ველის პრანწია
Vanellus gregarius
Shlomi Levi · HaDarom
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 27–30 სმ
- კვება
- მწერები და სხვა პატარა უხერხემლოები
- სტატუსი საქართველოში
- იშვიათი შემოდგომის გადამფრენი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- აჭარა; სამცხე-ჯავახეთი; სამეგრელო-ზემო სვანეთი; შიდა ქართლი
- ჰაბიტატი
- სტეპები, მშრალი მდელოები, ხნული მინდვრები
- ოჯახი
- Charadriidae
- დაცვა
- მსოფლიოში CR (2018); საქართველოში CR (2021)
ველის პრანწია (Vanellus gregarius) მსოფლიოში კრიტიკულ საფრთხეშია: 2018 წლის შეფასებით, დედამიწაზე მხოლოდ დაახლოებით 11 200 ზრდასრული ფრინველი დარჩა. ბუდობს ყაზახეთისა და რუსეთის სტეპებში, ზამთარს კი ახლო აღმოსავლეთში, ინდოეთის ნახევარკუნძულსა და სუდანში ატარებს. საქართველოს გადაფრენისას ჩაუვლის, იშვიათად და მცირე რიცხვით. ჩანაწერები სექტემბერ–ოქტომბრისაა, ძირითადად აჭარიდან, ჭოროხის დელტიდან, და სამცხე-ჯავახეთიდან, ნინოწმინდასთან. თავზე შავი ქუდი და თეთრი წარბი აქვს, ფრენისას კი ფრთაზე სამფეროვანი ნახატი უჩანს. თუ მენაპირე ფრინველების გუნდში ასეთ ფრინველს შეამჩნევთ, ფოტო გადაიღეთ და დაკვირვება ცნობილ ბაზაში გააზიარეთ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ველის პრანწია
საშუალო ზომის პრანწიაა, 27–30 სმ სიგრძის, მოგრძო შავი ფეხებითა და მოკლე შავი ნისკარტით. პირველი, რასაც შეამჩნევთ, თავის ნახატია: შავი ქუდი, შავი ზოლი თვალზე და მის ზემოთ განიერი თეთრი წარბი. ფრენისას შავი, თეთრი და მურა ფრთები და შავბოლოიანი თეთრი კუდი თითქმის შეუცდომლად ამოსაცნობს ხდის.

ბუდობის ბუმბულში ზურგი და მკერდი რუხი-მურაა, ლოყები ოხროსფერი, ქუდი და თვალის ზოლი მკვეთრად შავი. მუცელი შავია და კუდისკენ წაბლისფერში გადადის. ასეთი ფერადი ფრინველი შეცდომით ძნელად ერევა სხვა პრანწიას.
ზამთრისა და გადაფრენის ბუმბულში, როცა ის საქართველოში ჩანს, უფრო მქრქალია: ზურგი ღია მურაა, მუცელი თეთრი, თავის ნახატი კი სუსტია, თუმცა თეთრი წარბი მაინც კარგად ჩანს. ახალგაზრდებს ზურგის ბუმბულს ღია არშია აქვს, ამიტომ ზურგი ქერცლიანი ჩანს, თავზე კი ნახატის მხოლოდ კვალი აქვთ.
თეთრკუდა პრანწიას ჰგავს, მაგრამ მას ყვითელი ფეხები და უნახატო თავი აქვს, ველის პრანწიას კი მუქი ფეხები და ზოლიანი თავი. ჩვეულებრივ პრანწიას (Vanellus vanellus) კეფაზე ბიბილო და მწვანედ მბზინავი ზურგი აქვს. ველის პრანწია ხშირად ჩვეულებრივი პრანწიების გუნდს ერევა, ამიტომ ასეთ გუნდს ყურადღებით დააკვირდით.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
სხვა პრანწიებისგან განსხვავებით, ტენიან ადგილებს მშრალი სტეპი, ნახევრად უდაბნოს მდელოები და ხნული მინდვრები ურჩევნია. ბუდობს ყაზახეთის სტეპებში, დაბალბალახიან და ძოვებულ ადგილებში, ხშირად სოფლებთან ახლოს, ოდნავ მლაშე ნიადაგზე და წყალთან ახლოს. ზამთარს მშრალ ვაკეებსა და მდელოებზე ატარებს, ისიც ძირითადად წყლის მახლობლად. ადრე უკრაინიდან ჩინეთამდე ბუდობდა, ახლა კი მისი არეალი ძლიერ შემცირებულია. საქართველოში გადამფრენია. ჩანაწერები სექტემბრის შუა რიცხვებიდან ოქტომბრის დასაწყისამდეა. ყველაზე მეტი აჭარიდანაა, ჭოროხის დელტიდან, სადაც 2009 წლის სექტემბერში ერთად 20 ფრინველი ნახეს, 2017 წლის ოქტომბერში კი 7. ჯავახეთის ზეგანზე, ნინოწმინდასთან, 2009, 2014 და 2020 წლებში ჩანდა. ცალკეული ჩანაწერებია მესტიიდან, 2018 წლიდან, და შიდა ქართლიდან, სადაც 2024 წლის სექტემბრის ბოლოს ორი ფრინველი დააფიქსირეს.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
მწერებითა და სხვა პატარა უხერხემლოებით იკვებება. საკვებს მდელოებსა და ხნულ მინდვრებზე, მიწის ზედაპირიდან კრეფს, ისევე როგორც ჩვეულებრივი პრანწია. გადაფრენისას ხშირად სწორედ ჩვეულებრივ პრანწიებთან ერთად საძოვრებსა და მინდვრებზე ეძებს საკვებს.
სრულად გადამფრენი ფრინველია. ორი ძირითადი გზით მიფრინავს: დასავლეთით, შუა აზიისა და თურქეთის გავლით ახლო აღმოსავლეთისა და აღმოსავლეთ აფრიკისკენ, და აღმოსავლეთით, ირანის სანაპიროსა და ინდოეთისკენ. გადაფრენისას დიდ გუნდებად იკრიბება: 2007 წლის ოქტომბერში თურქეთში დაახლოებით 3200 ფრინველის გუნდი იპოვეს. საქართველოს შემოდგომით ჩაუვლის. სახელი არ არის შემთხვევითი: ლათინური gregarius „საზოგადოებრივს“ ნიშნავს. თავისუფალ კოლონიებად ბუდობს, ხშირად სხვა წინტალასნაირებთან ერთად, მეზობელი ბუდეები კი ერთმანეთისგან 20–30 მ-ით არის დაშორებული. ბუდე მიწაზეა, დედალი მასში 3–4 კვერცხს დებს. ხმა უხეში, მოკლე „კერეკ“ არის.
მსოფლიოში ველის პრანწია კრიტიკულ საფრთხეშია (CR, 2018 წლის შეფასება, გამოქვეყნებული 2019 წელს). ზრდასრული ფრინველების რიცხვი დაახლოებით 11 200-ია და მცირდება. XX საუკუნის ბოლოს მისი რიცხვი მკვეთრად დაეცა, დღევანდელი კი ისტორიულის მხოლოდ 20–25%-ია. კლების მიზეზები ბოლომდე ცნობილი არ არის. სავარაუდო მიზეზებად ასახელებენ გადაფრენის გზებზე ნადირობას, საძოვრების მიტოვებას, ჭილყვავების მიერ ბუდეების ძარცვას და გვალვას. საქართველოს წითელი ნუსხის 2021 წლის შეფასებით, საქართველოშიც კრიტიკულ საფრთხეშია (CR). 2014 წლის წითელ ნუსხაში შეტანილი არ არის. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის იშვიათ, არარეგულარულ სტუმრად და გადამფრენად არის აღნიშნული.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ველის პრანწიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, მაგრამ იშვიათად, გადაფრენისას. ჩანაწერები სექტემბერ–ოქტომბრისაა, ძირითადად ჭოროხის დელტიდან, აჭარაში, და ნინოწმინდიდან, ჯავახეთში. ჩვეულებრივ ერთი ან რამდენიმე ფრინველი ჩანს, 2009 წლის სექტემბერში კი ჭოროხის დელტაში 20 ნახეს.
იმიტომ, რომ ბოლო ათწლეულებში მისი რიცხვი მკვეთრად შემცირდა და ახლაც მცირდება. 2018 წლის შეფასებით, დაახლოებით 11 200 ზრდასრული ფრინველია დარჩენილი. მიზეზები ბოლომდე ცნობილი არ არის, მაგრამ გადაფრენის გზებზე ნადირობა ერთ-ერთ მთავარ საფრთხედ ითვლება.
მოგრძო შავი ფეხებით, მოკლე შავი ნისკარტითა და თავის ნახატით: შავი ქუდი, შავი ზოლი თვალზე და განიერი თეთრი წარბი. ფრენისას ფრთაზე შავი, თეთრი და მურა ველები ჩანს, კუდი კი თეთრია შავი ბოლოთი. თეთრკუდა პრანწიას ყვითელი ფეხები და უნახატო თავი აქვს.
ბუდობს ყაზახეთისა და რუსეთის სტეპებში, თავისუფალ კოლონიებად. ზამთარს ახლო აღმოსავლეთში, ინდოეთის ნახევარკუნძულსა და სუდანში ატარებს, ცოტა ფრინველი კი პირენეის ნახევარკუნძულზე. საქართველოს გადაფრენისას ჩაუვლის.
მწერებსა და სხვა პატარა უხერხემლოებს. საკვებს მდელოებსა და ხნულ მინდვრებზე, მიწის ზედაპირიდან კრეფს. ამით ჩვეულებრივ პრანწიას ჰგავს, რომლის გუნდებსაც გადაფრენისას ხშირად უერთდება.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც კრიტიკულ საფრთხეშია (CR). გადაფრენისას პრანწიების გუნდზე ნუ ისვრით და ფრინველებს ნუ დააფრთხობთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.






















