დიდი კრონშნეპი
Numenius arquata
Vyacheslav Lozhkin · Votkinsky District
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 50–60 სმ; ფრთები 89–106 სმ; 410–1360 გ
- კვება
- ჭიები, მწერები, მოლუსკები, პატარა კიბორჩხალები
- სტატუსი საქართველოში
- გადამფრენი
- ჰაბიტატი
- ჭაობები და ტენიანი მდელოები; ზამთარში ზღვის სანაპიროები
- ოჯახი
- Scolopacidae
- დაცვა
- მსოფლიოში NT (2017); საქართველოში NT (2021, დაუმტკიცებელი)
დიდი კრონშნეპი (Numenius arquata) თავისი არეალის ყველაზე დიდი წყლისპირა ფრინველია: 50–60 სმ სიგრძისაა, ძალიან გრძელი, ნამგალივით ქვემოთ მოხრილი ნისკარტით. ბუდობს ევროპისა და აზიის ზომიერ სარტყელში, ჭაობებსა და ტენიან მდელოებზე, ზამთარს კი აფრიკაში, სამხრეთ ევროპასა და სამხრეთ აზიაში ატარებს. საქართველოში გადამფრენია, ცალკეული ფრინველი ზამთარშიც ჩანს. მსოფლიოში მისი რიცხვი სწრაფად მცირდება. საშუალო კრონშნეპს ჰგავს, მაგრამ უფრო დიდია და ნისკარტი უფრო გრძელი და თანაბრად მოხრილი აქვს. ფრთხილი ფრინველია, ამიტომ თუ ნაპირზე დაინახავთ, შორიდან უყურეთ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ დიდი კრონშნეპი
ძალიან დიდი, მოყავისფრო-ნაცრისფერი წყლისპირა ფრინველია გრძელი ფეხებითა და ძალიან გრძელი, ქვემოთ თანაბრად მოხრილი ნისკარტით. ზურგზე თეთრი ლაქა აქვს, რომელიც ფრენისას ჩანს. ხმა ხმამაღალი, გაწელილი „კურ-ლი“ არის.

სიგრძე 50–60 სმ-ია, ფრთების გაშლილი სიგანე 89–106 სმ, წონა 410–1360 გ. ფეხები მოლურჯო-ნაცრისფერია. დედალი ჩვეულებრივ ოდნავ დიდია და ყველაზე გრძელი ნისკარტი ზრდასრულ დედალს აქვს. სხვა მხრივ სქესები ერთნაირად გამოიყურებიან.
შეფერილობა მოკრძალებულია: ჩალისფერ-ყავისფრიდან ნაცრისფერ-ყავისფრამდე, მრავალი ზოლითა და ლაქით. ზურგი თეთრი აქვს, რაც ფრენისას კარგად ჩანს. ზამთარშიც და ზაფხულშიც თითქმის ერთნაირია.
საშუალო კრონშნეპი უფრო პატარაა, ნისკარტი მოკლე აქვს და ბოლოსკენ კუთხით მოღუნული, თანაბარი რკალის ნაცვლად. თავზეც მუქი ზოლები და შუაში ღია ზოლი აქვს, დიდ კრონშნეპს კი ასეთი ნახატი არ აქვს. ფრენისას ზოლიანკუდა ლიასაც შეიძლება ჰგავდეს, მაგრამ ლიას ნისკარტი ზემოთ აქვს აპრეხილი და ფეხები კუდს არ სცილდება.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს ჭაობებში, ტორფნარებში, ტენიან მდელოებსა და სხვა ნესტიან ადგილებში, ევროპიდან ბაიკალამდე და მანჯურიამდე. ზამთარში ზღვის სანაპიროებსა და მოქცევის ზოლში ცხოვრობს, შიდა რაიონებში კი მინდვრებსა და დატბორილ მდელოებზე. ზამთარს აფრიკაში, სამხრეთ ევროპასა და სამხრეთ აზიაში ატარებს, ბრიტანეთსა და ირლანდიაში კი მთელი წელი რჩება. საქართველოში გადამფრენია და გზად ტბებთან და ზღვის ნაპირზე ჩერდება. ცალკეული ფრინველები ნახეს ჭოროხის დელტაში და აფხაზეთში, ინკიტის ტბასთან და გაგრასთან. ჩვეულებრივ რამდენიმე ფრინველი ჩანს, მაგრამ 2020 წლის მარტში 21 დაითვალეს.
დიდი კრონშნეპის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ ძალიან ცოტაა იმისთვის, რომ რომელიმე რეგიონი გავრცელების ნაწილად მოინიშნოს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
რბილ ტალახში გრძელ ნისკარტს ღრმად ჩაყოფს და პატარა უხერხემლოებს იღებს. ჭამს მწერებს, ჭიებსა და მოლუსკებს, შემთხვევისას კი ზედაპირიდან პატარა კიბორჩხალებსა და მიწის ჭიებსაც აიღებს. ნისკარტს პინცეტივით იყენებს, რომ ლოკოკინები და ნიჟარიანი ცხოველები მყარი ნაჭუჭიდან ამოიღოს.
უმეტეს არეალში გადამფრენია. ფრთხილი ფრინველია, ბუდობის გარეთ კი დიდ გუნდებად იკრიბება. მამლები სიმღერით ბუდობის ადგილს ინიშნავენ, მათი სევდიანი, გაწელილი ძახილი კი შორს ისმის. ბუდე მდელოზე ან მსგავს ადგილას მიწაში ამოთხრილი ფოსოა, ბალახით ამოფენილი. აპრილ–მაისში ოთხ კვერცხს დებს, რომლებზეც ორივე მშობელი დაახლოებით ოთხი კვირა ზის. ბუდეს ხშირად ჩვეულებრივი კირკიტას ბუდესთან ახლოს აწყობს: ის სხვა მტაცებლებისგან, მაგალითად ყვავისებრებისგან იცავს, თუმცა თვითონაც შეიძლება ბუდე გაძარცვოს. კვერცხებს მელიები და მტაცებელი ფრინველები ანადგურებენ.
მსოფლიოში დიდი კრონშნეპი საფრთხესთან ახლოს მყოფ სახეობად ითვლება (NT, 2017). ადრე საჭიროებდა ნაკლებ ზრუნვას, მაგრამ რიცხვის სწრაფი კლების გამო 2008 წელს NT კატეგორიაში გადაიყვანეს. გაერთიანებული სამეფო და ირლანდია მსოფლიო პოპულაციის დაახლოებით მეოთხედს იტევს. 1996–2016 წლებში ინგლისსა და შოტლანდიაში 50%-ზე მეტით შემცირდა, უელსში 80%-ზე მეტით, ირლანდიაში კი 90%-ზე მეტით. მთავარი მიზეზებია ჭაობებისა და ტენიანი მინდვრების დაშრობა, ტყის გაშენება ღია ხრიოკებზე და სახნავი მიწების გაფართოება. მასზე ვრცელდება აფრიკულ-ევრაზიული გადამფრენი წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმება (AEWA). საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. განახლებულ, ჯერ დაუმტკიცებელ შეფასებაში (2021) საქართველოშიც საფრთხესთან ახლოს მყოფად ითვლება (NT), რიცხვი კი მცირდება.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები დიდი კრონშნეპთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, გადამფრენ ფრინველად. ყველაზე ხშირად მარტ–აპრილსა და აგვისტო–სექტემბერში ჩანს, ცალკეული ფრინველი დეკემბერსა და თებერვალშიც. გზად ტბებთან და ზღვის ნაპირზე ჩერდება. ჩვეულებრივ რამდენიმე ფრინველია, ზოგჯერ ორ ათეულამდე.
დიდი კრონშნეპი უფრო დიდია და ძალიან გრძელი, თანაბრად მოხრილი ნისკარტი აქვს. საშუალო კრონშნეპს ნისკარტი მოკლე და ბოლოსკენ კუთხით მოღუნული აქვს. თავზე მას მუქი ზოლები და შუაში ღია ზოლი აქვს, დიდ კრონშნეპს კი თავი ერთფეროვნად ჭრელი. ხმაც განსხვავდება: დიდისა გაწელილი „კურ-ლი“-ა.
გრძელი, მოხრილი ნისკარტით რბილ ტალახში ღრმად დამალულ უხერხემლოებს წვდება. მას პინცეტივითაც იყენებს, რომ ლოკოკინები და ნიჟარიანი ცხოველები ნაჭუჭიდან ამოიღოს. ყველაზე გრძელი ნისკარტი ზრდასრულ დედლებს აქვთ.
პატარა უხერხემლოებს, რომლებსაც რბილ ტალახში ეძებს: მწერებს, ჭიებსა და მოლუსკებს. შემთხვევისას ზედაპირიდან პატარა კიბორჩხალებსა და მიწის ჭიებსაც აიღებს. ზამთარში ზღვის ნაპირზე და მინდვრებში იკვებება.
სიგრძე 50–60 სმ-ია, ფრთების გაშლილი სიგანე 89–106 სმ, წონა 410–1360 გ. თავის არეალში ყველაზე დიდი წყლისპირა ფრინველია. დედალი ჩვეულებრივ ოდნავ დიდია და უფრო გრძელი ნისკარტი აქვს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საფრთხესთან ახლოს მყოფ სახეობად ითვლება (NT, 2017), რადგან ბუდობის ადგილები იკარგება და რიცხვი სწრაფად მცირდება. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის, მაგრამ განახლებულ, ჯერ დაუმტკიცებელ შეფასებაში (2021) აქაც NT კატეგორიაშია. დასვენების ადგილებში ფრინველებს ნუ დააფრთხობთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.






















