ზოლიანკუდა ლია
Limosa lapponica
caiden_b · Waikato
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 37–41 სმ; ფრთები 70–80 სმ; 190–630 გ
- კვება
- მრავალჯაგრიანი ჭიები, ორსაგდულიანი მოლუსკები, კიბოსნაირები
- სტატუსი საქართველოში
- გადამფრენი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- სამეგრელო-ზემო სვანეთი
- ჰაბიტატი
- არქტიკის ტუნდრა; ზამთარში ზღვის ტალახიანი ნაპირები და შესართავები
- ოჯახი
- Scolopacidae
- დაცვა
- მსოფლიოში NT (2025); საქართველოში NT (2021, დაუმტკიცებელი)
ზოლიანკუდა ლია (Limosa lapponica) ფრინველებს შორის ყველაზე გრძელი უწყვეტი ფრენის რეკორდს ფლობს: ალასკაზე მობუდარი ფრინველები ავსტრალიამდე და ახალ ზელანდიამდე წყნარ ოკეანეს ერთი ფრენით კვეთენ. მსხვილი, გრძელფეხა წყლისპირა ფრინველია გრძელი, ზემოთ ოდნავ აპრეხილი ნისკარტით. ბუდობს არქტიკის ტუნდრაში, სკანდინავიიდან ალასკამდე, ზამთარს კი ზღვის სანაპიროებზე ატარებს. საქართველოში გადამფრენია და ყველაზე ხშირად სამეგრელოს ზღვისპირა ჭაობებთან ჩანს. დიდ ლიას ჰგავს, მაგრამ კუდი შავ-თეთრად დაზოლილი აქვს. თუ ნაპირზე ლიებს დაინახავთ, ნუ დააფრთხობთ: გზაში აქ ისვენებენ და იკვებებიან.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ზოლიანკუდა ლია
მსხვილი წყლისპირა ფრინველია გრძელი ფეხებითა და გრძელი, ზემოთ ოდნავ აპრეხილი ნისკარტით. ნისკარტი ორფეროვანია: ძირთან ვარდისფერი, ბოლოსკენ შავი. ფეხები მოლურჯო-ნაცრისფერი აქვს და დიდ ლიაზე მოკლე. ყველაზე სანდო ნიშანი კუდია, შავ-თეთრად განივად დაზოლილი.

სიგრძე 37–41 სმ-ია, ფრთების გაშლილი სიგანე 70–80 სმ. მამალი 190–400 გ-ს იწონის, დედალი 260–630 გ-ს, თანაც დედალს უფრო გრძელი ნისკარტი აქვს. ბუდობისას მამალს კისერი, მკერდი და მუცელი ერთიანად აგურისფერ-წითელი აქვს, ზურგი კი მუქი ყავისფერი. დედალი გაცილებით მკრთალია, წაბლისფერიდან დარიჩინისფრამდე მუცლით.
ზამთარში ზემოდან ნაცრისფერ-მოყავისფროა, ბუმბულის მუქი შუაგულით, რაც მას ზოლიან იერს აძლევს. ქვემოდან მოთეთროა. ახალგაზრდა ფრინველი ზამთრის ზრდასრულს ჰგავს, ოღონდ უფრო მოჩალისფროა და მკერდსა და გვერდებზე ხაზები აქვს. ბუდობის სრულ ფერს მხოლოდ მესამე წელს იღებს.
დიდი ლიასგან კუდითა და ფრთით გაარჩევთ. ზოლიანკუდა ლიას კუდი დაზოლილი აქვს და ფრთაზე თეთრი ზოლი არ აქვს, დიდ ლიას კი კუდი შავი აქვს და ფრენისას ფრთაზე ფართო თეთრი ზოლი უჩანს. ზამთარში დიდი ლიას ზურგი ერთფეროვანი ნაცრისფერია, ზოლიანკუდასი კი ზოლიანი. ამიტომ ორ ლიას ყველაზე ადვილად ფრენისას გაარჩევთ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს არქტიკის სანაპიროებსა და ტუნდრაში, სკანდინავიიდან ალასკამდე. ზამთარს ზღვის ტალახიან ნაპირებსა და მდინარეთა შესართავებში ატარებს: დასავლეთ ევროპასა და აფრიკაში, სპარსეთის ყურესთან, ინდოეთში, ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიაში. ტენიან საძოვრებზეც იკვებება. საქართველოში გადამფრენია. ყველაზე ხშირად სამეგრელოში ჩანს, ფოთთან და მალთაყვასთან. რამდენჯერმე შიდა წყლებთანაც ნახეს, ქვემო ქართლში, კუმისის ტბასა და გარდაბანთან, ცალკეული ფრინველები კი აჭარაში. ჩვეულებრივ ერთი ან რამდენიმე ფრინველი ჩანს, იშვიათად ათამდე.
ზოლიანკუდა ლიას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ერთ რეგიონშია: სამეგრელო-ზემო სვანეთი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად მრავალჯაგრიანი ჭიებით იკვებება: ჭაობიან ნაპირებზე ისინი მისი საკვების 70%-მდეა. ამას ემატება პატარა ორსაგდულიანი მოლუსკები და კიბოსნაირები, ტენიან საძოვრებზე კი სხვა უხერხემლოები. ნისკარტს რბილ ტალახში ჩაყოფს და ატრიალებს, ან საკვებს ზედაპირიდან კრეფს. დედლები, უფრო გრძელი ნისკარტით, ღრმად დამალულ ჭიებს იღებენ, მამლები კი ზედაპირზე მყოფ ნადავლს, მაგალითად პატარა ლოკოკინებს. იკვებება დღისითაც და ღამითაც, მოქცევის რიტმის მიხედვით.
შორ მანძილზე მფრენი გადამფრენი ფრინველია. ალასკაზე მობუდარი ფრინველები ავსტრალიამდე და ახალ ზელანდიამდე წყნარ ოკეანეს დაუჯდომლად კვეთენ. ამისთვის ფრინველებს შორის ყველაზე დიდ ცხიმის მარაგს აგროვებენ და საჭმლის მომნელებელ ორგანოებსაც კი ამცირებენ. 2007 წელს ერთმა დედალმა ალასკიდან ახალ ზელანდიამდე 11 680 კმ რვა დღეში გაიფრინა. 2022 წელს კი ახალგაზრდა ფრინველმა ალასკიდან ტასმანიამდე სულ ცოტა 13 560 კმ გაიფრინა 11 დღეში, დაუჯდომლად. ბუდე ხავსში გაკეთებული არაღრმა ფოსოა, ზოგჯერ მცენარეებით ამოფენილი. დებს 2–5 კვერცხს, საშუალოდ ოთხს. კვერცხებზე ორივე მშობელი ზის 20–21 დღე: დღისით მამალი, ღამით დედალი. ბარტყები ფრთას დაახლოებით 28 დღეში ისხამენ, გამრავლებას კი ორი წლის ასაკიდან იწყებენ.
მსოფლიოში ზოლიანკუდა ლია საფრთხესთან ახლოს მყოფ სახეობად ითვლება (NT, 2025). ზრდასრული ფრინველების რიცხვი 770 000–880 000-ია და მცირდება. ჩრდილოეთ ევროპაში მობუდარი ქვესახეობის რიცხვი ახლა 30 000-ზე ნაკლებად არის შეფასებული. ადრინდელი, ბევრად დიდი რიცხვები ზამთრის აღრიცხვებში ორი ქვესახეობის აღრევით იყო გაზრდილი. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. განახლებულ, ჯერ დაუმტკიცებელ შეფასებაში (2021) საქართველოშიც საფრთხესთან ახლოს მყოფად ითვლება (NT), რიცხვი კი მცირდება.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ზოლიანკუდა ლიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, გადამფრენ ფრინველად. ჩანს გაზაფხულზე, აპრილ–მაისში, და შემოდგომის გადაფრენისას, აგვისტო–სექტემბერში. უმეტესად სამეგრელოს სანაპიროზე, ფოთის მიდამოებში ჩერდება, ზოგჯერ ქვემო ქართლის ტბებთანაც. ჩვეულებრივ ერთი ან რამდენიმე ფრინველი ჩანს.
კუდით და ფრთით. ზოლიანკუდა ლიას კუდი შავ-თეთრად დაზოლილი აქვს და ფრთაზე თეთრი ზოლი არ აქვს. დიდ ლიას კუდი შავი აქვს, ფრთაზე კი ფართო თეთრი ზოლი. ზოლიანკუდას ნისკარტი ოდნავ ზემოთ არის აპრეხილი და ფეხები უფრო მოკლე აქვს. ფრენისას ეს ნიშნები ყველაზე კარგად ჩანს.
დიახ. ალასკაზე მობუდარი ზოლიანკუდა ლიები ავსტრალიამდე და ახალ ზელანდიამდე წყნარ ოკეანეს ერთი ფრენით კვეთენ. 2022 წელს ახალგაზრდა ფრინველმა ალასკიდან ტასმანიამდე სულ ცოტა 13 560 კმ 11 დღეში გაიფრინა, დაუჯდომლად. ამ გზისთვის ცხიმის უზარმაზარ მარაგს აგროვებენ, საჭმლის მომნელებელ ორგანოებს კი ამცირებენ.
ძირითადად მრავალჯაგრიან ჭიებს, რომლებსაც ტალახიდან გრძელი ნისკარტით იღებს. ჭამს პატარა ორსაგდულიან მოლუსკებსა და კიბოსნაირებსაც, საძოვრებზე კი სხვა უხერხემლოებს. იკვებება დღისით და ღამითაც, როცა მოქცევა ამის საშუალებას იძლევა.
სიგრძე 37–41 სმ-ია, ფრთების გაშლილი სიგანე 70–80 სმ. დედალი მამალზე დიდია: მამალი 190–400 გ-ს იწონის, დედალი 260–630 გ-ს. დედალს ნისკარტიც უფრო გრძელი აქვს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საფრთხესთან ახლოს მყოფ სახეობად ითვლება (NT, 2025), რადგან მისი რიცხვი მცირდება. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის, მაგრამ განახლებულ, ჯერ დაუმტკიცებელ შეფასებაში (2021) აქაც NT კატეგორიაშია. გადაფრენისას დასვენების ადგილებში ფრინველებს ნუ დააფრთხობთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.






















