მცირე წინტალა
Charadrius dubius
Anton Chechulin · ბათუმი, აჭარა საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- კვება
- მწერები, ობობები და პატარა კიბოსნაირები
- სტატუსი საქართველოში
- მობუდარი, გადამფრენი და მოზამთრე
- დაფიქსირებული რეგიონები
- ქვემო ქართლი; აჭარა; აფხაზეთი; შიდა ქართლი; თბილისი; გურია; იმერეთი; კახეთი; მცხეთა-მთიანეთი; სამეგრელო-ზემო სვანეთი
- ზომა
- დაახლოებით 15 სმ
- ჰაბიტატი
- ტბებისა და მდინარეების ქვიშიანი და კენჭიანი ნაპირები
- ოჯახი
- Charadriidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2025)
მცირე წინტალა (Charadrius dubius) პატარა წყლისპირა ფრინველია: სიგრძე დაახლოებით 15 სმ-ია, წონა 30–50 გ. ზემოდან ქვიშისფერ-ყავისფერია, ქვემოდან თეთრი. თავზე შავ-თეთრი ნახატი აქვს, მკერდზე შავი ზოლი, თვალის გარშემო კი ყვითელი რგოლი. ქვიშიან და კენჭიან ნაპირზე სწრაფი, პატარა ნაბიჯებით გარბის, უცებ ჩერდება და ისევ გარბის. ადამიანისთვის საშიში არ არის. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მთელი წლის მობუდარ, გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. დაკვირვებები მარტიდან სექტემბრამდეა, ყველაზე მეტი აპრილსა და ივლისში, ოქტომბრიდან თებერვლამდე კი აქ არ უნახავთ. ჩანაწერები ათ რეგიონშია, ყველაზე მეტი ქვემო ქართლში, კუმისის ტბაზე. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია (LC, 2025), თუმცა რიცხვი მცირდება.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მცირე წინტალა
პატარა, მოკლენისკარტა წინტალაა შავ-თეთრი თავით, მკერდზე შავი ზოლით და თვალის გარშემო ყვითელი რგოლით. ზემოდან ქვიშისფერ-ყავისფერია. საქართველოში ტბებისა და მდინარეების შიშველ, ქვიშიან და კენჭიან ნაპირებზე ჩანს.
სიგრძე დაახლოებით 15 სმ-ია, გაშლილი ფრთების სიგანე 32–35 სმ, წონა 30–50 გ, საშუალოდ დაახლოებით 38 გ. ნისკარტი მოკლე და შავია, ფეხები ღია ფერის, მოვარდისფრო ან მოყვითალო.
ზემოდან ქვიშისფერ-ყავისფერია, ქვემოდან თეთრი. შუბლზე და თვალებს შორის შავი ზოლი აქვს, ყელი და კისრის ირგვლივ რგოლი თეთრი, მკერდზე კი შავი ზოლი. თვალის გარშემო ყვითელი რგოლი ახლოდან კარგად ჩანს. ფრენისას ფრთა ერთფეროვანი ყავისფერია, თეთრი ზოლის გარეშე.
მსგავსი Charadrius hiaticula უფრო დიდია, ნარინჯისფერი ფეხები და ნარინჯისფერძირიანი ნისკარტი აქვს, ფრენისას კი ფრთაზე თეთრი ზოლი უჩანს. მცირე წინტალა მიწაზე გორგალივით გარბის, უცებ ჩერდება და ისევ გარბის. ზოგჯერ ფეხებით ტალახს თელავს, რომ დამალული მწერები გამოდევნოს.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობისთვის მტკნარი წყლის ზედაპირული გუბურების, ტბებისა და ნელი მდინარეების შიშველ ან იშვიათი მცენარეულობით დაფარულ ქვიშიან და კენჭიან ნაპირებს ირჩევს: მდინარის კუნძულებს, მშრალ, ქვიან კალაპოტებს, ქვიშისა და ლამის სანაპიროებს. იყენებს ადამიანის შექმნილ ადგილებსაც, მაგალითად ხრეშის კარიერებს, გამწმენდ ნაგებობებსა და მიტოვებულ სამრეწველო ტერიტორიებს. ხშირ და მაღალ მცენარეულობას, ტყეს და ზღვის ნაპირს, ჩვეულებრივ, ერიდება. ევროპაში იშვიათად ადის 800 მ-ზე მაღლა, თუმცა მდინარის კენჭიან ნაპირებს მთაშიც მიჰყვება. საქართველოში ყველაზე ხშირად ქვემო ქართლში ჩანს, კუმისის ტბაზე, გარდაბნის მუნიციპალიტეტში და თბილისის ზღვის მიდამოებში. ხშირად ჩანს აჭარაშიც, ბათუმთან, ჭოროხის დელტაში, გონიოსა და ქობულეთთან, აფხაზეთში, გაგრასთან, შიდა ქართლში, ნადარბაზევის ტბაზე, და თბილისში, ვაკე-საბურთალოში. ასევე ნახეს გურიაში, ფოთის მიდამოებში, ლანჩხუთისა და ოზურგეთის მუნიციპალიტეტებში, იმერეთში, წყალტუბოსა და თერჯოლის მუნიციპალიტეტებში, კახეთში, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში, მცხეთა-მთიანეთში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, და სამეგრელო-ზემო სვანეთში, ანაკლიასა და აბაშის მუნიციპალიტეტში. სამცხე-ჯავახეთში, გორელოვკასთან, მხოლოდ ერთი ჩანაწერია.
მცირე წინტალას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერები მარტიდან სექტემბრამდეა, ყველაზე მეტი აპრილსა და ივლისში. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ხორცისმჭამელია. ძირითადად მწერებს ჭამს: ხოჭოებს, ბუზებსა და მათ მატლებს, ჭიანჭველებს, ბაღლინჯოებს, ერთდღიურებისა და ჭრიჭინობელების მატლებს, წყლის ჩრჩილებს, ჭრიჭინებსა და პეპლების მუხლუხოებს. ასევე ჭამს ობობებს, მტკნარი წყლის კრევეტებსა და სხვა პატარა კიბოსნაირებს, პატარა ნიჟარიან მოლუსკებს, ჭიებსა და ლოკოკინებს. მცენარის თესლი მის საკვებში იშვიათად და, სავარაუდოდ, შემთხვევით ხვდება.
არეალის დიდ ნაწილში გადამფრენი ფრინველია. ევროპის ფრინველები ივლისის ბოლოდან სექტემბრის დასაწყისამდე საჰარას გადაუფრენენ და ზამთარს ტროპიკულ აფრიკაში ატარებენ, ბუდობის ადგილებს კი მარტის შუა რიცხვებიდან უბრუნდებიან. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მთელი წლის მობუდარ, გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. დაკვირვებები მარტიდან სექტემბრამდეა, ყველაზე მეტი აპრილსა და ივლისში. ოქტომბრიდან თებერვლამდე აქ ჯერჯერობით არ უნახავთ. ბუდობის გარეთ ძირითადად მარტო დადის, ზოგჯერ 10 ფრინველამდე ჯგუფებად. ევროპაში აპრილიდან ივნისამდე ბუდობს, მარტო ან ფხვიერ ჯგუფებად, წყვილებს შორის 7-დან 200 მეტრამდე. ბუდე ქვიშაზე, მშრალ ტალახზე ან შიშველ ქვაზე ამოთხრილი ზედაპირული ფოსოა, წყალთან ახლოს, ხშირად პატარა კუნძულზე. დებს 4 კვერცხს, ზოგჯერ 3-დან 5-მდე. კვერცხებზე მამალიც და დედალიც ზის, 24–25 დღე. ბარტყები ბუმბულით გამოიჩეკებიან, ბუდეს მალევე ტოვებენ და ფრენას 24–27 დღეში იწყებენ. წელიწადში ერთხელ ბუდობს.
მსოფლიოში მცირე წინტალას გადაშენების საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC, 2025). ზრდასრული ფრინველების რიცხვი დაახლოებით 503 000–863 000-ია და მცირდება. მთავარი საფრთხე მისთვის შესაფერისი ადგილების დაზიანება და დაკარგვაა. ბევრ ბუდობის ადგილზე ფრინველებს დასვენების მსურველები აფრთხობენ, მდინარეების რეგულირება და დაბინძურება კი ნაპირებს აზიანებს. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოშიც მისი საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC).
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები მცირე წინტალასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მობუდარ, გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველად არის აღნიშნული. დაკვირვებები მარტიდან სექტემბრამდეა, ყველაზე მეტი აპრილსა და ივლისში.
ყველაზე ხშირად ქვემო ქართლში, კუმისის ტბაზე და გარდაბნის მუნიციპალიტეტში, ასევე აჭარაში, ბათუმთან და ჭოროხის დელტაში, აფხაზეთში, გაგრასთან, და შიდა ქართლში, ნადარბაზევის ტბაზე. ეძებეთ ტბებისა და მდინარეების შიშველ, ქვიშიან და კენჭიან ნაპირებზე.
პატარა წინტალაა შავ-თეთრი თავით, მკერდზე შავი ზოლით და თვალის გარშემო ყვითელი რგოლით. ნისკარტი შავია, ფეხები ღია ფერის. ფრენისას ფრთაზე თეთრი ზოლი არ უჩანს.
2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის მობუდარ ფრინველად არის აღნიშნული. ბუდეს მიწაზე, ქვიშიან ან კენჭიან ნაპირზე, წყალთან ახლოს აკეთებს.
სიგრძე დაახლოებით 15 სმ-ია, გაშლილი ფრთების სიგანე 32–35 სმ, წონა 30–50 გ.
ძირითადად მწერებსა და მათ მატლებს, ასევე ობობებს, პატარა კიბოსნაირებს, ჭიებსა და ლოკოკინებს.
მცირე წინტალა ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია, თუმცა რიცხვი მცირდება. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში საქართველოშიც LC-ად არის შეფასებული.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
