ხალებიანი სმარიდულა
Spicara maena
Sylvain Le Bris · Saména
მთავარი მონაცემები
- კვება
- ფსკერის წვრილი უხერხემლოები, ზოოპლანქტონი
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი; ეროვნულ შეფასებაში NE
- ზომა
- მამრი 25 სმ-მდე, მდედრი 21 სმ-მდე; 160 გ-მდე
- სიღრმე
- 15–130 მ, უფრო ხშირად 100 მ-მდე
- ჰაბიტატი
- ქვიშიანი და ლამიანი ფსკერი, ქვები, ზღვის ბალახი
- ოჯახი
- Sparidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2014; საქართველოში NE, 2021
ხალებიანი სმარიდულა (Spicara maena) სქესს ცვლის: ყველა თევზი ჯერ მდედრია, დიდი ზომის თევზები კი მხოლოდ მამრები არიან. ზურგი ცისფერ-ნაცრისფერი აქვს, გვერდები ვერცხლისფერი, მკერდის ფარფლის ბოლოს ზემოთ კი დიდი მუქი ლაქა. ქვირითობისას მამრი ფსკერზე ბუდეს თხრის, მდედრი კი მასში წებოვან ქვირითს ყრის. შავ ზღვაში მკვიდრი სახეობაა და საქართველოს სანაპირო წყლებშიც გვხვდება. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2014), 2021 წლის ეროვნულ შეფასებაში კი საქართველოსთვის შეფასებული არ არის (NE). ჩვეულებრივ სმარიდულასთან ხშირად ერევათ: ხალებიანი უფრო მაღალტანიანია და გვერდით ხაზზე ნაკლები ქერცლი აქვს.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ხალებიანი სმარიდულა
საკმაოდ მაღალტანიანი, გვერდებიდან შებრტყელებული პატარა თევზია. ზურგი ცისფერ-ნაცრისფერია, გვერდები ვერცხლისფერი, მცირე მუქი წინწკლებით. მკერდის ფარფლის ბოლოს ზემოთ, როგორც წესი, ერთი დიდი მუქი ლაქა აქვს.

მკერდის ფარფლის წვერის ზემოთ დიდი, ოთხკუთხა მუქი ლაქა აქვს. ზურგი ცისფერ-ნაცრისფერი ან მოიისფროა, გვერდები ვერცხლისფერი, მასზე გაფანტული მცირე მუქი წინწკლებით. ზურგის ფარფლი ცისფერ-ნაცრისფერია, მუცლის ფარფლები მოთეთრო-ნაცრისფერი.
ქვირითობისას მამრი ფერს იცვლის: ზურგი და გვერდები მომწვანო-მურა ხდება, თავსა და გვერდებზე ცისფერი ლაქები და ხაზები უჩნდება, ზურგის ფარფლი მუქ ლურჯად იფერება. მდედრის ზურგი ზეთისხილისფერ-მურა ხდება, ფარფლები კი ვარდისფერ-ნარინჯისფერი.
ზედა ყბა წინ გამოწევადია, ყბებზე წვრილი კბილების რამდენიმე რიგია. ზურგის ერთიან ფარფლში 11 ეკალი და 12 რბილი სხივია, ანალურში 3 ეკალი და 9–10 რბილი სხივი. გვერდით ხაზზე 68–70 ქერცლია: ჩვეულებრივ სმარიდულაზე ნაკლები, სხეულიც კი უფრო მაღალი აქვს.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ფსკერთან ახლოს ცხოვრობს: ქვიშიან და ლამიან ფსკერზე, ქვებზე და პოზიდონიის ზღვის ბალახის მდელოებში. 15-დან 130 მ-მდე სიღრმეზე გვხვდება, უფრო ხშირად 100 მ-მდე. კონტინენტური შელფის, ანუ ნერიტული ზონის თევზია. ატლანტის ოკეანის აღმოსავლეთ ნაწილში ესპანეთის გალისიიდან მავრიტანიამდე ცხოვრობს, აზორის, მადეირისა და კანარის კუნძულების ჩათვლით. ბინადრობს ხმელთაშუა, მარმარილოს და შავ ზღვებში. შავ ზღვაში ბულგარეთის, საქართველოს, რუსეთის, თურქეთისა და უკრაინის სანაპიროებიდანაა ცნობილი.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
ფსკერის წვრილი უხერხემლოებით და ზოოპლანქტონით იკვებება. ორივე საკვებს გუნდად ეძებს, ფსკერთან და მის ზემოთ წყალში.
გუნდად ცხოვრობს. პროტოგინიური ჰერმაფროდიტია: ყველა თევზი სიცოცხლეს მდედრად იწყებს, ზრდასთან ერთად კი ნაწილი მამრად იქცევა. ეგეოსის ზღვის იზმირის ყურეში მდედრები მამრებზე თითქმის ხუთჯერ მეტია, სქესი 14,5–15 სმ სიგრძეზე იცვლება და 18 სმ-ზე დიდი ყველა თევზი მამრია. ადრიატიკის ზღვაში ეს უფრო გვიან, 17,5–18 სმ-ზე ხდება. მდედრი ორი წლის ასაკში მწიფდება. ეგეოსის ზღვაში მარტიდან ივნისამდე ქვირითობს, ხმელთაშუა ზღვის დასავლეთ ნაწილში კი აგვისტოდან ოქტომბრამდე. მამრი ზღვის ბალახით დაფარულ ქვიშაში ბუდეს თხრის, მდედრი მასში ერთბაშად 4–18 ათას წებოვან ქვირითს ყრის.
მსოფლიოში ხალებიანი სმარიდულა საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2014). შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალში ის შეფასებული არ არის (NE) და საქართველოს წყლებისთვისაც არის მითითებული. 2021 წლის ეროვნულ შეფასებაშიც საქართველოსთვის მისი სტატუსი შეფასებული არ არის (NE), რიცხოვნობის ტენდენცია უცნობია. მკვიდრ სახეობად ითვლება და სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ხალებიანი სმარიდულასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. შავ ზღვაში მკვიდრი სახეობაა და საქართველოს სანაპირო წყლებშიც გვხვდება. ფსკერთან ახლოს, ქვიშიან და ლამიან ადგილებში და ზღვის ბალახში ცხოვრობს. 2021 წლის ეროვნულ შეფასებაში მისი სტატუსი შეფასებული არ არის (NE).
ორივეს მკერდის ფარფლის ზემოთ მუქი ლაქა აქვს, ამიტომ ხშირად ერევათ. ხალებიანი სმარიდულა უფრო მაღალტანიანია, გვერდებზე მცირე მუქი წინწკლები აქვს. გვერდით ხაზზე 68–70 ქერცლი აქვს, ჩვეულებრივ სმარიდულას კი 75–81.
მამრი 25 სმ-მდე იზრდება, მდედრი 21 სმ-მდე, ჩვეულებრივ კი 14 სმ-მდეა. ყველაზე მძიმე ცნობილი თევზი 160 გ-ს იწონიდა. მამრები უფრო დიდია, რადგან დიდი თევზები სქესის შეცვლის შემდეგ მამრები ხდებიან.
დიახ. ყველა თევზი სიცოცხლეს მდედრად იწყებს, ზრდასთან ერთად კი ნაწილი მამრად იქცევა. ეგეოსის ზღვაში სქესი 14,5–15 სმ სიგრძეზე იცვლება, ადრიატიკაში 17,5–18 სმ-ზე. ამის შემდეგ მამრი ფსკერზე ბუდეს თხრის, სადაც მდედრი ქვირითს ყრის.
არა, ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2014), საქართველოში სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს. მცირე სარეწაო თევზია და ბადეებსა და ტრალში თანმხლებ ნადავლად ხვდება.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.





















