კიჭუნა
Dentex dentex
Falk Viczian Solarboot-Projekte gGmbH · Ionian Islands
მთავარი მონაცემები
- კვება
- თევზები, მოლუსკები, თავფეხიანები
- სტატუსი საქართველოში
- ეროვნულ შეფასებაში მკვიდრი, DD; გავრცელება უცნობია
- ზომა
- ჩვეულებრივ, 50 სმ; 1 მ-მდე და 14,3 კგ-მდე
- სიღრმე
- 200 მ-მდე, ყველაზე ხშირად 15–50 მ
- ჰაბიტატი
- კლდეები, ქვაყრილები, ზღვის ბალახი
- ოჯახი
- Sparidae
- დაცვა
- მსოფლიოში VU, 2014; საქართველოში DD, 2021
კიჭუნა (Dentex dentex) კლდოვანი ფსკერის აქტიური მტაცებელია: თევზებზე, მოლუსკებსა და თავფეხიანებზე ნადირობს. თითოეული ყბის წინ 4–6 ძლიერ განვითარებული ეშვი აქვს, აქედან მოდის მისი სახელიც. ძვირფასი საკვები თევზია, მაგრამ დიდხანს ცოცხლობს და დიდ ზომას გვიან აღწევს, ამიტომ ჭარბ რეწვას ცუდად უძლებს: მსოფლიოში მოწყვლადია (VU, 2014). შავ ზღვაში ბულგარეთის, რუმინეთის, რუსეთის, თურქეთისა და უკრაინის სანაპიროებიდანაა ცნობილი. შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალი საქართველოს წყლებისთვის მას არ ასახელებს, 2021 წლის ეროვნული შეფასება კი მკვიდრ სახეობად მიიჩნევს, მონაცემების ნაკლებობის გამო შეუფასებლად (DD). საქართველოს წყლებში მისი გავრცელება და რიცხოვნობა უცნობია.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ კიჭუნა
დიდი, ოვალური, გვერდებიდან შებრტყელებული თევზია, პატარა თვალებით და დაბლა მდებარე პირით. ყბებზე ეშვისმაგვარი კბილების რამდენიმე რიგია, წინა კბილები განსაკუთრებით დიდია. ფერი ასაკთან ერთად იცვლება: ნაცრისფერიდან ვარდისფრამდე და მოლურჯო-ნაცრისფრამდე.

ყველა კბილი ეშვისმაგვარია და რამდენიმე რიგად არის განლაგებული. თითოეული ყბის წინ 4–6 განსაკუთრებით დიდი ეშვი აქვს. პირი თავის ქვედა ნაწილშია და ოდნავ ზემოთ არის მიმართული, თვალები პატარაა.
ახალგაზრდა თევზი ნაცრისფერია, ზურგსა და გვერდების ზედა ნაწილზე შავი წინწკლებით. ზრდასთან ერთად ვარდისფერი ხდება, ყველაზე ხნიერი თევზები კი მოლურჯო-ნაცრისფერია, წინწკლები უფერულდება. ზრდასრულს ლაყუჩის სარქველის ქვედა ნაწილზე დიდი ყვითელი ლაქა აქვს.
ზრდასრულის თავის ზედა პროფილი მომრგვალოა, ახალგაზრდისა თითქმის სწორი. ზურგის ფარფლში 11 ეკალი და 11–12 რბილი სხივია, ანალურში 3 ეკალი და 7–9 რბილი სხივი. გვერდით ხაზზე 62–68 ქერცლია.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
მყარ ფსკერთან, კლდეებსა და ქვაყრილებთან ცხოვრობს, ზოგჯერ ზღვის ბალახით დაფარულ ქვიშიან ფსკერზეც. 200 მ-მდე სიღრმეზე გვხვდება, ყველაზე ხშირად 15–50 მ-ზე. ახალგაზრდა თევზები 4 მ-მდე სიღრმის წყალში, ნაპირთან ახლოს ცხოვრობს. ატლანტის ოკეანის აღმოსავლეთ ნაწილში ბრიტანეთის კუნძულებიდან, სადაც იშვიათია, მავრიტანიამდე გვხვდება, აზორის, მადეირისა და კანარის კუნძულების ჩათვლით. მთელ ხმელთაშუა ზღვაში ცხოვრობს, მარმარილოს ზღვაშიც. შავ ზღვაში ძირითადად დასავლეთ ნაწილში შედის.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
აქტიური მტაცებელია: თევზებს, მოლუსკებს და თავფეხიანებს ჭამს. პატარა თევზებიდან ქარსალა, ქაფშია და ჭიჭყინაც ხვდება. მოზარდი პლანქტონით, სხვა თევზის ლარვებითა და ქვირითით იკვებება.
ზრდასრული თევზი წლის უმეტეს ნაწილს მარტო ატარებს, ახალგაზრდები კი პატარა გუნდებად დადიან. გაზაფხულზე, ქვირითობის დროს, ზრდასრულებიც რამდენიმე კვირით მცირე ჯგუფებად ერთიანდებიან. ხმელთაშუა ზღვაში მარტიდან მაისამდე ქვირითობს, ნაპირთან ახლოს, ძირითადად 40–100 მ სიღრმეზე. ქვირითი ცურავს, დაახლოებით 1,2 მმ-იანია, 17 °C-ზე ჩანასახი დაახლოებით სამ დღეში ვითარდება. პირველ წელს სწრაფად, 24 სმ-მდე იზრდება, შემდეგ ზრდა მკვეთრად ნელდება. 2–4 წლის ასაკში მწიფდება. უმეტესად სქესებად გაყოფილია, თუმცა ჰერმაფროდიტი თევზებიც გვხვდება. 20 წლამდე ცოცხლობს.
მსოფლიოში კიჭუნა მოწყვლადია (VU, 2014). 2009 წლამდე სამი თაობის, დაახლოებით 36 წლის, განმავლობაში მისი რიცხოვნობა 30%-ზე მეტით შემცირდა. ჭერა 1970–80-იან წლებში მკვეთრად გაიზარდა, 1990-იანებში კი 30%-ით დაეცა. ხმელთაშუა ზღვაში ჭერა 37%-ით შემცირდა, დასავლეთ აფრიკაში 70%-ით. ზღვის დაცულ ტერიტორიებზე მეტია, მათ გარეთ კი იშვიათი. შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალშიც მოწყვლადია (VU), თუმცა საქართველოს წყლებისთვის არ არის მითითებული. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში მის შესაფასებლად მონაცემები არასაკმარისია (DD, 2021), რიცხოვნობის ტენდენცია უცნობია. სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები კიჭუნასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
ეს ბოლომდე ცხადი არ არის. შავ ზღვაში ბულგარეთის, რუმინეთის, რუსეთის, თურქეთისა და უკრაინის სანაპიროებიდანაა ცნობილი, შავი ზღვის თევზების ჩამონათვალი კი საქართველოს წყლებისთვის მას არ ასახელებს. 2021 წლის ეროვნული შეფასება მას მკვიდრ სახეობად მიიჩნევს, მაგრამ მონაცემები არასაკმარისია (DD).
დიდი, ოვალური თევზია, ყბებზე ეშვისმაგვარი კბილებით, რომელთაგან წინა 4–6 განსაკუთრებით დიდია. ახალგაზრდა ნაცრისფერია შავი წინწკლებით, ზრდასრული ვარდისფერი, ხნიერი კი მოლურჯო-ნაცრისფერი. ზრდასრულს ლაყუჩის სარქველის ქვემოთ დიდი ყვითელი ლაქა აქვს.
ჩვეულებრივ, 50 სმ-ია, ყველაზე დიდი ცნობილი თევზი კი 1 მ-ს აღწევდა. ყველაზე მძიმე 14,3 კგ-ს იწონიდა. პირველ წელს 24 სმ-მდე იზრდება, მერე ზრდა ნელდება, და 20 წლამდე ცოცხლობს.
აქტიური მტაცებელია: თევზებს, მოლუსკებსა და თავფეხიანებს ნადირობს. პატარა თევზებიდან ქარსალა, ქაფშია და ჭიჭყინაც ხვდება. მოზარდი პლანქტონით და სხვა თევზის ლარვებითა და ქვირითით იკვებება.
ადამიანისთვის საშიში არ არის. მსოფლიოში მოწყვლადია (VU, 2014), რადგან ჭარბი რეწვის გამო რიცხოვნობა 30%-ზე მეტით შემცირდა. საქართველოში სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს, ეროვნული შეფასებით მონაცემები არასაკმარისია (DD, 2021).
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.




















