ოქროსფერი კარჩხანა
Sparus aurata
jjulio2000 · Alicante
მთავარი მონაცემები
- კვება
- მიდიები, ხამანწკები, კიბოსნაირები, თევზი
- სტატუსი საქართველოში
- შავი ზღვის სანაპირო, გახშირდა; ეროვნულ შეფასებაში NT
- ზომა
- ჩვეულებრივ, 35 სმ; 70 სმ-მდე და 17,2 კგ-მდე
- სიღრმე
- 1–150 მ, ჩვეულებრივ 30 მ-მდე
- ჰაბიტატი
- ზღვის ბალახი, ქვიშა; გაზაფხულზე ლაგუნები და შესართავები
- ოჯახი
- Sparidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2014; საქართველოში NT, 2021
ოქროსფერ კარჩხანას (Sparus aurata) თვალებს შორის გადაჭიმული ოქროსფერი ზოლი ჰქვია სახელად: aurata ლათინურად „ოქროსფერს“ ნიშნავს. ხმელთაშუა ზღვის ერთ-ერთი ყველაზე ძვირფასი სარეწაო თევზია და მსოფლიოში ერთ-ერთი მთავარი ფერმული ზღვის თევზი. ძლიერი კბილებით მიდიებსა და ხამანწკებს ამსხვრევს. შავ ზღვაში ადრე იშვიათი იყო, ბოლო ათწლეულში კი საქართველოს სანაპიროსთან ჩვეულებრივ სახეობად იქცა. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT), შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალში მოწყვლადია (VU), მსოფლიოში კი საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2014).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ოქროსფერი კარჩხანა
მაღალი, ოვალური, გვერდებიდან შებრტყელებული თევზია დიდი თავითა და ციცაბო შუბლით. ზურგი მოცისფრო-ნაცრისფერია, გვერდები ვერცხლისფერი. თვალებს შორის ოქროსფერი ზოლი აქვს, ლაყუჩის სარქველზე დიდი მუქი ლაქა.

თვალებს შორის, შუბლზე, ოქროსფერი ზოლი გასდევს. ცოცხალ თევზში ის კარგად ჩანს და სახელიც სწორედ მისგან მომდინარეობს.
ლაყუჩის სარქველზე, თვალის უკან, დიდი მუქი ლაქა აქვს, სარქველის კიდე წითელია. ზურგი მოცისფრო-ნაცრისფერია, გვერდები ვერცხლისფერი.
ყბების წინ 4–6 დიდი, წვეტიანი, ეშვის მსგავსი კბილი აქვს, გვერდებზე კი 2–4 რიგი ბლაგვი, მრგვალი საღეჭი კბილი. ზურგის ფარფლში 11 ეკალი და 13–14 რბილი სხივია, ანალურში 3 ეკალი და 11–12 რბილი სხივი.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ზღვის ბალახის ბარდებსა და ქვიშიან ფსკერზე ცხოვრობს, ტალღების ზოლშიც. ჩვეულებრივ, 30 მ სიღრმემდე გვხვდება, ზრდასრულები კი 150 მ-მდე ჩადიან. მოზარდები ნაპირთან ცხოვრობენ, დიდი თევზები უფრო ღრმად. მლაშე წყალს კარგად იტანს და გაზაფხულზე ხშირად შედის სანაპირო ლაგუნებსა და მდინარეთა შესართავებში. ატლანტის ოკეანეში ბრიტანეთის კუნძულებიდან სენეგალამდე გვხვდება, კანარის კუნძულების ჩათვლით, ასევე მთელ ხმელთაშუა ზღვასა და შავ ზღვაში. შავ ზღვაში XX საუკუნის დასაწყისიდანაა ცნობილი და დიდხანს იშვიათ თევზად ითვლებოდა. ბოლო ათწლეულში საქართველოსა და ყირიმის სანაპიროებთან მისი რიცხოვნობა საგრძნობლად გაიზარდა და „იშვიათი“ სახეობიდან „ჩვეულებრივ“ სახეობად გადავიდა.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
ძირითადად მტაცებელია: ჭამს ნიჟარიან მოლუსკებს, მათ შორის მიდიებსა და ხამანწკებს, ასევე კიბოსნაირებსა და თევზს. ძლიერი ბლაგვი კბილებით ნიჟარებს ამსხვრევს. ზოგჯერ ზღვის წყალმცენარეებსაც ჭამს. ფერმაში გრანულირებული საკვებით კვებავენ.
მჯდომარე თევზია, ცალ-ცალკე ან პატარა ჯგუფებად ცხოვრობს. ჯერ მამრად მწიფდება, 1–2 წლის ასაკში და 20–30 სმ სიგრძეზე, შემდეგ კი ნაწილი მდედრად იქცევა: სათესლეები უქრება და საკვერცხეები უვითარდება. ტოფობს ოქტომბრიდან დეკემბრამდე, ქვირითს რამდენიმე ულუფად ყრის. ქვირითი 0,9–1,1 მმ-ია და 16–17 °C-ზე დაახლოებით ორ დღეში იჩეკება. ლარვები ჯერ ღია ზღვაში ცხოვრობენ და მხოლოდ დაახლოებით 1,5 სმ სიგრძეზე იღებენ ზრდასრულის ფორმას და ნაპირს უახლოვდებიან.
2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში ოქროსფერი კარჩხანა საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT, 2021), რიცხოვნობის ტენდენცია უცნობია. შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალში მოწყვლადია (VU). მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2014). მისი წარმოშობა საქართველოში სადავოა. საქართველოში მას შემოყვანილად მიიჩნევენ და ქვეყნის არამკვიდრი ფაუნის 2025 წლის ნუსხაშიც შედის. 2022 წლის კვლევაში კი ის ხმელთაშუა ზღვის ბუნებრივ მიგრანტად ითვლება, რომელიც შავ ზღვაში თავისით ავრცელებს არეალს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ოქროსფერი კარჩხანასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროსთან. ადრე აქ იშვიათი იყო, ბოლო ათწლეულში კი ჩვეულებრივ სახეობად იქცა. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT).
ეს სადავოა. საქართველოში მას შემოყვანილად მიიჩნევენ და ქვეყნის არამკვიდრი ფაუნის 2025 წლის ნუსხაშიც შედის. მეორე შეხედულებით, ის ხმელთაშუა ზღვიდან ბუნებრივად შემოსული თევზია, შავ ზღვაში XX საუკუნის დასაწყისიდან ცნობილი.
თვალებს შორის ოქროსფერი ზოლით და ლაყუჩის სარქველზე დიდი მუქი ლაქით, რომლის კიდე წითელია. სხეული მაღალი და ოვალურია, ზურგი მოცისფრო-ნაცრისფერი, გვერდები ვერცხლისფერი. ზღვის კარჩხანას კუდის ღეროზე მუქი რგოლი აქვს, ოქროსფერ კარჩხანას კი არა.
ჩვეულებრივ, 35 სმ-ია, ყველაზე დიდი კი 70 სმ-ს აღწევს და 17,2 კგ-ს იწონის. ფერმებში, ჩვეულებრივ, 300–600 გ-იან თევზს ზრდიან.
ადამიანისთვის უვნებელია. საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT), შავ ზღვაში 2014 წლის ჩამონათვალით მოწყვლადი (VU). მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2014).
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.





















