ზღვის კარჩხანა
Diplodus annularis
Rafi Amar · Vela Luka
მთავარი მონაცემები
- კვება
- ჭიები, კიბოსნაირები, მოლუსკები, კანეკლიანები
- სტატუსი საქართველოში
- შავი ზღვის სანაპირო; ეროვნულ შეფასებაში NT
- ზომა
- ჩვეულებრივ, 13 სმ; 28 სმ-მდე და 330 გ-მდე
- სიცოცხლის ხანგრძლივობა
- 17 წლამდე
- ჰაბიტატი
- ზღვის ბალახი, ქვიშა, წყალმცენარეებიანი კლდეები; 0–90 მ
- ოჯახი
- Sparidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2014; საქართველოში NT, 2021
ზღვის კარჩხანას (Diplodus annularis) ყველაზე ადვილად კუდის ღეროზე შემოვლებული მუქი რგოლით იცნობთ: სამეცნიერო სახელი annularis „რგოლისებრს“ ნიშნავს. ძირითადად ზღვის ბალახის ბარდებში ცხოვრობს და ჭიებს, კიბოსნაირებს, მოლუსკებსა და სხვა წვრილ ცხოველებს ჭამს. 17 წლამდე ცოცხლობს, რაც ასეთი პატარა თევზისთვის ბევრია. საქართველოში შავი ზღვის სანაპიროსთან გვხვდება და მცირე სამეურნეო მნიშვნელობა აქვს. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით აქ საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT), შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალში კი მოწყვლადია (VU). მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2014).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ზღვის კარჩხანა
პატარა, მაღალი, გვერდებიდან შებრტყელებული, წაგრძელებულ-ოვალური თევზია. ვერცხლისფერ-ნაცრისფერია მოყვითალო ელფერით. კუდის ღეროზე, ზურგისა და ანალური ფარფლების უკან, თითქმის სრული მუქი რგოლი აქვს.

კუდის ღეროზე, ზურგისა და ანალური ფარფლების უკან, თითქმის სრული მუქი რგოლი აქვს. მოზარდს ეს რგოლი სრულია, სხეულზე კი მუქი განივი ზოლებიც აქვს.
ზურგი მუქია, ოქროსფერი ელფერით, გვერდები ვერცხლისფერი ან ღია მოყვითალო. მუცლის ფარფლები მოყვითალოა, დანარჩენი ფარფლები ღია ფერის.
თითოეული ყბის წინ 8 საჭრელი კბილი აქვს, მათ უკან კი 1–3 რიგი ბლაგვი, საღეჭი კბილი. ზურგის ფარფლში 11 ეკალი და 11–13 რბილი სხივია, ანალურში 3 ეკალი და 11–12 რბილი სხივი.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ძირითადად ზღვის ბალახის, ზოსტერას, ბარდებში ცხოვრობს, ასევე პოზიდონიის მდელოებსა და ქვიშიან ფსკერზე. გვხვდება წყალმცენარეებით დაფარულ კლდოვან ნაპირებთან და ქვაყრილებთანაც, განსაკუთრებით მცენარეებს შორის მოქცეულ ქვიშიან ნაკვეთებზე. ზედაპირიდან 90 მ-მდე სიღრმეზე ცხოვრობს, ცივ სეზონზე კი ღია ზღვაში, უფრო ღრმად, ფსკერთან გადადის. გავრცელებულია მთელ ხმელთაშუა ზღვაში, მარმარილოს, შავ და აზოვის ზღვებში, ატლანტის ოკეანეში კი ბისკაის ყურიდან პორტუგალიამდე, მადეირისა და კანარის კუნძულების ჩათვლით. შავ ზღვაში ბულგარეთის, საქართველოს, რუმინეთისა და თურქეთის სანაპიროებიდანაა ცნობილი. საქართველოში შავი ზღვის სანაპიროსთან გვხვდება.
ზღვის კარჩხანას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები მხოლოდ აფხაზეთშია.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
მტაცებელია და წვრილ ცხოველებს ჭამს: მრავალჯაგრიან ჭიებს, კიბოსნაირებს, მოლუსკებს, კანეკლიანებს და ჰიდროიდებს. ღრუბლებსა და დიატომურ წყალმცენარეებსაც ჭამს. გაბესის ყურეში მის საკვებში მოლუსკები და თევზები ჭარბობს, მნიშვნელოვანია კიბოსნაირები და მცენარეული საკვებიც.
პატარა გუნდებად დადის და საკმაოდ ფრთხილი თევზია. სქესები ძირითადად გაყოფილია, თუმცა სასქესო ჯირკვალში ორივე სქესის ქსოვილი აქვს. ზოგ პოპულაციაში თევზი ჯერ მამრად მწიფდება და შემდეგ მდედრად იქცევა. დაახლოებით 12 სმ სიგრძეზე მწიფდება. ტოფობა ივნისიდან სექტემბრამდე გრძელდება, ქვირითი წყალში ცურავს. ტუნისის გაბესის ყურეში უფრო ადრე, მარტიდან ივნისამდე ქვირითობს. 17 წლამდე ცოცხლობს.
2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში ზღვის კარჩხანა საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT, 2021), რიცხოვნობის ტენდენცია უცნობია. შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალში მოწყვლადია (VU) და საქართველოს წყლებისთვისაც არის მითითებული. მსოფლიოში კი საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2014). სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ზღვის კარჩხანასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, საქართველოში შავი ზღვის სანაპიროსთან გვხვდება. ცხოვრობს ზღვის ბალახის ბარდებში, ქვიშიან ფსკერზე და წყალმცენარეებით დაფარულ კლდეებთან. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით აქ საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT).
კუდის ღეროზე, ზურგისა და ანალური ფარფლების უკან, თითქმის სრული მუქი რგოლით. სხეული მაღალი და ოვალურია, ვერცხლისფერ-ნაცრისფერი, მოყვითალო ელფერით, მუცლის ფარფლები მოყვითალო. პუნტაცცოსაც აქვს მუქი ზოლი კუდის ღეროზე, მაგრამ მას წაწვეტებული დრუნჩი და გვერდებზე განივი ზოლები აქვს.
ჩვეულებრივ, 13 სმ-ია, ყველაზე დიდი ცნობილი თევზი კი 28 სმ-ს აღწევდა და 330 გ-ს იწონიდა. დაახლოებით 12 სმ-ზე მწიფდება. 17 წლამდე ცოცხლობს.
ტოფობა ივნისიდან სექტემბრამდე, მთელ ზაფხულს გრძელდება. ქვირითი წყალში ცურავს. ტუნისის გაბესის ყურეში უფრო ადრე, მარტიდან ივნისამდე ქვირითობს.
ადამიანისთვის უვნებელია. საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT), შავ ზღვაში 2014 წლის ჩამონათვალით კი მოწყვლადი (VU). მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2014), სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.






















