ბოოპსი
Boops boops
Falk Viczian Solarboot-Projekte gGmbH · Ionian Islands
მთავარი მონაცემები
- კვება
- კიბოსნაირები, პლანქტონი, წყალმცენარეები
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი; ეროვნულ შეფასებაში DD
- ზომა
- ჩვეულებრივ, 20 სმ; 40 სმ-მდე და 455 გ-მდე
- სიღრმე
- ზედაპირიდან 350 მ-მდე, ჩვეულებრივ 100 მ-მდე
- ჰაბიტატი
- შელფი: ქვიშა, ლამი, კლდეები, წყალმცენარეები
- ოჯახი
- Sparidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2014; საქართველოში DD, 2021
ბოოპსი (Boops boops) სახელს დიდი თვალების გამო ატარებს: ბერძნულად „ხართვალას“ ნიშნავს. დღისით ფსკერთან ახლოს დადის, ღამით კი გუნდებად ზედაპირისკენ ამოდის. ატლანტისა და ხმელთაშუა ზღვის ერთ-ერთი მთავარი სარეწაო თევზია: 2008 წელს 37 ათას ტონაზე მეტი დაიჭირეს. შავ ზღვაში მკვიდრი სახეობაა და მისი ყველა ქვეყნის სანაპიროდან, მათ შორის საქართველოდანაც, არის ცნობილი. საქართველოში მის შესაფასებლად მონაცემები არასაკმარისია (DD, 2021), მსოფლიოში კი საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2014). თუ ვიწროტანიან, დიდთვალა თევზს ოქროსფერი ზოლებით და მკერდის ფარფლის ძირთან შავი ლაქით დაინახავთ, დიდი ალბათობით ბოოპსია.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ბოოპსი
წაგრძელებული, გვერდებიდან შებრტყელებული თევზია, დიდი თვალებით და წვრილი ქერცლით. ზურგი ნაცრისფერ-ცისფერი ან მომწვანოა, გვერდები ვერცხლისფერი, 3–5 ოქროსფერი სიგრძივი ზოლით. მკერდის ფარფლის ძირთან შავი ლაქა აქვს.

გვერდით ხაზს ქვემოთ 3–5 მკრთალი ოქროსფერი სიგრძივი ზოლი გასდევს. გვერდითი ხაზი მუქია, ზურგი ნაცრისფერ-ცისფერი ან მომწვანო, გვერდები ვერცხლისფერი.
მკერდის ფარფლის ძირთან პატარა შავი ლაქა აქვს. ყველა ფარფლი ღია ფერისაა. თვალები სხეულთან შედარებით დიდია, საიდანაც სახელიც მოდის.
ზურგის გრძელ ფარფლში 13–15 ეკალი და 12–16 რბილი სხივია, მოკლე ანალურში 3 ეკალი და 14–16 რბილი სხივი. სხეული ვიწრო და წაგრძელებულია, ქერცლი წვრილი.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
კონტინენტური შელფის თევზია. ფსკერთან და ნაწილობრივ წყლის სვეტში ცხოვრობს, სხვადასხვა ფსკერზე: ქვიშაზე, ლამზე, კლდეებსა და წყალმცენარეებთან. ზედაპირიდან 350 მ-მდე გვხვდება, ჩვეულებრივ კი 100 მ-მდე. ატლანტის ოკეანის აღმოსავლეთ ნაწილში ნორვეგიიდან ანგოლამდე ცხოვრობს, კანარის, კაბო-ვერდესა და სან-ტომე და პრინსიპის კუნძულების ჩათვლით. ბისკაის ყურიდან გიბრალტარამდე ჩვეულებრივი თევზია. ბინადრობს ხმელთაშუა, მარმარილოს და შავ ზღვებში. შავ ზღვაში ბულგარეთის, საქართველოს, რუმინეთის, რუსეთის, თურქეთისა და უკრაინის სანაპიროებიდანაა ცნობილი.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
ყოვლისმჭამელია. ძირითადად კიბოსნაირებს ჭამს, მათ შორის წყლის სვეტში მცურავს, ასევე პლანქტონს და წყალმცენარეებს. ღამით ზედაპირთან ამოსული გუნდები პლანქტონით იკვებება.
გუნდური თევზია. ღამით გუნდები ზედაპირისკენ ამოდის, დღისით კი ფსკერთან ახლოს რჩება. ზღვაში საკვებისა და ქვირითობისთვის გადაადგილდება. პირველად ერთი წლის ასაკში, დაახლოებით 12 სმ სიგრძეზე მწიფდება. სქესის განვითარება ბოლომდე გარკვეული არ არის: უმეტესად პროტოგინიურ ჰერმაფროდიტად მიიჩნევენ, რომელიც ჯერ მდედრია და ზოგჯერ მამრად იქცევა, მაგრამ ზოგი აღწერით სქესებად გაყოფილია. 11 წლამდე ცოცხლობს.
მსოფლიოში ბოოპსი საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2014). შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალშიც LC-ა და შავი ზღვის ექვსივე ქვეყნისთვის, საქართველოს ჩათვლით, არის მითითებული. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში მის შესაფასებლად მონაცემები არასაკმარისია (DD, 2021), რიცხოვნობის ტენდენცია უცნობია. მკვიდრი სახეობაა, სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს.
დიახ. შავ ზღვაში მკვიდრი სახეობაა და ყველა შავიზღვისპირა ქვეყნის, მათ შორის საქართველოს, წყლებიდან არის ცნობილი. საქართველოს თევზების ნუსხაშიც შედის. აქ მისი რიცხოვნობა უცნობია, ამიტომ ეროვნული შეფასებით მონაცემები არასაკმარისია (DD, 2021).
წაგრძელებული, ვიწრო ტანი, დიდი თვალები და გვერდებზე 3–5 მკრთალი ოქროსფერი სიგრძივი ზოლი აქვს. მკერდის ფარფლის ძირთან პატარა შავი ლაქაა. ზურგი ნაცრისფერ-ცისფერი ან მომწვანოა, ფარფლები ღია ფერის.
ჩვეულებრივ, 20 სმ-ია, ყველაზე დიდი ცნობილი თევზი კი 40 სმ-ს აღწევდა და 455 გ-ს იწონიდა. ერთი წლის ასაკში, დაახლოებით 12 სმ-ზე მწიფდება. 11 წლამდე ცოცხლობს.
ბოოპსი დღისით ფსკერთან ახლოს ცხოვრობს, ღამით კი გუნდებად ზედაპირისკენ ამოდის. იქ პლანქტონითა და წყლის სვეტში მცურავი კიბოსნაირებით იკვებება. ამიტომ ხშირად პელაგიური ტრალებით იჭერენ.
ადამიანისთვის უვნებელია და მნიშვნელოვანი სარეწაო თევზია. ახალი გემრიელია, მაგრამ შენახვისას სწრაფად ფუჭდება, ამიტომ დაჭერისთანავე უნდა მოამზადოთ. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2014), საქართველოში სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.




















