მეკენჭია
Arenaria interpres
John Clough · Ngong Chong
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 22–24 სმ, ფრთები 50–57 სმ; 85–150 გ
- კვება
- მწერები, კიბოსნაირები, მოლუსკები, ჭიები
- სტატუსი საქართველოში
- გადამფრენი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- ჩანაწერები ჯერ ცოტაა
- ჰაბიტატი
- კლდოვანი და კენჭიანი ზღვის ნაპირები, მოლები, პლაჟები
- ოჯახი
- Scolopacidae
- დაცვა
- მსოფლიოში NT (2024); საქართველოში LC (2024)
მეკენჭია არქტიკის ტუნდრაში ბუდობს, ზამთარს კი თითქმის მთელი მსოფლიოს ზღვის სანაპიროებზე ატარებს. სიგრძე 22–24 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 50–57 სმ, წონა 85–150 გ. ნისკარტი მუქი, სოლისებრი და ოდნავ აპრეხილია, ფეხები მოკლე და კაშკაშა ნარინჯისფერი. ზაფხულში ზურგი მოწითალო-ყავისფერი აქვს შავი ნახატით, მკერდი შავი, თავი კი თეთრი, შავი ნახატით. ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუ ზღვის ნაპირზე, ქვებსა და ტალღამოტანილ წყალმცენარეებს შორის, ჭრელ, ნარინჯისფეხა ფრინველს ხედავთ, რომელიც ნისკარტით კენჭებს აბრუნებს, დიდი ალბათობით მეკენჭიაა. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული. საქართველოში ჩანაწერი ჯერ ცოტაა: მაისში და აგვისტო–სექტემბერში ჩანს, ბათუმთან, აფხაზეთის სანაპიროზე, მალთაყვასთან და კუმისის ტბაზე. მსოფლიოში ის საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT), საქართველოში კი საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მეკენჭია
ჭრელი ბუმბულით ადვილი საცნობია: ყავისფერი, შავი და თეთრი ლაქები ერთად, „არლეკინის“ ნახატად აქვს. ფეხები მოკლე და ნარინჯისფერია, ნისკარტი მოკლე, მუქი და ოდნავ აპრეხილი. ფრენისას ზურგსა და ფრთებზე თეთრი ზოლები და ლაქები უჩანს.
სიგრძე 22–24 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 50–57 სმ, წონა 85–150 გ. სხეული ჩასხმული აქვს, ფეხები მოკლე. ნისკარტი 2–2,5 სმ-ია, სოლისებრი და ოდნავ აპრეხილი, ფეხები 3,5 სმ, კაშკაშა ნარინჯისფერი.
გამრავლების ბუმბულში ზურგი მოწითალო-ყავისფერია შავი ნახატით. თავი ძირითადად თეთრია, თხემზე შავი ზოლებით და სახეზე შავი ნახატით. მკერდი შავია, გვერდებზე თეთრი ლაქით, მუცელი თეთრი. დედალი მამალზე ოდნავ მკრთალია, თავი უფრო ყავისფერი და ზოლიანი აქვს.
ზამთარში ზემოდან მუქი ნაცრისფერ-ყავისფერია შავი ლაქებით, თავზე კი თეთრი ცოტა აქვს. ახალგაზრდებს თავი ღია ყავისფერი აქვთ, ზურგის ბუმბული კი ღია კიდეებით, ქერცლისებრად. ფრენისას ფრთაზე თეთრი ზოლი, ფრთის ძირთან თეთრი ლაქა და თეთრი ზურგი და კუდი უჩანს, კუდზე მუქი ზოლით. ხმა მკვეთრი, რახრახა ძახილია.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ბუდობს არქტიკის ღია ტუნდრაში, ზღვიდან რამდენიმე კილომეტრში, წყლის ახლოს. ბუდობის გარეთ ძირითადად ზღვის ნაპირის ფრინველია: უყვარს კლდოვანი და კენჭიანი ნაპირები, ტალღამტეხები და მოლები, ქვიშიანი პლაჟები ტალღამოტანილი წყალმცენარეებით, შესართავები და ტალახიანი ნაპირები. გადაფრენისას მცირე რიცხვით ხმელეთის წყალსატევებზეც ჩნდება. საქართველოში ჩანაწერები ჯერ ცოტაა და ოთხ რეგიონზეა მიმოფანტული. აჭარაში ბათუმთან და ჭოროხის დელტაში ჩანს, მაისსა და სექტემბერში. აფხაზეთში ჩანაწერებია ახალი ათონიდან, გაგრიდან და ბიჭვინთიდან. ქვემო ქართლში მაისში კუმისის ტბაზე ნახეს, გურიაში კი მალთაყვის სანაპიროზე, ფოთის სამხრეთით.
მეკენჭიას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ ცოტაა და არცერთ რეგიონში არ არის საკმარისი, რომ გავრცელების რეგიონად მოინიშნოს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად უხერხემლოებით იკვებება. ბუდობისას მთავარი საკვები მწერები და მათი მატლებია, განსაკუთრებით ორფრთიანების. დანარჩენ დროს ჭამს კიბოსნაირებს, ობობებს, მოლუსკებს, განსაკუთრებით მიდიებს, და ჭიებს. ჭამს ლეშს, თევზს, მცენარეებს და ზოგჯერ სხვა ფრინველების, მაგალითად, თოლიებისა და თევზიყლაპიების, უპატრონოდ დატოვებულ კვერცხებსაც. ნისკარტით კენჭებს, ნიჟარებსა და წყალმცენარეების გროვებს აბრუნებს, ქვიშაში თხრის და ქვეშ დამალულ ცხოველებს იჭერს.
სრულად გადამფრენია. დიდ გუნდებად მიფრინავს, ზამთარში კი 10–100 და მეტ ფრინველიან გუნდებად იკვებება და ისვენებს, განსაკუთრებით მიქცევა-მოქცევის ზონაში. ზამთრის ადგილს ერთგულია და ყოველ წელს იქვე ბრუნდება. დიდხანს ცოცხლობს: საშუალოდ 9 წელს, ყველაზე ხანგრძლივი ცნობილი სიცოცხლე კი 20 წელია. მონოგამიურია, წყვილი ზოგჯერ რამდენიმე სეზონი რჩება ერთად. ბუდობს მაისიდან აგვისტოს დასაწყისამდე, ცალკეულ წყვილებად, თუმცა კარგ ადგილებში რამდენიმე წყვილი ახლოს ბუდობს. ბუდე მიწაში ამოთხრილი არაღრმა ფოსოა, დაახლოებით 11 სმ სიგანის და 3 სმ სიღრმის, ხშირად ფოთლებით ამოფენილი. დედალი 2–5, ჩვეულებრივ 4 კვერცხს დებს. კრუხობა პირველივე კვერცხიდან იწყება და 22–24 დღე გრძელდება, ძირითადად დედალი კრუხობს. ბარტყები გამოჩეკისთანავე ტოვებენ ბუდეს და თავად იკვებებიან, მშობლები, განსაკუთრებით მამალი, მათ იცავენ. ფრენას 19–21 დღეში იწყებენ.
მსოფლიოში მეკენჭია საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT, 2024). ზრდასრული ფრინველების რიცხვი 750 000–1 750 000-ია და მცირდება. საფრთხეს უქმნის გადაფრენისა და გამოზამთრების ადგილების განადგურება და გაუარესება, უკანონო მონადირება და შეშფოთება. კლიმატის ცვლილება შესაძლოა არქტიკაში მის გამრავლებას აზიანებდეს. რომელი საფრთხე იწვევს კლებას ყველაზე მეტად, ჯერ გაურკვეველია. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოში ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები მეკენჭიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული. ჩანაწერი ჯერ ცოტაა: გაზაფხულზე, მაისში, და შემოდგომაზე, აგვისტო–სექტემბერში, ჩანს. ბუდობს არქტიკაში, ზამთარს კი სხვა ქვეყნების სანაპიროებზე ატარებს.
ძირითადად შავი ზღვის სანაპიროზე: ბათუმთან და ჭოროხის დელტაში, მალთაყვის სანაპიროზე და აფხაზეთში, გაგრასა და ბიჭვინთასთან. მაისში კუმისის ტბაზეც ნახეს. ეძებეთ კენჭიან ნაპირზე, მოლებთან და ტალღამოტანილ წყალმცენარეებს შორის.
ყავისფერი, შავი და თეთრი, ჭრელი ბუმბულით, მოკლე ნარინჯისფერი ფეხებით და მოკლე, ოდნავ აპრეხილი მუქი ნისკარტით. ზაფხულში მკერდი შავი და ზურგი მოწითალო აქვს, ზამთარში უფრო მუქი და მკრთალია. ნაპირზე კენჭებსა და წყალმცენარეებს აბრუნებს.
სიგრძე 22–24 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 50–57 სმ, წონა 85–150 გ. ჩასხმული, მოკლეფეხა ფრინველია.
უხერხემლოებს: მწერებსა და მათ მატლებს, კიბოსნაირებს, ობობებს, მოლუსკებსა და ჭიებს. ჭამს ლეშს, თევზს, მცენარეებს და ზოგჯერ სხვა ფრინველების უპატრონო კვერცხებს. საკვებს კენჭებისა და ნიჟარების ამობრუნებით პოულობს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში ის საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT, 2024): რიცხვი მცირდება, გადაფრენისა და გამოზამთრების ადგილების დაკარგვის, მონადირებისა და შეშფოთების გამო. საქართველოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC). დაშავებულ ფრინველზე დაურეკეთ 112-ს ან გარემოს დაცვის სამსახურს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
