მემცენარე ღორჯო
Zosterisessor ophiocephalus
Oleh Kovtun · Limansky District
მთავარი მონაცემები
- კვება
- კიბოსნაირები; ორი წლის შემდეგ თევზიც
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი; მონაცემები არასაკმარისია (DD)
- ზომა
- 29,9 სმ-მდე; 5 წლამდე
- ჰაბიტატი
- ლაგუნები, ყურეები, ლიმანები; ლამიანი ფსკერი, ზღვის ბალახი
- მარილიანობა
- ჩვეულებრივ, 6–18 ‰; იშვიათად 30 ‰-მდე
- ოჯახი
- Gobiidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2025; საქართველოში DD, 2021
მემცენარე ღორჯო (Zosterisessor ophiocephalus) ერთ-ერთი მსხვილი ღორჯოა: 29,9 სმ-მდე იზრდება. ხმელთაშუა ზღვიდან შავ და აზოვის ზღვებში გადმოვიდა და იქ დამკვიდრდა. მლაშე ლაგუნებს, ყურეებსა და ლიმანებს ირჩევს, სადაც ფსკერი ლამიანია და ზღვის ბალახი იზრდება. მტკნარ წყალში ვერ ცხოვრობს, ამიტომ მდინარეებში არ შედის. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოს მკვიდრი სახეობაა, მაგრამ მასზე მონაცემები არასაკმარისია (DD). შავ და აზოვის ზღვებში სარეწაო თევზია. თუ სანაპირო ლაგუნაში მსხვილ, მომწვანო ღორჯოს დაიჭერთ, ლოყებზე ღია, მრგვალ ლაქებს დაუწყეთ ძებნა.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მემცენარე ღორჯო
მსხვილი, მომწვანო-მურა ღორჯოა, ზურგზე უფრო მუქი, მუცელზე ღია. გვერდებზე 11–15 მუქი განივი ზოლი აქვს კლაკნილი კიდეებით. ლოყებზე ბადისებრი მურა ნახატი და ღია, მრგვალი ლაქები აქვს.

ძირითადი ფერი მომწვანო-მურაა, ზურგზე უფრო მუქი, მუცელზე ღია. გვერდებზე 11–15 მუქი მურა განივი ზოლია კლაკნილი კიდეებით, მათ შორის წვრილი, უსწორმასწორო ლაქებია. კუდის ფარფლის ფუძესთან მუქი ლაქაა. მამალი და მდედრი ერთნაირად არის შეფერილი.
ლოყებზე, ტუჩებსა და ლაყუჩის სარქველებზე მოყავისფრო ბადისებრი ნახატი და მურა უჯრედებით შემოვლებული ღია, მრგვალი ლაქებია. ზურგის, კუდისა და მკერდის ფარფლებზე ღია ფონზე სიგრძივი მურა ზოლებია, ანალური ფარფლი და მუცლის საწოვარი კი მუქია. ეს ნიშნები ერთად სხვა ღორჯოებისგან კარგად გამოარჩევს.
კეფა, კისერი, ყელი, მუცელი და მკერდის ფარფლების ფუძე ციკლოიდური ქერცლით არის დაფარული, ლაყუჩის სარქველები კი შიშველია. კანი რბილი და ძალიან ლორწოვანია, ფარფლები შედარებით დიდი. მუცლის საწოვარი ანალურ ხვრელამდე არ აღწევს. საცურაო ბუშტი აქვს.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ფსკერზე, ნაპირთან ახლოს ცხოვრობს: მლაშე წყალში, ლაგუნებში, ყურეებსა და ლიმანებში, ლამიან ფსკერზე და ზღვის ბალახის მდელოებში. მარილიანობას ფართო ფარგლებში იტანს, ჩვეულებრივ 6–8-დან 16–18 ‰-მდე, ზოგჯერ 30 ‰-მდეც. მტკნარ წყალში ვერ ცხოვრობს, ამიტომ მდინარეებსა და მათ შესართავებში არ გვხვდება. არეალი ხმელთაშუა, მარმარილოს, შავი და აზოვის ზღვებია. შავ ზღვაში უხვადაა ვარნისა და ბურგასის ყურეებში, მარილიან ტბებსა და ლიმანებში, ასევე სივაშში.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
ორ წლამდე მხოლოდ კიბოსნაირებით იკვებება, მერე თევზზეც გადადის. ტუზლის ლაგუნებში ახალგაზრდები ძირითადად გვერდმცურავებს (Gammarus lacustris) და იდოტეას (Idotea balthica) ჭამენ, ზრდასრულები კი ათერინებსა და ღორჯოებს. საკვებში მნიშვნელოვანია კრევეტი Palaemon adspersus-იც. სხვა ფსკერის თევზებს, განსაკუთრებით ღორჯოებს, საკვებისთვის ეჯიბრება. შავი ზღვის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მისი საკვები ყველაზე მეტად რატანი ღორჯოს საკვებს ემთხვევა.
ერთ სეზონში რამდენჯერმე ქვირითობს: მდედრი ქვირითს რამდენიმე ულუფად ყრის. ქვირითი წვრილია. სხვა მონაცემებით ერთხელ ქვირითობს, ამიტომ ეს საკითხი ბოლომდე გარკვეული არ არის. ყველაზე ხანდაზმული ცნობილი თევზი 5 წლის იყო. ასაკთან ერთად თევზი უფრო ნასუქი ხდება. მას მსხვილი მტაცებელი თევზები, მათ შორის შოლტა ღორჯო, აზოვის ზღვაში კი ზღვის ღორი, ანუ აზოვკა (Phocoena phocoena) ჭამს.
მსოფლიოში მემცენარე ღორჯო საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2025). შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალში ის ხმელთაშუა ზღვის ენდემად არის მიჩნეული და მასზე მონაცემები არასაკმარისია (DD); იქ ის ბულგარეთის, თურქეთისა და უკრაინის წყლებიდან არის ნახსენები. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში მკვიდრი სახეობაა, მაგრამ მონაცემები არასაკმარისია (DD), რიცხოვნობის ტენდენცია უცნობია. სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები მემცენარე ღორჯოსთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
2021 წლის ეროვნული შეფასებით ის საქართველოს მკვიდრი სახეობაა, მაგრამ მასზე მონაცემები არასაკმარისია. საქართველოს სანაპიროზე მისი ზუსტი ადგილსამყოფელი ცნობილი არ არის. მლაშე ლაგუნებსა და ყურეებს ირჩევს, მტკნარ წყალში კი არ შედის.
მსხვილი, 30 სმ-მდე ღორჯოა, მომწვანო-მურა, გვერდებზე 11–15 მუქი, კლაკნილი ზოლით. ლოყებზე ბადისებრი მურა ნახატი და ღია, მრგვალი ლაქები აქვს. კუდის ფარფლის ფუძესთან მუქი ლაქა უზის.
ახალგაზრდა თევზი მხოლოდ კიბოსნაირებს ჭამს, ორი წლის შემდეგ კი თევზზეც გადადის. ზრდასრულის საკვებში ათერინები, ღორჯოები და კრევეტებია. საკვებისთვის სხვა ღორჯოებს ეჯიბრება.
დიდხანს მას ცალკე, ერთსახეობიან გვარში, Zosterisessor-ში ათავსებდნენ. ახლა ის ისევ Gobius-ის გვარშია, სახელით Gobius ophiocephalus. ორივე სახელი ერთსა და იმავე თევზს ეკუთვნის.
ადამიანისთვის უვნებელია, შავ და აზოვის ზღვებში სარეწაო თევზიცაა. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2025), საქართველოში კი მასზე მონაცემები არასაკმარისია (DD). სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.






















