პუნტაცცო
Diplodus puntazzo
Daniel PINELLI · Monaco
მთავარი მონაცემები
- კვება
- წყალმცენარეები, ჭიები, მოლუსკები, კიბოსნაირები
- სტატუსი საქართველოში
- შავ ზღვაში იშვიათი; ეროვნულ შეფასებაში NT
- ზომა
- ჩვეულებრივ, 30 სმ; 60 სმ-მდე და 1,7 კგ-მდე
- სიღრმე
- 150 მ-მდე, ჩვეულებრივ 60 მ-ზე ზემოთ
- ჰაბიტატი
- სანაპირო კლდოვანი და ქვიშიანი ფსკერი; მოზარდები ლაგუნებშიც
- ოჯახი
- Sparidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2014; საქართველოში NT, 2021
პუნტაცცო (Diplodus puntazzo) ზღვის კარჩხანას ახლო ნათესავია, მაგრამ უფრო დიდი თევზია და წაწვეტებული დრუნჩით ადვილად გამოირჩევა. სანაპირო წყლებში, კლდოვან და ქვიშიან ფსკერთან ცხოვრობს და გუნდებად დადის. თითქმის ყველაფერს ჭამს: წყალმცენარეებს, ჭიებს, მოლუსკებსა და კიბოსნაირებს. ზოგ ადგილას მის საკვებს უმეტესად მცენარეები შეადგენს. ხმელთაშუა ზღვაში ჩვეულებრივი თევზია, შავ ზღვაში კი იშვიათი. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT), შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალში კი მოწყვლადია (VU). მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2014).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ პუნტაცცო
ოვალური, გვერდებიდან შებრტყელებული თევზია წაწვეტებული დრუნჩითა და ხორციანი ტუჩებით. ვერცხლისფერ-ნაცრისფერია, ზურგის ნაწილზე 6–7 მონაცვლე მუქი და ღია განივი ზოლით. კუდის ღეროზე მუქი, თითქმის რგოლისებრი ზოლი აქვს.

დრუნჩი წაწვეტებულია, ტუჩები ხორციანი. ორივე ყბის წინ 8 მოყავისფრო, საჭრელის მსგავსი კბილი აქვს, მათ უკან კი წვრილი საღეჭი კბილების რიგები, რომლებიც ზრდასრულ თევზს ხშირად სცვივა.
ზედა ნაწილზე 6–7 მონაცვლე მუქი და ღია განივი ზოლი აქვს, რომლებიც სიკვდილის შემდეგ შეიძლება გაქრეს. კუდის ღეროზე მუქი, თითქმის რგოლისებრი ზოლია, ახალგაზრდებში უფრო მუქი.
კუდის ფარფლი ორად გაყოფილია, გარე კიდე შავი აქვს. მკერდის ფარფლის ფუძესთან მუქი ლაქაა. ზურგის ფარფლში 11 ეკალი და 12–15 რბილი სხივია, ანალურში 3 ეკალი და 11–13 რბილი სხივი.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
სანაპირო წყლების თევზია, კლდოვან ან ქვიშიან ფსკერთან ცხოვრობს. ზედაპირიდან 150 მ-მდე გვხვდება, მაგრამ ჩვეულებრივ 60 მ-ზე ზემოთ, ხშირად 6–10 მ სიღრმეზე, წყალმცენარეებით დაფარულ კლდეებს შორის. ახალგაზრდა თევზები მლაშე წყალში, ლაგუნებსა და მიქცევის შემდეგ დარჩენილ გუბეებშიც ცხოვრობენ, ზრდასრულები კი ხშირად ტალღების ზოლში ჩანან. ატლანტის ოკეანეში ბისკაის ყურის სამხრეთიდან, სადაც იშვიათია, სიერა-ლეონემდე გვხვდება, კანარის კუნძულებისა და კაბო-ვერდეს ჩათვლით. ცხოვრობს მთელ ხმელთაშუა ზღვასა და შავ ზღვაში. შავ ზღვაში იშვიათია და ძირითადად მის სამხრეთ ნაწილშია ცნობილი. შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალი ყველა მოსაზღვრე ქვეყნისთვის, მათ შორის საქართველოსთვის, ასახელებს.
პუნტაცცოს რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ იმდენად ცოტაა, რომ არც ერთი რეგიონი არ არის მონიშნული.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ყველისმჭამელია: ჭამს წყალმცენარეებს, ჭიებს, მოლუსკებს, კრევეტებსა და სხვა კიბოსნაირებს, ასევე თავფეხიანებს და თევზს. ტუნისის გაბესის ყურეში მის საკვებს თითქმის 90%-ით მცენარეები შეადგენს, ლიბიის სანაპიროსთან კი, განსაკუთრებით პატარა თევზებში, კიბოსნაირები და თავფეხიანები ჭარბობს. ნაწლავი სხვა, უფრო მტაცებელ ნათესავებზე გრძელი აქვს, რაც მცენარეული საკვების მოსანელებლად სჭირდება. მოზარდები პლანქტონითა და ფსკერის წვრილი ცხოველებით იკვებებიან.
გუნდებად დადის და ძირითადად დღისით აქტიურია: დღისით იკვებება, თუმცა ბევრი თევზი ღამითაც მოძრაობს. ახალგაზრდებს სხვა თევზებზე პარაზიტი კიბოსნაირებიც ეჭმევათ, ამიტომ, როგორც ჩანს, ისინი თევზების „მწმენდავებად“ იქცევიან. სასქესო ჯირკვალში ორივე სქესის ქსოვილი აქვს, ზოგჯერ კი თევზი ჯერ მამრად მწიფდება და მერე მდედრად იქცევა. ტოფობა ზაფხულის ბოლოსა და შემოდგომაზეა, აგვისტო-სექტემბრიდან ნოემბერ-დეკემბრამდე, ყველაზე მეტად სექტემბერ-ოქტომბერში. მდედრი ქვირითს რამდენიმე ულუფად ყრის. ტოფობისას თევზი აგრესიული ხდება.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები პუნტაცცოსთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
საქართველოს თევზების ნუსხაში შედის და შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალიც საქართველოს წყლებისთვის ასახელებს. შავ ზღვაში იშვიათი თევზია. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით აქ საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT).
ორივეს კუდის ღეროზე მუქი რგოლი ან ზოლი აქვს. პუნტაცცოს წაწვეტებული დრუნჩი, გვერდებზე 6–7 მუქი და ღია განივი ზოლი და კუდის ფარფლის შავი კიდე აქვს. ის უფრო დიდიცაა: ჩვეულებრივ, 30 სმ, ზღვის კარჩხანა კი 13 სმ.
თითქმის ყველაფერს: წყალმცენარეებს, ჭიებს, მოლუსკებს, კრევეტებს, თავფეხიანებსა და თევზს. ზოგ ადგილას მის საკვებს თითქმის მთლიანად მცენარეები შეადგენს. ახალგაზრდები სხვა თევზებს პარაზიტ კიბოსნაირებსაც აცლიან.
ზაფხულის ბოლოსა და შემოდგომაზე, აგვისტო-სექტემბრიდან ნოემბერ-დეკემბრამდე, ყველაზე მეტად სექტემბერ-ოქტომბერში. ქვირითს რამდენიმე ულუფად ყრის. ქვირითი დაახლოებით 0,85 მმ-ია, გამოჩეკილი ლარვა 1,7 მმ.
ადამიანისთვის უვნებელია. საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT), შავ ზღვაში 2014 წლის ჩამონათვალით მოწყვლადი (VU). მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2014).
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.





















