შავმუცელა პრანწია
Vanellus spinosus
jeanlouiscarlo · Mulika River
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 25–28 სმ; ფრთები 69–81 სმ; 127–177 გ
- კვება
- მწერები, ობობები, ჭიები, მოლუსკები, თავკომბალები
- სტატუსი საქართველოში
- შემთხვევითი სტუმარი (ჩანაწერები 2015 და 2026 წლებიდან)
- ჰაბიტატი
- ჭაობები და მტკნარი წყლის ნაპირები
- ოჯახი
- Charadriidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2025); საქართველოში NE
შავმუცელა პრანწიას (Vanellus spinosus) ფრთის მოხრაზე პატარა, ბასრი, მოხრილი შავი დეზი აქვს. ბარტყებთან ზედმეტად ახლოს მისულ ცხოველს ზოგჯერ ამ დეზით ესხმის თავს, იშვიათად ადამიანსაც. ბუდობს ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთში, თურქეთში და აფრიკაში, საჰარის სამხრეთით, არაბეთამდე. საქართველოში ძალიან იშვიათი, შემთხვევითი სტუმარია: 2015 წლის 6 მაისს ჭოროხის დელტაში, აჭარაში, ერთი ფრინველი ნახეს, 2026 წლის აპრილში კი მეორე ბათუმთან. შავი ქუდი, შავი მკერდი და თეთრი ლოყები შორიდანაც ამოსაცნობს ხდის. თუ ასეთ ფრინველს შეამჩნევთ, ფოტო გადაიღეთ: ყოველი ახალი ჩანაწერი მნიშვნელოვანია.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ შავმუცელა პრანწია
საშუალოზე დიდი პრანწიაა, 25–28 სმ სიგრძის, გაშლილი ფრთებით 69–81 სმ. თავის ზედა ნაწილი, მკერდი და ყელზე ჩამავალი ზოლი შავია, ლოყები და კისრის გვერდები ქათქათა თეთრი, ზურგი და ფრთები ღია მურა. ნისკარტი და ფეხები შავია.

შავი ქუდის გრძელი ბუმბული კეფაზე პატარა, წვეტიან ბიბილოს ქმნის. მკერდი, გვერდები და მუცლის ზედა ნაწილი შავია და ჟილეტივით გამოირჩევა თეთრი ქვედა მუცლისა და კუდქვეშისგან. თვალის ფერადი გარსი მუქი ჟოლოსფერი ან მოწითალო-მურაა.
ფრენისას ფრთის ბოლოები შავია, მათ წინ კი განიერი თეთრი ზოლი გასდევს. კუდი ძირითადად შავია, თეთრი ფუძით, ფეხები კი კუდს იქით გამოდის. ფრენა ნელი და ფრთხილია, ჩვეულებრივი პრანწიასავით. ფრთის დეზი ბუნებაში იშვიათად ჩანს.
ჩვეულებრივ პრანწიას (Vanellus vanellus) ზურგი მწვანედ ბზინავს, კეფაზე კი გრძელი, წვრილი ბიბილო აქვს. შავმუცელა პრანწიას ზურგი ღია მურაა, შავი კი მკერდიდან მუცლამდე ჩადის. ხმამაღალი, მკვეთრი ძახილით სწრაფად გაიგებთ, რომ ის ახლოსაა.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ჭაობებსა და სხვა მტკნარ წყლის ჭარბტენიან ადგილებს ამჯობინებს, ბუდეს კი ხშირად წყალსატევთან ახლოს აწყობს. ბუდობს ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთში, საბერძნეთიდან და კვიპროსიდან თურქეთამდე, სირიამდე, ისრაელამდე, იორდანიამდე და ერაყამდე, ასევე ფართო ზოლად დასავლეთ აფრიკიდან არაბეთამდე. ტროპიკულ აფრიკაში ჩვეულებრივია და თითქმის ყველა ჭარბტენიან ადგილას ჩანს. აღმოსავლეთ და სამხრეთ აფრიკაში ბოლო ათწლეულებში გავრცელდა: ზამბიაში პირველად 1999 წელს გამოჩნდა. საქართველოში შემთხვევითი სტუმარია. 2015 წლის 6 მაისს აჭარაში, ჭოროხის დელტაში, ერთი ფრინველი ნახეს, 2026 წლის აპრილში კი მეორე ბათუმთან.
შავმუცელა პრანწიის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ ძალიან ცოტაა იმისთვის, რომ რომელიმე რეგიონი გავრცელების ნაწილად მოინიშნოს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
საკვებს თვალით ეძებს და რამდენიმე სწრაფი მოძრაობით იჭერს. ძირითადად ხოჭოებით, კოღოებითა და მათი მატლებით, ასევე ჭიანჭველებით იკვებება. ჭამს ობობებს, ჭიებს, მოლუსკებს, თავკომბალებსა და პატარა თევზსაც. მთელ ამ ნადავლს მიწიდან და ნაპირიდან კრეფს.
საბერძნეთისა და თურქეთის მობუდრები გადამფრენები არიან, სხვა პოპულაციები კი ძირითადად ადგილზე რჩებიან. ევროპაში იშვიათი მობუდარია: იქ პირველად 1959 წელს, დასავლეთ საბერძნეთში დაბუდდა. ხმამაღალი, მკვეთრი ძახილი აქვს. წყვილის შექმნისას მამალი რამდენიმე წუთს დედლის გარშემო დადის. შემდეგ რამდენიმე ფოსოს თხრის, რომელთაგან ერთს დედალი ირჩევს. ბუდე წყლის მახლობლად, მიწაზე გათხრილი ბრტყელი ფოსოა, მცენარეებით ამოფენილი. დებს 2–4 მოყვითალო-ზეთისხილისფერ, შავ-მურად დაწინწკლულ კვერცხს, რომლებზეც ორივე მშობელი 22–24 დღე ზის. ბარტყებთან მიახლოებულ ცხოველებს, იშვიათად კი ადამიანებსაც, ფრთის დეზით ესხმის თავს.
მსოფლიოში შავმუცელა პრანწია საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2025). ზრდასრული ფრინველების რიცხვი 83 000–534 000-ია და იზრდება. არეალის ჩრდილოეთში, მათ შორის ევროპაში, ადგილობრივად მცირდება: ბერძნულ პოპულაციებს ჭაობების განადგურება, ლაგუნებში ინტენსიური თევზჭერა და მტაცებლები, მაგალითად გაველურებული ძაღლები, ტურები და დიდი თოლიები, აზიანებს. მასზე ვრცელდება აფრიკულ-ევრაზიული გადამფრენი წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმება (AEWA). საქართველოს წითელი ნუსხის 2021 წლის შეფასებაში შეფასებული არ არის (NE). 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის იშვიათ, არარეგულარულ სტუმრად არის აღნიშნული.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები შავმუცელა პრანწიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
მხოლოდ შემთხვევით. 2015 წლის 6 მაისს ჭოროხის დელტაში, აჭარაში, ერთი ფრინველი ნახეს, 2026 წლის აპრილში კი მეორე ბათუმთან. საქართველოში არ ბუდობს და რეგულარულად არ ჩანს.
ფრთის მოხრაზე, მაჯის სახსართან, პატარა, ბასრი, მოხრილი შავი წანაზარდი. მისგან მიიღო სახეობამ სახელი. ბარტყებთან მიახლოებულ ცხოველებს, იშვიათად ადამიანებსაც, ამ დეზით ესხმის თავს.
შავი ქუდით, შავი მკერდითა და მუცლით, ყელზე შავი ზოლით და ქათქათა თეთრი ლოყებით. ზურგი და ფრთები ღია მურაა, ნისკარტი და ფეხები შავი. ჩვეულებრივ პრანწიას მწვანედ მბზინავი ზურგი და გრძელი, წვრილი ბიბილო აქვს.
ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთში, თურქეთში, ახლო აღმოსავლეთსა და აფრიკაში, საჰარის სამხრეთით. ჭაობებსა და მტკნარი წყლის ნაპირებს ამჯობინებს. საბერძნეთისა და თურქეთის ფრინველები გადამფრენები არიან, დანარჩენები ძირითადად ადგილზე რჩებიან.
ძირითადად ხოჭოებს, კოღოებსა და მათ მატლებს, ასევე ჭიანჭველებს. ჭამს ობობებს, ჭიებს, მოლუსკებს, თავკომბალებსა და პატარა თევზსაც. ნადავლს თვალით ეძებს და სწრაფი მოძრაობით იჭერს.
ადამიანისთვის საშიში არ არის, თუმცა ბარტყებთან მისულს იშვიათად შეიძლება დაესხას. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2025) და მისი რიცხვი იზრდება. საქართველოში შეფასებული არ არის (NE).
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.





















