სმარიდულა
Spicara smaris
karinemanko · Mer Méditerranée
მთავარი მონაცემები
- კვება
- ფსკერის წვრილი უხერხემლოები, წყალმცენარეები
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი; ეროვნულ შეფასებაში LC
- ზომა
- ჩვეულებრივ, 14 სმ; 24 სმ-მდე და 55 გ-მდე
- სიღრმე
- 15–170 მ; იონიის ზღვაში 328 მ-მდე
- ჰაბიტატი
- ზღვის ბალახი, ქვიშიან-ლამიანი ფსკერი
- ოჯახი
- Sparidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2014; საქართველოში LC, 2021
სმარიდულა (Spicara smaris) ზღვის ბალახსა და ქვიშიან-ლამიან ფსკერზე დიდ გუნდებად დადის. ქვირითობისას მამრი ფსკერზე ბუდეს თხრის და ქვირითს იცავს, ხოლო ზოგან ასეთი ბუდეები ზღვის ფსკერის ვრცელ ფართობს ფარავს. ცხოვრებას მდედრად იწყებს და მოგვიანებით მამრად იქცევა. შავ ზღვაში მკვიდრი სახეობაა და საქართველოს თევზების ნუსხაშიც შედის. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), რიცხოვნობა სტაბილურია, მსოფლიოშიც LC-ა (2014). თუ მკერდის ფარფლის ზემოთ შავ ლაქას დაინახავთ, ჯერ ხალებიანი სმარიდულა გამორიცხეთ: ორივეს ასეთი ლაქა აქვს.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ სმარიდულა
პატარა, წაგრძელებული, გვერდებიდან შებრტყელებული თევზია. ზურგი ნაცრისფერ-მურაა, გვერდები ვერცხლისფერი, მკერდის ფარფლის წვერის ზემოთ კი დიდი შავი ლაქა აქვს. ფერი ასაკის, სქესისა და სეზონის მიხედვით იცვლება.

მკერდის ფარფლის წვერის ზემოთ დიდი შავი ლაქა აქვს. ზურგი ნაცრისფერ-მურაა, გვერდები ვერცხლისფერი ან მოყვითალო, სიგრძივი ცისფერი ზოლებით. ზურგისა და ანალური ფარფლის აპკებზე ცისფერი ლაქებია, მამრს უფრო მკაფიოდ.
ხალებიან სმარიდულაზე უფრო წვრილტანიანია: თავის სიგრძე სხეულის სიმაღლეს უდრის ან აღემატება. გვერდით ხაზზე 75–81 ქერცლი აქვს, ხალებიანს კი 68–70. ზედა ყბა წინ გამოწევადია, ზურგის ერთიან ფარფლში 10–12 ეკალი და 9–12 რბილი სხივია.
ქვირითობისას მამრს ზურგი უყვითლდება, თავსა და გვერდებზე ცისფერი ლაქები უჩნდება, ფარფლები კაშკაშა ყვითელი ხდება ცისფერი ლაქებით. მდედრი ვერცხლისფერ-ნაცრისფერია, ყვითელი ფარფლებით, კუდის ფარფლს კი ვარდისფერი არშია უჩნდება. მამრი ჩვეულებრივ მდედრზე დიდია.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ზღვის ბალახის, მათ შორის პოზიდონიის, მდელოებში და ქვიშიან-ლამიან ფსკერზე ცხოვრობს. ჩვეულებრივ, 15-დან 170 მ-მდე სიღრმეზეა, იონიის ზღვაში კი 328 მ-ზეც უნახავთ. კონტინენტური შელფის, ნერიტული ზონის თევზია. ატლანტის ოკეანის აღმოსავლეთ ნაწილში პორტუგალიიდან მაროკომდე გვხვდება, მადეირისა და კანარის კუნძულების ჩათვლით. ბინადრობს მთელ ხმელთაშუა ზღვაში, მარმარილოსა და შავ ზღვებში და აზოვის ზღვის სამხრეთ ნაწილში. შავ ზღვაში ბულგარეთის, საქართველოს, რუმინეთისა და თურქეთის სანაპიროებიდანაა ცნობილი.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
ძირითადად სანაპირო ზოლის ფსკერის წვრილ უხერხემლოებს ჭამს: კიბოსნაირებს, მოლუსკებს და მრავალჯაგრიან ჭიებს. კუჭში წყალმცენარეებიც, პატარა თევზები და თევზის ქვირითიც ხვდება.
გუნდებად ცხოვრობს, ქვირითობის გარდა. პროტოგინიური ჰერმაფროდიტია: ყველა თევზი ჯერ მდედრად მწიფდება, შემდეგ კი მამრად იქცევა. დაახლოებით 18 სმ-ზე დიდი ყველა თევზი მამრია. მამრი 6 წლამდე ცოცხლობს, მდედრი 4 წლამდე. ნაპირთან ახლოს, ძირითადად თებერვლიდან მაისამდე ქვირითობს, შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე კი მაის-ივნისშიც. მამრი დეტრიტიან ქვიშაში მრგვალ ბუდეს თხრის და კაშკაშა ფერით იცავს, მდედრები და ზოგი მამრი ზემოდან დაცურავს. მდედრი 6–63 ათას წებოვან, დაახლოებით 0,7 მმ-იან ქვირითს ყრის. ქვირითის გამოჩეკის შემდეგ მამრი ფერს კარგავს, დიდ გუნდებში ერთიანდება და საკვებ ადგილებზე გადადის.
2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში სმარიდულა საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), რიცხოვნობა სტაბილურია. მსოფლიოშიც საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2014). შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალში შეფასებული არ არის (NE) და საქართველოს წყლებისთვისაც არის მითითებული. მკვიდრი სახეობაა, სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები სმარიდულასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. შავ ზღვაში მკვიდრი სახეობაა და საქართველოს თევზების ნუსხაში შედის. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით აქ საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), რიცხოვნობა კი სტაბილურია. ზღვის ბალახში და ქვიშიან-ლამიან ფსკერზე, გუნდებად ცხოვრობს.
პატარა, წაგრძელებული ვერცხლისფერი თევზია, მკერდის ფარფლის წვერის ზემოთ დიდი შავი ლაქით. ზურგი ნაცრისფერ-მურაა, გვერდებზე სიგრძივი ცისფერი ზოლები აქვს. ხალებიან სმარიდულაზე უფრო წვრილტანიანია და გვერდით ხაზზე მეტი, 75–81 ქერცლი აქვს.
ჩვეულებრივ, 14 სმ-ია, ყველაზე დიდი ცნობილი თევზი კი 24 სმ-ს აღწევდა. 55 გ-მდე იწონის. მამრი ჩვეულებრივ მდედრზე დიდია, რადგან დიდი თევზები სქესის შეცვლის შემდეგ მამრები ხდებიან.
ნაპირთან ახლოს, ძირითადად თებერვლიდან მაისამდე ქვირითობს. მამრი ქვიშაში მრგვალ ბუდეს თხრის და იცავს, მდედრი მასში წებოვან ქვირითს ყრის. ქვირითის გამოჩეკის შემდეგ მამრი კაშკაშა ფერს კარგავს და ისევ გუნდს უერთდება.
არა, ადამიანისთვის უვნებელია. საქართველოში და მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC) და სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს. ხმელთაშუა ზღვის ქვეყნებში პოპულარული საკვები თევზია, შავ ზღვაში კი ძირითადად თანმხლებ ნადავლად ხვდება.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.





















