რუხი მეჭვავია
Pluvialis squatarola
გიორგი ნაცვლიშვილი · გარდაბანი, ქვემო ქართლი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 28–29 სმ
- კვება
- ჭიები, მოლუსკები და კიბოსნაირები
- სტატუსი საქართველოში
- გადამფრენი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- აჭარა; ქვემო ქართლი; სამეგრელო; გურია
- ჰაბიტატი
- სანაპირო და ტბის ნაპირი
- ოჯახი
- Charadriidae
- დაცვა
- მსოფლიოში VU (2024)
რუხი მეჭვავია, იგივე კვათარი ან ტულესი (Pluvialis squatarola), მსხვილი მეჭვავიაა, რომელიც არქტიკის ტუნდრაში ბუდობს. საქართველოში გადაფრენისას გვხვდება: გაზაფხულზე აპრილ-მაისში, შემოდგომით კი აგვისტოდან ოქტომბრამდე, ყველაზე ხშირად სექტემბერში. სიგრძე 28–29 სმ-ია. ზაფხულში მამალს სახე, კისერი და მუცელი შავი აქვს, ზურგი ვერცხლისფერ-შავი, ჭრელი. ზამთარში ნაცრისფერია. ნებისმიერ ბუმბულში ფრენისას შავი „იღლიები“ უჩანს. ადამიანისთვის საშიში არ არის. საქართველოში ზღვის სანაპიროზე, აჭარაში, სამეგრელოსა და გურიაში, ასევე ქვემო ქართლში, კუმისის ტბასთან, ჩანს. მსოფლიოში მოწყვლად (VU) სახეობადაა შეფასებული, რადგან ბოლო 23 წელიწადში მისი რიცხვი 30%-ზე მეტით შემცირდა.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ რუხი მეჭვავია
მსხვილი, დიდთავა მეჭვავიაა მოკლე, სქელი ნისკარტით. ფრენისას ფრთის ქვეშ შავი „იღლიები“ და თეთრი გავა ჩანს. საქართველოში წყლის პირას, ქვიშიან და ტალახიან ნაპირებზე ჩანს.
სიგრძე 28–29 სმ-ია, გაშლილი ფრთების სიგანე 59–60 სმ, წონა დაახლოებით 200–290 გ. ტანი მსხვილი აქვს, თავი დიდი, ნისკარტი მოკლე და სქელი, ფეხები საშუალო სიგრძის. ნისკარტი და ფეხები მუქი აქვს. ნებისმიერ ბუმბულში ფრენისას ფრთის ქვეშ, ტანთან, შავი ლაქა, შავი „იღლია“ ჩანს, გავა კი თეთრია.
ზაფხულის ბუმბულში მამალს სახე, კისერი და მუცელი შავი აქვს, შუბლი და კეფა თეთრი, ზურგი და ფრთები შავ-თეთრად დაჭრელებული, კუდქვეშა კი თეთრი. დედალი მსგავსია, მაგრამ ნაკლებად კონტრასტული. ზამთარში შავი ბუმბული ცვივა: ზემოდან მკრთალი ნაცრისფერია, ქვემოდან მონაცრისფრო-თეთრი. ახალგაზრდა ფრინველი ზამთრის ბუმბულს ჰგავს, ზურგი კი უფრო ქერცლისებრად აქვს დაჭრელებული. გადაფრენისას ორივე ბუმბულში და გარდამავალ ბუმბულშიც ჩანს.
ოქროსფერ მეჭვავიას (Pluvialis apricaria) ზურგი ოქროსფრად აქვს დაჭრელებული, ნისკარტი უფრო წვრილი, ფრთის ქვეშ კი შავი „იღლიები“ არ აქვს. ამიტომ ცაში ამ ორ სახეობას სწორედ შავი იღლიებით გაარჩევთ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რუხი მეჭვავია არქტიკის მაღალ ტუნდრაში, რუსეთის ჩრდილოეთში, ალასკასა და კანადაში ბუდობს: მშრალ, ქვიან ადგილებში, ხავსითა და მღიერით დაფარულ ბორცვებზე, ქვიშიან და კენჭიან ნაპირებზე. გამრავლების სეზონის გარეთ ზღვის სანაპიროს, ტალახიან და ქვიშიან ნაპირებს, მარილიან ჭაობებსა და მდინარეთა შესართავებს ირჩევს. გადაფრენისას შიდა ტბებთანაც ჩერდება. საქართველოში ყველაზე ხშირად აჭარაში ჩანს, ჭოროხის დელტასა და ბათუმთან. ასევე ქვემო ქართლში, კუმისის ტბასა და გარდაბნის მუნიციპალიტეტში, სამეგრელოში, ფოთთან და ხობის მუნიციპალიტეტში, და გურიაში, ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში. აფხაზეთში, ინკიტის ტბასთან, ასევე შიდა ქართლში მხოლოდ ცალკეული ფრინველები ნახეს.
რუხი მეჭვავიას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ყველა ჩანაწერი გაზაფხულისა და შემოდგომის გადაფრენის დროსაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ზღვის სანაპიროზე ძირითადად ზღვის ჭიებს, მოლუსკებსა და კიბოსნაირებს, მაგალითად კიბორჩხალებს, ჭამს. შიდა ადგილებში, გადაფრენისას, მწერებსა და ჭიაყელებს იჭერს. ბუდობის დროს, ტუნდრაში, ძირითადად მწერებით და მათი მატლებით იკვებება, ცოტა მცენარესაც ჭამს.
სრულად გადამფრენი ფრინველია. ბუდობის ადგილებს ივლისის ბოლოდან სექტემბრამდე ტოვებს, სამხრეთისკენ მოძრაობა კი ნოემბრამდე გრძელდება. საქართველოში აპრილ-მაისსა და აგვისტოდან ოქტომბრამდე ჩანს. ზამთარს ზღვის სანაპიროზე ატარებს, ევროპაში, აფრიკაში, აზიასა და ამერიკაში. ხშირად მარტო ან პატარა, ფაშარ ჯგუფებად იკვებება, ზამთარში კი ღამის გასათევად ათასობით ფრინველი იკრიბება. სწორად დგას. ჯერ სწრაფად გარბის, მერე უცებ ჩერდება, ნადავლს უყურებს და ნისკარტით აიღებს. არქტიკაში მაისიდან აგვისტომდე ბუდობს, ცალ-ცალკე წყვილებად. მეზობელ ბუდეებს შორის სულ ცოტა 400 მ-ია. ბუდე მშრალ, ქვიან მიწაზე ამოთხრილი ფოსოა. დებს ჩვეულებრივ 4 კვერცხს. კვერცხებზე ორივე მშობელი ზის, 26–27 დღე. ბარტყები ბუდიდან მალევე გამოდიან, ფრენას კი 35–45 დღის ასაკში იწყებენ.
მსოფლიოში რუხი მეჭვავია მოწყვლად (VU) სახეობადაა შეფასებული (2024). ის ჯერ კიდევ ფართოდ გავრცელებული და მრავალრიცხოვანია, ზრდასრული ფრინველების რიცხვი დაახლოებით 1–2,5 მილიონია, მაგრამ ბოლო სამ თაობაში, 23 წელიწადში, 30%-ზე მეტით შემცირდა. ზუსტი მიზეზები უცნობია. სავარაუდო საფრთხეებია ჰაბიტატის დაკარგვა და გაუარესება, შეწუხება და ნადირობა. კლიმატის ცვლილების პროგნოზით, 2070 წლისთვის ბუდობისთვის ვარგისი ადგილები 82–87%-ით შემცირდება. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. განახლებულ, ჯერ დაუმტკიცებელ შეფასებაში (2021) საქართველოში საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC), რიცხვი კი სტაბილურად. ეს შეფასება მსოფლიო სტატუსის 2024 წლის ცვლილებამდე გაკეთდა.
gogopopo · გიორგი ნაცვლიშვილი · hsde66 · Nastya Klimova · Anna Evseeva · Pavel Shukov · Jan Ebr
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები რუხი მეჭვავიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, გადაფრენისას. გაზაფხულზე აპრილ-მაისში ჩანს, შემოდგომით აგვისტოდან ოქტომბრამდე, ყველაზე ხშირად სექტემბერში.
ყველაზე ხშირად აჭარაში, ჭოროხის დელტასა და ბათუმთან. ასევე ქვემო ქართლში, კუმისის ტბასთან, სამეგრელოში, ფოთთან, და გურიაში, ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში. ეძებეთ ტალახიან და ქვიშიან ნაპირებზე.
მსხვილი მეჭვავიაა დიდი თავით და მოკლე, სქელი ნისკარტით. ფრენისას ფრთის ქვეშ შავი „იღლიები“ და თეთრი გავა ჩანს. ზაფხულში მამალს სახე და მუცელი შავი აქვს, ზამთარში კი ნაცრისფერია.
ოქროსფერ მეჭვავიას ზურგი ოქროსფრად აქვს დაჭრელებული, ნისკარტი უფრო წვრილი, ფრთის ქვეშ კი შავი „იღლიები“ არ აქვს. რუხ მეჭვავიას ზურგი ვერცხლისფერ-ნაცრისფერი აქვს.
სიგრძე 28–29 სმ-ია, გაშლილი ფრთების სიგანე 59–60 სმ, წონა დაახლოებით 200–290 გ.
სანაპიროზე ზღვის ჭიებს, მოლუსკებსა და კიბოსნაირებს, შიდა ადგილებში მწერებსა და ჭიაყელებს.
რუხი მეჭვავია ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში მოწყვლად სახეობადაა შეფასებული, რადგან მისი რიცხვი სწრაფად მცირდება. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. სანაპიროზე ფრინველთა ჯგუფებს ნუ შეაწუხებთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
