დიდი ლია
Limosa limosa
pelagicgraf · Nordfriesland
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 36–44 სმ; ფრთები 70–82 სმ; 160–500 გ
- კვება
- მწერები, ჭიები, მოლუსკები; ზამთარში წყლის მცენარეებიც
- სტატუსი საქართველოში
- გადამფრენი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- აჭარა
- ჰაბიტატი
- ტენიანი მდელოები, ჭაობები, ტბების ნაპირები; ზამთარში შესართავები
- ოჯახი
- Scolopacidae
- დაცვა
- მსოფლიოში NT (2025); საქართველოში NT (2021, დაუმტკიცებელი)
დიდი ლია (Limosa limosa) ფრენისას შორიდანაც ადვილად გამოირჩევა: შავი კუდი, თეთრი გავა და ფრთაზე გამავალი ფართო თეთრი ზოლი აქვს. მსხვილი, გრძელფეხა წყლისპირა ფრინველია გრძელი, თითქმის სწორი ნისკარტით. ბუდობს ისლანდიიდან შორეულ აღმოსავლეთამდე, ტენიან მდელოებზე, ჭაობებსა და ტბების ნაპირებზე. საქართველოში გადამფრენია და განსაკუთრებით გაზაფხულზე ჩანს, ყველაზე ხშირად აჭარაში, ჭოროხის დელტაში. რამდენიმე ფრინველი ქვემო ქართლის ტბებთანაც ნახეს. ზოლიანკუდა ლიას ჰგავს, მაგრამ იმ სახეობას კუდი დაზოლილი აქვს და ფრთაზე თეთრი ზოლი არ აქვს. თუ ტბის ნაპირზე ლიების გუნდს დაინახავთ, ნუ დააფრთხობთ: გზაში აქ ისვენებენ და იკვებებიან.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ დიდი ლია
მსხვილი, მოხდენილი წყლისპირა ფრინველია პატარა თავით, გრძელი კისრით, გრძელი ფეხებითა და გრძელი, თითქმის სწორი ნისკარტით. ფრენისას შავი კუდი, თეთრი გავა და ფრთაზე ფართო შავ-თეთრი ზოლი უჩანს. ზოლიანკუდა ლიაზე მაღალია და უფრო გრძელი ფეხები აქვს.

სიგრძე 36–44 სმ-ია, ფრთების გაშლილი სიგანე 70–82 სმ, წონა 160–500 გ. დედალი მამალზე დაახლოებით 5%-ით დიდია, ნისკარტი კი 12–15%-ით გრძელი აქვს. ნისკარტი 7,5–12 სმ-ია: ბუდობისას ძირთან მოყვითალო ან ნარინჯისფერ-ვარდისფერია, ბოლოსკენ მუქი. ფეხები მუქი ნაცრისფერი, ყავისფერი ან შავია.
ბუდობისას თავი, კისერი და მკერდი ჟანგისფერ-ნარინჯისფერი აქვს, ზურგი შავ-ყავისფერი, ჭრელი. მამალი უფრო ნათელია, დედალი უფრო მკრთალი. ზამთარში ორივე სქესი ერთნაირად ნაცრისფერ-მოყავისფროა, ზურგი და მკერდი ერთფეროვანი აქვს, ნისკარტის ძირი კი ვარდისფერია.
ზოლიანკუდა ლიასგან ფრენისას ადვილად გაარჩევთ: დიდ ლიას შავი კუდი და ფრთაზე თეთრი ზოლი აქვს, ზოლიანკუდას კი დაზოლილი კუდი და ზოლის გარეშე ფრთა. მიწაზე ნისკარტსა და ფეხებს დააკვირდით: დიდ ლიას ნისკარტი უფრო გრძელი და სწორია, ფეხები უფრო გრძელი, ამიტომ მაღლა დგას. ზამთარში მისი ზურგი ერთფეროვანია, ზოლიანკუდასი კი ზოლიანი.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს ტენიან მდელოებზე, დაჭაობებულ მდინარის ველებზე, ტბების ნაპირებზე, ჭაობებსა და ტენიან ველებზე, ისლანდიიდან შორეულ აღმოსავლეთამდე. ევროპაში ბევრი ახლა ტენიან სათიბებსა და საძოვრებზე ბუდობს, ნიდერლანდებსა და გერმანიაში კი ზოგჯერ მინდვრებშიც. ზამთარს მდინარეთა შესართავებში, ჭაობებში, დატბორილ ადგილებსა და ბრინჯის ყანებში ატარებს, აფრიკიდან და სამხრეთ აზიიდან ავსტრალიამდე. ზოლიანკუდა ლიაზე ბევრად ხშირად გვხვდება შიდა, მტკნარ წყლებთან. საქართველოში გადამფრენია. ყველაზე ხშირად აჭარაში, ჭოროხის დელტაში ჩანს. რამდენჯერმე ქვემო ქართლშიც ნახეს, კუმისის ტბასა და გარდაბანთან.
დიდი ლიას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ერთ რეგიონშია: აჭარა.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად უხერხემლოებით იკვებება, ზამთარსა და გადაფრენისას კი წყლის მცენარეებსაც ჭამს. ბუდობისას ჭამს ხოჭოებს, ბუზებს, კალიებს, ჭრიჭინობელებს, დღიურებს, მუხლუხებს, ჭიებსა და მოლუსკებს. ზოგჯერ თევზის ქვირითს, ბაყაყის ქვირითსა და თავკომბალებსაც იღებს. წყალში ნისკარტს ენერგიულად ჩაყოფს ფსკერში, წუთში 36-ჯერამდე, ხშირად თავსაც მთლიანად ჩაყოფს. ხმელეთზე რბილ მიწაში ეძებს საკვებს ან ზედაპირიდან კრეფს.
გადამფრენი ფრინველია. გაზაფხულზე ძირითადად მდელოებზე იკვებება, ბუდობის შემდეგ და ზამთარში კი ტალახიან შესართავებზე გადადის. ევროპული ფრინველების ახალგაზრდები პირველი ზამთრის შემდეგ აფრიკაში რჩებიან და ევროპაში ორი წლის ასაკში ბრუნდებიან. უმეტესად მონოგამიურია. ისლანდიაში წყვილები ზამთარს ცალ-ცალკე ატარებენ, მაგრამ ბუდობის ადგილებზე საშუალოდ სამი დღის სხვაობით ჩამოდიან. ბუდობს თავისუფალ კოლონიებად, ბუდე კი დაბალ ბალახში მიწაზე ამოთხრილი ფოსოა. დებს 3–6 ზეთისხილისფერ-მწვანედან მუქ ყავისფრამდე კვერცხს, რომლებზეც ორივე მშობელი 22–24 დღე ზის. ბუდის გარშემო 30–50 მეტრს იცავს, ბარტყები კი ფრთას 25–30 დღეში ისხამენ.
მსოფლიოში დიდი ლია საფრთხესთან ახლოს მყოფ სახეობად ითვლება (NT, 2025), ამ კატეგორიაში კი 2006 წლიდანაა. ზრდასრული ფრინველების რიცხვი 450 000–585 000-ია და მცირდება: სამი თაობის განმავლობაში დაახლოებით 25%-ით შემცირდა. ევროპაში მის ბუდობის ადგილებს ტენიანი მდელოებისა და ჭაობების დაკარგვა ამცირებს. ევროპაში მასზე მხოლოდ საფრანგეთში ნადირობენ, წელიწადში დაახლოებით 6000–8000 ფრინველზე. მასზე ვრცელდება აფრიკულ-ევრაზიული გადამფრენი წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმება (AEWA). საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. განახლებულ, ჯერ დაუმტკიცებელ შეფასებაში (2021) საქართველოშიც საფრთხესთან ახლოს მყოფად ითვლება (NT), რიცხვი კი მცირდება.
pelagicgraf · Anna Golubeva · Lida Onishchenko · dmitry_p · Tracey Hinton · ალექსანდრე აბულაძე · simonescrase · tomo_m
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები დიდი ლიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, გადამფრენ ფრინველად. ყველაზე ხშირად აპრილ–მაისში ჩანს, შემოდგომით კი სექტემბერ–ოქტომბერში. ყველაზე ხშირად აჭარაში, ჭოროხის დელტაში ჩერდება. რამდენჯერმე ქვემო ქართლის ტბებთანაც ნახეს.
ფრენისას ეს ყველაზე ადვილია. დიდ ლიას შავი კუდი და ფრთაზე ფართო თეთრი ზოლი აქვს, ზოლიანკუდას კი დაზოლილი კუდი და ზოლის გარეშე ფრთა. მიწაზე დიდ ლიას უფრო გრძელი, სწორი ნისკარტი და გრძელი ფეხები აქვს, ამიტომ მაღლა დგას. ზამთარში მისი ზურგი ერთფეროვანი ნაცრისფერია.
ისლანდიიდან შორეულ აღმოსავლეთამდე, ტენიან მდელოებზე, დაჭაობებულ ველებსა და ტბების ნაპირებზე. ევროპაში ხშირად ტენიან სათიბებსა და საძოვრებზე ბუდობს. საქართველოში მისი ბუდობა ცნობილი არ არის: აქ გადაფრენისას ჩერდება.
ძირითადად უხერხემლოებს: ხოჭოებს, ბუზებს, კალიებს, მუხლუხებს, ჭიებსა და მოლუსკებს. ზამთარსა და გადაფრენისას წყლის მცენარეებსაც ჭამს. წყალში ნისკარტით ფსკერს სწრაფად ჩხრეკს, ხშირად თავჩაყოფილი.
სიგრძე 36–44 სმ-ია, ფრთების გაშლილი სიგანე 70–82 სმ, წონა 160–500 გ. დედალი მამალზე ოდნავ დიდია და უფრო გრძელი ნისკარტი აქვს. ნისკარტი 7,5–12 სმ-ია.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საფრთხესთან ახლოს მყოფ სახეობად ითვლება (NT, 2025), რადგან ბუდობის ადგილები იკარგება და რიცხვი მცირდება. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის, მაგრამ განახლებულ, ჯერ დაუმტკიცებელ შეფასებაში (2021) აქაც NT კატეგორიაშია. გადაფრენისას დასვენების ადგილებში გუნდებს ნუ დააფრთხობთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.





















