მცირე სქელნისკარტა წინტალა
Charadrius atrifrons
kenbehrens · Udawalawe National Park
მთავარი მონაცემები
- კვება
- მწერები, კიბოსნაირები, ჭიები
- სტატუსი საქართველოში
- ძალიან იშვიათი, შემთხვევითი სტუმარი
- ზომა
- საშუალო ზომის წინტალა; დაახლოებით 67 გ
- ჰაბიტატი
- მაღალმთიანი ზეგნები; ზამთარში ზღვის ნაპირები
- ოჯახი
- Charadriidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2023); საქართველოში NE
მცირე სქელნისკარტა წინტალა (Charadrius atrifrons) პამირში, ტიან-შანში, ტიბეტის ზეგანსა და სამხრეთ მონღოლეთში ბუდობს, ზამთარს კი აფრიკის, ახლო აღმოსავლეთისა და სამხრეთ აზიის ზღვის ნაპირებზე ატარებს. საქართველოში ძალიან იშვიათი, შემთხვევითი სტუმარია. ცნობილი დაკვირვებები ორია, ორივე სექტემბრისაა: 2014 და 2017 წლებში ცალკეული ფრინველი ფოთთან, მალთაყვაზე, ზღვის ნაპირზე ნახეს. ზაფხულის ფრინველს თვალზე შავი ნიღაბი და ღია ნარინჯისფერი მკერდი აქვს. ადამიანისთვის საშიში არ არის. სქელნისკარტა წინტალასთან ძალიან ადვილად ერევა, ამიტომ ასეთ ფრინველს აუცილებლად გადაუღეთ ფოტო.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მცირე სქელნისკარტა წინტალა
საშუალო ზომის წინტალაა ღია ყელით, მურა ზურგითა და თეთრი ქვედა მხარით. ზაფხულში თვალზე შავი ნიღაბი და ღია ნარინჯისფერი მკერდი და კისერი აქვს. ყველა ბუმბულში ძალიან ჰგავს სქელნისკარტა წინტალას, ამიტომ რამდენიმე ნიშანი ერთად შეამოწმეთ.
ზაფხულის ზრდასრულ ფრინველს თვალზე შავი ნიღაბი, ღია ნარინჯისფერი მკერდი და კისერი აქვს. ზურგი მურაა, ყელი ღია, ქვედა მხარე თეთრი. მამლები საშუალოდ დედლებზე უფრო მკრთალი არიან.
ზამთრის ფრინველები და ახალგაზრდები ზემოდან ღია მურა არიან, ქვემოდან თეთრი. შუბლზე მეტ-ნაკლები თეთრი ლაქა აქვთ. ამ ბუმბულში ნარინჯისფერი და შავი ნიღაბი აღარ ჩანს, ამიტომ მაშინ ფორმას და ფეხებს უნდა დააკვირდეთ.
სქელნისკარტა წინტალაზე, ჩვეულებრივ, ოდნავ პატარაა, უფრო მოკლე ნისკარტითა და მუქი ფეხებით. ფრთაზე თეთრი ზოლი უფრო თანაბარი აქვს. მარტოხელა ფრინველის გარკვევა მაინც რთულია, ამიტომ თუ შეძლებთ, ფოტო გადაიღეთ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს აზიის მაღალმთიან ზეგნებზე: პამირში, ტიან-შანში, ტიბეტის ზეგანსა და სამხრეთ მონღოლეთში. ტიბეტის ზეგანზე მისი ბუდეები ყინღაის ტბასთან, დაახლოებით 3200 მ სიმაღლეზე შეისწავლეს. ზამთარს ზღვის ნაპირებზე ატარებს, აღმოსავლეთ და სამხრეთ აფრიკიდან და ახლო აღმოსავლეთიდან სამხრეთ, აღმოსავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიამდე. საქართველოში ძალიან იშვიათი, შემთხვევითი სტუმარია. 2014 წლის 3–4 სექტემბერს და 2017 წლის 18–24 სექტემბერს ცალკეული ფრინველი ფოთთან, მალთაყვაზე, შავი ზღვის ნაპირზე ნახეს. სხვა დაკვირვება საქართველოდან ცნობილი არ არის.
მცირე სქელნისკარტა წინტალას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ჯერ არცერთ რეგიონში არ არის.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
მისი საკვების შესახებ ცალკე მონაცემები მწირია. ახლო ნათესავი, ციმბირული სქელნისკარტა წინტალა, მწერებით, კიბოსნაირებითა და ჭიებით იკვებება და ნადავლს გარბენითა და უცებ შეჩერებით ეძებს. იმავე ხერხით ნადირობს სქელნისკარტა წინტალაც.
გადამფრენი ფრინველია: მაღალ მთებში ბუდობს, ზამთარს კი სამხრეთის ზღვის ნაპირებზე ატარებს. ზოგჯერ შორს, დასავლეთ ევროპამდეც ხვდება. საქართველოში ის მხოლოდ სექტემბერში ნახეს, შემოდგომის გადაფრენისას. ყინღაის ტბასთან ბუდობის სეზონი მოკლეა, მაისის შუა რიცხვებიდან ივნისის ბოლომდე. წყვილები ერთად რჩებიან და კვერცხებს ორივე მშობელი უვლის. იქ შესწავლილი 57 ბუდიდან ბარტყები მხოლოდ 18-ში გამოიჩეკა, დაკარგულ ბუდეს კი სეზონში ახლით ვეღარ ანაცვლებენ.
მსოფლიოში მცირე სქელნისკარტა წინტალა საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2023). რიცხვი მცირდება, განსაკუთრებით არეალის აღმოსავლეთ ნაწილში: ინდოეთში 2022 წელს ის 2000 წლამდელ დონეზე 76%-ით ნაკლები იყო. ზამთრის ადგილებზე მას ზღვისპირა ადგილების დაკარგვა, ნადირობა, აკვაკულტურა, დაბინძურება და ნაპირის განაშენიანება ავიწროებს. პამირის ქვესახეობა მთელი პოპულაციის ნახევარზე მეტია და მისი რიცხვი, არასრული მონაცემებით, სტაბილური ჩანს. საქართველოს წითელი ნუსხის 2021 წლის შეფასებაში მისი საფრთხე შეფასებული არ არის (NE). 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის შემთხვევით, არარეგულარულად მოხვედრილ ფრინველად არის აღნიშნული. აქ ორი დაკვირვებაა ცნობილი და ორივე ფოთთან, ზღვის ნაპირზეა.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები მცირე სქელნისკარტა წინტალასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, მაგრამ ძალიან იშვიათად. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის შემთხვევით, არარეგულარულად მოხვედრილ ფრინველად არის აღნიშნული. ცნობილია ორი დაკვირვება, ორივე სექტემბერში, 2014 და 2017 წლებში, ფოთთან, მალთაყვაზე.
ადრე ის და ციმბირული სქელნისკარტა წინტალა ერთ სახეობად, „მცირე სქელნისკარტა წინტალად“ ითვლებოდა. 2022 წლის გენეტიკურმა კვლევამ აჩვენა, რომ ეს ორი ჯგუფი სხვადასხვა სახეობაა. ამიტომ ძველ წიგნებში მას Charadrius mongolus-ის სახელით ნახავთ.
საშუალო ზომის წინტალაა მურა ზურგით, თეთრი ქვედა მხარით და ღია ყელით. ზაფხულში თვალზე შავი ნიღაბი და ღია ნარინჯისფერი მკერდი აქვს. ზამთარში ეს ფერები ქრება და ფრინველი ზემოდან ღია მურა ხდება.
ჩვეულებრივ, ოდნავ პატარაა, უფრო მოკლე ნისკარტითა და მუქი ფეხებით, ფრთის თეთრი ზოლი კი უფრო თანაბარი აქვს. ორივე სახეობის ცალკეული ფრინველის გარკვევა რთულია. საქართველოში სქელნისკარტა წინტალა გაცილებით ხშირია, ამიტომ იშვიათი სახეობის დასადასტურებლად ფოტო გჭირდებათ.
ბუდობს პამირის, ტიან-შანის, ტიბეტისა და სამხრეთ მონღოლეთის მაღალმთიან ზეგნებზე. ზამთარს აფრიკის, ახლო აღმოსავლეთისა და სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ზღვის ნაპირებზე ატარებს. საქართველოს მხოლოდ გამონაკლისად ჩაუვლის.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2023), თუმცა არეალის აღმოსავლეთ ნაწილში რიცხვი სწრაფად მცირდება. საქართველოში მისი საფრთხე შეფასებული არ არის (NE). თუ შეხვდებით, შორიდან დააკვირდით და ნუ დააფრთხობთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
