ზღვის მამალი
Chelidonichthys lucerna
Ana Santos · Portugal
მთავარი მონაცემები
- კვება
- კიბოსნაირები, წვრილი თევზები, მოლუსკები
- სტატუსი საქართველოში
- შავი ზღვის სანაპირო; ეროვნულ შეფასებაში EN
- ზომა
- ჩვეულებრივ, 30 სმ; 82,8 სმ-მდე და 6,6 კგ-მდე
- სიღრმე
- 20–318 მ; ზაფხულში 10 მ-მდე ამოდის
- ჰაბიტატი
- ქვიშიანი, ლამიანი და ხრეშიანი ფსკერი; ახალგაზრდები შესართავებშიც
- ოჯახი
- Triglidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2015; საქართველოში EN, 2021
ზღვის მამალი (Chelidonichthys lucerna) თავისი ოჯახის ყველაზე დიდი თევზია: 82,8 სმ-მდე იზრდება და 6,6 კგ-მდე იწონის. გულმკერდის ფარფლის ქვედა სამი სხივი ცალკე, თითებივით აქვს გამოყოფილი. ამ „ფეხებზე“ ფსკერზე ისვენებს და მათით ქვიშაში საკვებს ეძებს. ფართო გულმკერდის ფარფლები ზემოდან ცისფერია, მწვანე ლაქებითა და წითელი კიდით. საქართველოში შავი ზღვის სანაპიროსთან გვხვდება და აქ ქვირითობს კიდეც. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში საფრთხის ქვეშ მყოფია (EN) და რიცხოვნობა მცირდება, მსოფლიოში კი საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2015). თუ ბადეში მოგხვდებათ, ცისფერი ფარფლებითა და მოწითალო ტანით ადვილად იცნობთ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ზღვის მამალი
წაგრძელებული, მოწითალო ფსკერის თევზია, დიდი, ძვლოვანი, სამკუთხა თავით. გულმკერდის ფარფლები გრძელი და ფართოა, ზემოდან ცისფერი. ქვედა სამი სხივი ფარფლიდან ცალკე, თითებივით არის გამოყოფილი. მსგავს Eutrigla gurnardus-ს ნაცრისფერ-მურა ფერი, თეთრი წინწკლები და მოკლე გულმკერდის ფარფლი აქვს.

გულმკერდის ფარფლი გრძელია და ანალური ფარფლის წინა ნაწილამდე სწვდება. ზემოდან ცისფერია, შუაში მწვანე ლაქებით და წითელი კიდით. Eutrigla gurnardus-ს ეს ფარფლი მოკლე აქვს და მხოლოდ ანალური ფარფლის დასაწყისს აღწევს.
თავი დიდი, ძვლოვანი და სამკუთხაა, ბევრი ქედითა და ეკლით, მაგრამ კეფაზე ღრმა ღარი არ აქვს. დინგის წვერზე ორი ეკლიანი წანაზარდია, თვალები შედარებით პატარაა. ზურგის ორი ფარფლიდან პირველში 8–10 ეკალია, მეორეში 16–17 რბილი სხივი.
ზემოდან მუქი მოწითალო-მურა ან ვარდისფერ-წითელია, ქვემოთ ვარდისფერი. გვერდითი ხაზის ქერცლი გლუვია, მკერდი და მუცლის წინა ნაწილი კი ქერცლის გარეშეა. ჩვეულებრივ, 30 სმ-ია, ყველაზე დიდი ცნობილი თევზი 82,8 სმ-ს და 6,6 კგ-ს აღწევდა.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ქვიშიან, ლამიან-ქვიშიან და ხრეშიან ფსკერზე ცხოვრობს, კონტინენტურ შელფზე, 20-დან 318 მ-მდე სიღრმეზე. 8–24 °C წყალში გვხვდება. გაზაფხულსა და ზაფხულში ნაკლებ სიღრმეზე ადის, ზოგჯერ 10 მ-მდეც, ზამთარში კი ღრმად ჩადის. ახალგაზრდები ლაგუნების, შესართავებისა და მდინარეების ქვედა წელის მლაშე წყალშიც გვხვდება. არეალი აღმოსავლეთ ატლანტიკაში ნორვეგიიდან მავრიტანიამდე გრძელდება, ხმელთაშუა, მარმარილოს და შავი ზღვების ჩათვლით; მადეირასა და აზორის კუნძულებთან არ არის. შავ ზღვაში ყველა სანაპირო ქვეყნიდან, მათ შორის საქართველოდანაა ცნობილი. აზოვის ზღვაში 1972–1979 წლებში ჩნდებოდა, მერე თითქმის ნახევარი საუკუნე არ ჩანდა და 2026 წელს ტაგანროგის ყურეში ისევ იპოვეს.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
ფსკერის ცხოველებით იკვებება, ძირითადად კიბოსნაირებით: კიბორჩხალებითა და კრევეტებით. ჭამს წვრილ თევზებს, მოლუსკებსა და მრავალჯაგრიან ჭიებსაც; ხმელთაშუა ზღვის ჩრდილო-დასავლეთში მის საკვებში თევზებიდან ქაფშია და შავი ღორჯო ჭარბობდა. ახალგაზრდები ძირითადად მიზიდებს ჭამენ, ზრდასთან ერთად კი თევზსა და თავფეხიანებზე გადადიან. ქვიშაში დამალულ ნადირს გულმკერდის ფარფლის თავისუფალი სხივებით პოულობს.
დროის დიდ ნაწილს ფსკერზე, გულმკერდის ფარფლის თავისუფალ სხივებზე დაყრდნობილი ატარებს. ეს სხივები შეგრძნების ორგანოებითაა სავსე. საფრთხისას, როგორც ფიქრობენ, ფერად ფარფლებს შლის და მტაცებელს აფრთხობს. ცურვის ბუშტის კუნთებით ღრენის მსგავს ხმებს გამოსცემს, რაც ერთმანეთთან კავშირს ემსახურება. შავ ზღვაში, საქართველოს სანაპიროსთან, მაისიდან სექტემბრამდე ქვირითობს, მდედრი 100 000–300 000 პელაგიურ კვერცხს ყრის. გამრავლებისას მამრი და მდედრი წყვილს ქმნის. 13 სმ სიგრძიდან მწიფდება, 20 სმ-ზე დიდი თევზები კი ყველა მწიფეა. მდედრები ნელა იზრდება, მაგრამ მამრებზე დიდი ხდება; 15 წლამდე ცოცხლობს.
2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში ზღვის მამალი საფრთხის ქვეშ მყოფია (EN, 2021) და რიცხოვნობა მცირდება. შავ ზღვაში იშვიათ თევზად ითვლება: შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალში მოწყვლადია (VU) და საქართველოს წყლებისთვისაც არის მითითებული. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2015). სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ზღვის მამალთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. შავი ზღვის სანაპიროსთან გვხვდება და აქ მაისიდან სექტემბრამდე ქვირითობს კიდეც. შავ ზღვაში მაინც იშვიათ თევზად ითვლება. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში საფრთხის ქვეშ მყოფია (EN) და რიცხოვნობა მცირდება.
გულმკერდის ფარფლის ქვედა სამი სხივი ცალკეა, თითების მსგავსი. ამ სხივებზე დაყრდნობილი ფსკერზე ისვენებს და მათით ქვიშაში დამალულ საკვებს ეძებს. სხივები შეგრძნების ორგანოებითაა სავსე, ამიტომ ნადირს ქვიშის ქვეშაც გრძნობს.
Chelidonichthys lucerna მოწითალოა, გულმკერდის ფარფლი კი გრძელი აქვს, ზემოდან ცისფერი, მწვანე ლაქებით. Eutrigla gurnardus უმეტესად ნაცრისფერ-მურაა, თეთრი წინწკლებით და ზურგის პირველ ფარფლზე მრგვალი შავი ლაქით. მისი გულმკერდის ფარფლი მოკლეა და მხოლოდ ანალური ფარფლის დასაწყისს აღწევს.
ჩვეულებრივ, 30 სმ-ია. ყველაზე დიდი ცნობილი თევზი 82,8 სმ-ს აღწევდა და 6,6 კგ-ს იწონიდა, რაც ზღვის მამლებს შორის ყველაზე დიდი ზომაა. 15 წლამდე ცოცხლობს, მდედრები კი მამრებზე დიდი იზრდება.
დიახ. სარეწაო და სპორტული თევზია, ხორცი გემრიელია. ახალს ან გაყინულს ყიდიან და შემწვარს ან გამომცხვარს ამზადებენ. ადამიანისთვის უვნებელია.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.



















