ზღვის წინტალა
Charadrius alexandrinus
Miguel Berkemeier · Costa da Caparica e arredores
მთავარი მონაცემები
- კვება
- მწერები, კიბოსნაირები, მოლუსკები, ჭიები
- სტატუსი საქართველოში
- გადამფრენი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- შიდა ქართლი; აჭარა
- ზომა
- დაახლ. 40–44 გ
- ჰაბიტატი
- ზღვისა და მლაშე ტბების ქვიშიანი და ტალახიანი ნაპირები
- ოჯახი
- Charadriidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2025); საქართველოში LC (2024)
ზღვის წინტალა სულ 40–44 გრამს იწონის და ნაპირზე ისე დარბის, თითქოს გორგალს მიაგორებენ: გაიქცევა, უცებ გაჩერდება და მიწას ნისკარტით ჩაჰკორტნის. ზემოდან ქვიშისფერ-მორუხოა, ქვემოდან თეთრი, ნისკარტი და ფეხები მუქი აქვს. მამალს მკერდის ორივე გვერდზე მუქი ლაქა აქვს, რომელიც მკერდზე არ იკვრება, დედალი კი უფრო მკრთალია. ადამიანისთვის საშიში არ არის. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული. საქართველოში მარტიდან მაისამდე და აგვისტო–სექტემბერში ჩანს, ყველაზე ხშირად აპრილში. ყველაზე მეტი ჩანაწერი ნადარბაზევის ტბიდან და ბათუმის სანაპიროდანაა. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), თუმცა მსოფლიოში მისი რიცხვი მცირდება.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ზღვის წინტალა
პატარა, ქვიშისფერი წინტალაა თეთრი მუცლით, მუქი ნისკარტითა და მუქი ფეხებით. მთავარი ნიშანია მკერდის გვერდებზე მუქი ლაქები, რომლებიც შუაში არ ერთდება. ნაპირზე სწრაფად დარბის და უცებ ჩერდება.
გამრავლების დროს მამალს შუბლზე შავი ზოლი, თვალთან შავი ლაქა და მოწითალო-ჟანგისფერი კეფა და თხემი აქვს. მკერდის ორივე გვერდზე მუქი ლაქა აქვს, ნაცვლად მთლიანი ზოლისა. დედალი უფრო მკრთალია და შავი ნიშნები არ აქვს. ბუდობის სეზონის ბოლოსკენ სქესებს შორის განსხვავება კლებულობს.
წონა დაახლოებით 40–44 გ-ია. ნისკარტი შავია, ფეხები მუქი. ზემოდან ნაცრისფერ-მოყავისფროა, ქვემოდან თეთრი. ფერი ნაპირის ქვიშასა და ტალახს ერწყმის, ამიტომ გაუნძრევლად მდგომს ადვილად ვერ შეამჩნევთ.
მცირე წინტალას მკერდზე მთლიანი შავი ზოლი, თვალის გარშემო ყვითელი რგოლი და ღია ფერის ფეხები აქვს. ზღვის წინტალას მკერდის ზოლი შუაში გაწყვეტილია, ფეხები მუქი აქვს. საგანგაშო ხმა მოკლე „კიტუპ“-ია, რომელიც მიწაზეც და ფრენისასაც ისმის.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
თითქმის ყოველთვის ნაპირის ფრინველია: ქვიშიან, კენჭიან და ტალახიან ნაპირებს, დიუნებს, ლაგუნებსა და შესართავებს ირჩევს. ხმელეთზე მლაშე და მომლაშო ტბების ღია ნაპირებს, მარილის მოსაპოვებელ ადგილებსა და წყალსაცავების შიშველ ნაპირებს სტუმრობს. მტკნარ წყალთან იშვიათად ჩერდება, გადაფრენისასაც. ბუდობისთვის დაბალ, ტენიან, ცოტა მცენარიან ადგილებს ირჩევს, ადამიანისგან მოშორებით. 3000 მ-მდე გვხვდება. საქართველოში ყველაზე მეტი ჩანაწერი შიდა ქართლიდანაა, ნადარბაზევის ტბიდან, მარტ–აპრილსა და აგვისტოში. აჭარაში ბათუმის ზღვის სანაპიროზე ნახეს, აპრილიდან სექტემბრამდე. ცალკეული ჩანაწერებია ფოთთან ახლოს, ზღვის სანაპიროზე, გურიასა და სამეგრელო-ზემო სვანეთში, ასევე ქვემო ქართლში, კუმისის წყალსაცავთან.
ზღვის წინტალას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ორ რეგიონშია: შიდა ქართლი და აჭარა.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
წვრილი უხერხემლოებით იკვებება: მწერებითა და მათი ლარვებით, მაგალითად ხოჭოებითა და ბუზებით, ასევე კიბოსნაირებით, ნიჟარიანი მოლუსკებით, ზღვის ჭიებითა და ობობებით. ზოგჯერ ზღვის მცენარის ნაჭრებსაც ჭამს. მსხვერპლს თვალით ეძებს: გარბის, ჩერდება და აკორტნის, ზოგჯერ ქვიშაში ნისკარტით ეძებს ან ბუზებს ღია ნისკარტით იჭერს. დიდი თვალების წყალობით ღამითაც კარგად ხედავს.
ზოგი პოპულაცია ერთ ადგილზე რჩება, მაგრამ ხმელეთის და ჩრდილოეთის სანაპიროების ფრინველების უმეტესობა გადამფრენია. გასამრავლებელ ადგილებზე ძირითადად მარტიდან ოქტომბრამდე რჩება, სამხრეთისკენ გადაფრენა კი სექტემბერში აღწევს პიკს. საქართველოში მარტიდან მაისამდე და აგვისტო–სექტემბერში ჩანს. ბუდობის გარეთ მარტო ან 20–30 ფრინველის ფხვიერ გუნდებად იკვებება, ზოგჯერ 260-მდე ფრინველის შერეულ გუნდებშიც ერევა. მარტო ან ფხვიერ კოლონიებად ბუდობს. ბუდე მიწაზე ამოთხრილი ზედაპირული ფოსოა, რომელსაც ნიჟარების ნატეხებით, კენჭებით, ბალახითა და ფოთლებით ამოფენს. ჩვეულებრივ 3 კვერცხს დებს. კრუხობს ორივე მშობელი 20–25 დღე: დღისით უმეტესად დედალი, ღამით მამალი. ბარტყები გამოჩეკისთანავე დარბიან. ერთ-ერთი მშობელი, უფრო ხშირად დედალი, ხშირად კვირაში ტოვებს მათ, მეორე კი მარტო ზრდის. საფრთხისას მშობელი ბუდიდან გარბის და დაჭრილ ფრინველს თამაშობს, რომ მტაცებელი თავისკენ მიიზიდოს.
მსოფლიოში ზღვის წინტალა საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2025). 2023 წლის შეფასებით ზრდასრული ფრინველების რიცხვი 216 000–314 000-ია და მცირდება. საფრთხეებია სანაპიროს შეწუხება, როცა ტურისტები ბუდეებს თელავენ და დასასვენებელ ადგილებს აფრთხობენ, ჭაობების დაბინძურება, ამოშრობა და ათვისება, მდინარეების ჩამონადენის შემცირება და ურბანიზაცია. ფრინველთა ბოტულიზმისადმი მგრძნობიარეა. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
Diego González Dopico · Zinogre · Miguel Berkemeier · Maksymilian Wojtkiewicz · Luke Foster · ნიკიტა ტიუნოვი · howardyeh
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ზღვის წინტალასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული. მარტიდან მაისამდე და აგვისტო–სექტემბერში ჩანს, ყველაზე ხშირად აპრილში.
ყველაზე მეტი ჩანაწერი ნადარბაზევის ტბიდანაა, შიდა ქართლში, და ბათუმის ზღვის სანაპიროდან. ცალკეული ჩანაწერებია ფოთთან ახლოს, ზღვის სანაპიროზე, და კუმისის წყალსაცავთან. ღია, ქვიშიან ან ტალახიან ნაპირზე ეძებეთ.
მკერდის ზოლითა და ფეხებით. მცირე წინტალას მკერდზე მთლიანი შავი ზოლი, თვალის გარშემო ყვითელი რგოლი და ღია ფეხები აქვს. ზღვის წინტალას მკერდის გვერდებზე მხოლოდ მუქი ლაქები აქვს, ფეხები კი მუქი.
პატარა წინტალაა, დაახლოებით 40–44 გ-ს იწონის. ქვიშისფერი შეფერილობის გამო ნაპირზე გაუნძრევლად მდგომი ძნელად შესამჩნევია.
წვრილ უხერხემლოებს: მწერებსა და მათ ლარვებს, კიბოსნაირებს, მოლუსკებს, ზღვის ჭიებსა და ობობებს. მსხვერპლს თვალით ეძებს, ნაპირზე გარბის, ჩერდება და აკორტნის.
მიწაზე, წყალთან ახლოს, შიშველ ან ცოტა მცენარიან ადგილას. ბუდე ზედაპირული ფოსოა, ნიჟარების ნატეხებითა და კენჭებით ამოფენილი. ჩვეულებრივ 3 კვერცხს დებს, რომელსაც ორივე მშობელი 20–25 დღე კრუხობს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), თუმცა მსოფლიოში მისი რიცხვი მცირდება. ყველაზე დიდ ზიანს პლაჟებზე შეწუხება და ჭაობების განადგურება აყენებს. დაშავებულ ფრინველზე დაურეკეთ 112-ს ან გარემოს დაცვის სამსახურს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
