თეთრკუდა პრანწია
Vanellus leucurus
ალექსანდრე აბულაძე · შიდა ქართლი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 26–29 სმ; 99–198 გ
- კვება
- მწერები, განსაკუთრებით ხოჭოები; ჭიები, მოლუსკები
- სტატუსი საქართველოში
- იშვიათი, არარეგულარული სტუმარი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- ქვემო ქართლი
- ჰაბიტატი
- თხელი წყალი, ჭაობიანი მდელოები, მლაშობები
- ოჯახი
- Charadriidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2020); საქართველოში NE
თეთრკუდა პრანწია (Vanellus leucurus) ერთადერთი პრანწიაა, რომელიც ხშირად შედის წყალში, არა მხოლოდ ძალიან თხელში. გრძელი, მკვეთრად ყვითელი ფეხები და სუფთა თეთრი კუდი აქვს. ბუდობს ერაყის, ირანისა და შუა აზიის ჭაობებთან, კავკასიაში კი აზერბაიჯანსა და სომხეთში. საქართველოში იშვიათი, არარეგულარული სტუმარია, მაგრამ ბოლო წლებში უფრო ხშირად ჩანს, განსაკუთრებით ქვემო ქართლში, გარდაბანთან. ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუ თხელ წყალში მაღალ, ყვითელფეხა პრანწიას დაინახავთ, ფოტო გადაიღეთ და დაკვირვება გააზიარეთ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ თეთრკუდა პრანწია
სხარტი, მაღალი პრანწიაა, 26–29 სმ სიგრძის, გრძელი ყვითელი ფეხებითა და შედარებით გრძელი ნისკარტით. ზურგი მურაა, მკერდი ნაცრისფერი, სახე უფრო ღია. ფრენისას სუფთა თეთრი კუდი და მურა, თეთრი და შავი ფრთები მას თითქმის შეუცდომლად ამოსაცნობს ხდის.

თავი მოყავისფრო-მოჩალისფროა, სახე და ყელი ღია. კისერი ქვიშისფერია და მკვეთრად გამოირჩევა ნაცრისფერი მკერდისგან. მუცელი კრემისფერია და კუდისკენ თეთრდება, ზურგს კი იისფერი ელფერი დაჰკრავს.
ზამთრის ბუმბულში ოდნავ მუქი ფერისაა, ყელსა და სახეზე უფრო მეტი თეთრით. ახალგაზრდებს ზურგის ბუმბულს ღია არშია აქვს, ამიტომ ზურგი ქერცლიანი ჩანს, კუდზე კი ზოგჯერ ცოტა მურა ერევა.
ველის პრანწიასაც თეთრი კუდი აქვს, მაგრამ მისი კუდი შავი ზოლით ბოლოვდება, ფეხები მუქია, თავზე კი შავი ქუდი და თეთრი წარბი აქვს. თეთრკუდა პრანწიას თავი უნახატოა, ფეხები ყვითელი. ეს ორი ნიშანი შორიდანაც კარგად ჩანს.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს დამდგარ ან ნელა მდინარე თხელ წყალთან, ჭაობიან მდელოებსა და მლაშობ მცენარეებში, ზოგჯერ ბრინჯის მინდვრებზეც. მთავარი საბუდარი ერაყისა და სამხრეთ-დასავლეთ ირანის ჭაობებია, ასევე ყაზახეთის, თურქმენეთისა და უზბეკეთის სტეპური ზონა. კავკასიაში აზერბაიჯანსა და სომხეთში ბუდობს. ზამთარს შუა აზიის სამხრეთში, ჩრდილო-დასავლეთ ინდოეთში, ახლო აღმოსავლეთსა და ნილოსის ხეობაში ატარებს. საქართველოში იშვიათი სტუმარია, თუმცა 2022 წლიდან უფრო ხშირად ჩანს. ყველაზე მეტი ჩანაწერი ქვემო ქართლიდანაა. ჯანდარის ტბასთან 2016 წელს ჩანდა, 2023–2025 წლებში კი, მათ შორის გარდაბანთან, აპრილიდან სექტემბრამდე რამდენჯერმე ნახეს, ზოგჯერ 4–6 ფრინველი ერთად. 2022 წლის აპრილის ბოლოს ჭოროხის დელტაში, აჭარაში, ერთ დღეს 9 ფრინველი ნახეს.
თეთრკუდა პრანწიას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ერთ რეგიონშია: ქვემო ქართლი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
მწერებითა და ლამში მცხოვრები უხერხემლოებით იკვებება. საკვების დიდი ნაწილი ხოჭოებია. ჭამს კალიებს, ჭიებს, წყლის მწერებსა და პატარა მოლუსკებსაც. სხვა პრანწიებისგან განსხვავებით, საკვებს ხშირად წყალში შესული ეძებს და წყლის ზედაპირიდან კრეფს.
ნაწილობრივ გადამფრენია. კასპიის ჩრდილოეთის ფრინველები შემოდგომით სამხრეთისკენ მიფრინავენ, ერაყისა და ირანის მობუდრები კი ძირითადად ადგილზე რჩებიან. ბუდობის ადგილებს აგვისტოდან ტოვებენ და მარტ–აპრილში ბრუნდებიან. ბუდობის გარეთ გუნდებად ცხოვრობს. თავისუფალ კოლონიებად ბუდობს. კოლონიების უმეტესობა რამდენიმე წყვილისგან შედგება, ერაყში კი 100 ბუდეზე მეტიანი კოლონიებიც არის ცნობილი, ხშირად პატარა კუნძულებზე. ბუდე მიწაზე გათხრილი ბრტყელი ფოსოა, მწირად ამოფენილი მცენარეებით. დებს 3–4 კრემისფერ, მუქად დაწინწკლულ კვერცხს, რომლებიც 22–24 დღეში იჩეკება. ბარტყებს მშობლები დაახლოებით 30 დღე უვლიან.
მსოფლიოში თეთრკუდა პრანწია საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2020). დიდი არეალისა და რიცხვის გამო საფრთხეში არ არის, თუმცა მთელი პოპულაცია, სავარაუდოდ, 100 000 ფრინველზე ნაკლებია. არეალის ნაწილში მას საცხოვრებელი ადგილების განადგურება და შემთხვევითი ბრაკონიერობა ემუქრება. მასზე ვრცელდება აფრიკულ-ევრაზიული გადამფრენი წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმება (AEWA). საქართველოს წითელი ნუსხის 2021 წლის შეფასებაში შეფასებული არ არის (NE). 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის იშვიათ, არარეგულარულ სტუმრად არის აღნიშნული.
ალექსანდრე აბულაძე · Irina Kalashnikova · photokeen · Subhajit Roy · Pavel Shukov · inna_birds · Anna Golubeva · Ismael Khalifa
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები თეთრკუდა პრანწიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, იშვიათ, არარეგულარულ სტუმრად. ყველაზე ხშირად ქვემო ქართლში, გარდაბანთან ჩანს, სადაც აპრილიდან სექტემბრამდე ნახეს. 2022 წლის აპრილის ბოლოს ჭოროხის დელტაში, აჭარაში, ერთ დღეს 9 ფრინველი ნახეს. 2022 წლიდან ის აშკარად უფრო ხშირად ჩანს.
გრძელი, მკვეთრად ყვითელი ფეხებით, სუფთა თეთრი კუდით და უნახატო, ღია სახით. ზურგი მურაა, მკერდი ნაცრისფერი. ფრენისას ფრთებზე მურა, თეთრი და შავი ველები ჩანს. სხვა ჩვენს პრანწიებს ყვითელი ფეხები არ აქვთ.
ველის პრანწიას მუქი ფეხები, შავი ქუდი, თეთრი წარბი და შავბოლოიანი კუდი აქვს. თეთრკუდა პრანწიას ფეხები ყვითელია, თავი უნახატო, კუდი კი მთლიანად თეთრი. თანაც ველის პრანწია მშრალ სტეპს ირჩევს, თეთრკუდა კი წყალთან ცხოვრობს.
ერაყისა და ირანის ჭაობებთან, შუა აზიის სტეპურ ზონაში და კავკასიაში, აზერბაიჯანსა და სომხეთში. თავისუფალ კოლონიებად ბუდობს, ხშირად პატარა კუნძულებზე. საქართველოში მისი ბუდობა დადასტურებული არ არის.
ძირითადად მწერებს, განსაკუთრებით ხოჭოებს, ასევე კალიებს, ჭიებს, წყლის მწერებსა და პატარა მოლუსკებს. სხვა პრანწიებისგან განსხვავებით, ხშირად წყალში შედის და საკვებს წყლის ზედაპირიდან კრეფს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2020), საქართველოში კი შეფასებული არ არის (NE). წყალთან მოსვენებულ ფრინველებს ნუ დააფრთხობთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.





















