–ივლისში); ნაშიერები იჩეკებიან დაახლოებით 45–55 დღეში.
კონსერვაცია
IUCN Red List-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern); პოპულაცია სტაბილურად ფასდება. საქართველოს წითელ ნუსხაში არ არის შეტანილი. ადგილობრივ საფრთხეებს შორისაა ჰაბიტატის გარდაქმნა და გველთან აღრევის გამო მოკვლა. სასარგებლოა სოფლის მეურნეობისთვის — ამცირებს მავნე მწერებსა და მოლუსკებს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები გველხოკერა-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
ხვლიკია. გველისგან განსხვავებით აქვს მოძრავი ქუთუთოები, გარე ყურის ხვრელები და გვერდზე კანის ღრმა ნაოჭი; კლოაკასთან ზოგჯერ ჩანს უკანა კიდურების რუდიმენტები.
უვნებელია — შხამი არ აქვს. საფრთხისას შეიძლება ისინოს ან უკბინოს, მაგრამ ადამიანისთვის საფრთხეს არ წარმოადგენს. სასარგებლოა: ამცირებს მავნე მწერებსა და მოლუსკებს.
თითქმის ყველგან — ველებზე, მეჩხერ ტყეებში, ბაღებში და ზოგჯერ სოფლის ეზოებშიც. ვერტიკალურად ადის დაახლოებით 2,000 მეტრამდე.
კუდის ავტოტომიის გამო — კუდი შეიძლება მოიჭრას და ნაწილებად დაიშალოს, რამაც ძველ მითს შეუწყო ხელი, თითქოს ცხოველი შუშივით იშლება. კუდი ნელა იზრდება, თუმცა ხშირად უფრო მოკლე და მუქი რჩება.
კვერცხისმდებია. ჩვეულებრივ დებს დაახლოებით 8–10 კვერცხს (საქართველოში ხშირად ივნის–ივლისში); ნაშიერები იჩეკებიან დაახლოებით 45–55 დღეში.
ბოხმეჭა (Anguis colchica) უფრო პატარა, უფრო გლუვი უფეხო ხვლიკია. გველხოკერა დიდია (დაახლ. 1–1.35 მ), აქვს გამოკვეთილი გვერდითი ნაოჭი და ხშირად ყვითელი მუცელი. ორივე უვნებელია და არც ერთი გველი არ არის.
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- IUCN Red List
- GBIF
- The Reptile Database
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
