აზიური წინტალა
Charadrius asiaticus
ალექსანდრე აბულაძე · საგარეჯო, კახეთი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- კვება
- ხოჭოები, ტერმიტები, ჭიანჭველები, კალიები, ლოკოკინები
- სტატუსი საქართველოში
- იშვიათი, შემთხვევითი სტუმარი
- ზომა
- საყელოიან წინტალაზე ოდნავ დიდი; დაახლოებით 75 გ
- ჰაბიტატი
- სტეპები, ნახევრად უდაბნოები, მლაშობები
- ოჯახი
- Charadriidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2018); საქართველოში NE
აზიური წინტალა (Charadrius asiaticus) კასპიის ზღვის ჩრდილოეთითა და აღმოსავლეთით, სტეპებსა და ნახევრად უდაბნოებში ბუდობს, ზამთარს კი აღმოსავლეთ და სამხრეთ აფრიკაში ატარებს. საქართველოში იშვიათი, შემთხვევითი სტუმარია. 2018 წლის სექტემბერში ფოთთან და აჭარაში ნახეს, 2024 წლის სექტემბერში კი კახეთში. საყელოიან წინტალაზე ოდნავ დიდია, უფრო მოხდენილი და გრძელფეხა, ზაფხულის მამალს კი წაბლისფერი მკერდი აქვს. ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუ სექტემბერში გრძელფეხა წინტალას განიერი თეთრი წარბით დაინახავთ, კარგად დააკვირდით.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ აზიური წინტალა
საყელოიან წინტალაზე ოდნავ დიდი, მოხდენილი და გრძელფეხა წინტალაა, გრძელი, წვრილი ნისკარტით. ყველაზე კარგად განიერი თეთრი წარბით გამოირჩევა. გარეგნობით სქელნისკარტა წინტალებს ჰგავს, ამიტომ რამდენიმე ნიშანი ერთად შეამოწმეთ.
ზაფხულის მამალს ზურგი რუხ-მურა აქვს, სახე და მუცელი თეთრი. მკერდი წაბლისფერია და ქვემოდან შავი ზოლით არის შემოსაზღვრული. ხმა მოკლე, მკვეთრი „ჩიპ“ არის.
სხვა ბუმბულში მკერდზე რუხ-მურა ზოლი აქვს, ზაფხულის დედალს კი მასზე ოდნავ წაბლისფერი შეიძლება დაჰკრავდეს. თეთრი წარბი ყველა ბუმბულში კარგად ჩანს. ამიტომ ზამთრის ფრინველი და ახალგაზრდაც წარბით უფრო ადვილად შეიცნობა, ვიდრე მკერდით.
სქელნისკარტა წინტალებისგან უფრო წვრილი ტანით, გრძელი ფეხებით, უფრო განიერი თეთრი წარბითა და გრძელი, წვრილი ნისკარტით განსხვავდება. კუდის გვერდები თეთრი არ აქვს, ფრთაზე თეთრი ზოლი კი სუსტად ემჩნევა. ეს ორი ნიშანი ფრენისას შეამოწმეთ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ბუდობს დასავლეთ და შუა აზიაში, კასპიის ზღვის მიდამოებში: სამხრეთ რუსეთიდან, თურქეთიდან და ირანიდან თურქმენეთამდე, ყაზახეთამდე, უზბეკეთამდე და ავღანეთამდე. მისი ადგილებია სტეპები, უდაბნოს კიდეები, მლაშობები და მარილიანი ნიადაგები იშვიათი ბუჩქნარით, დაახლოებით 800 მ სიმაღლემდე. ზამთარს აღმოსავლეთ და სამხრეთ აფრიკაში, მდინარე ზამბეზიმდე ატარებს: მშრალ ბალახობებზე, ზღვისპირა დიუნებზე, მლაშობებსა და მშრალ ჭალებში, ზოგჯერ დამუშავებულ მიწაზეც. საქართველოში იშვიათი, შემთხვევითი სტუმარია. 2018 წლის სექტემბერში ერთი ფრინველი ფოთთან, მალთაყვაზე, შავი ზღვის ნაპირზე ნახეს, იმავე თვეს კი აჭარაშიც. 2024 წლის სექტემბერში კახეთში დაფიქსირდა. ყველა ცნობილი დაკვირვება შემოდგომის გადაფრენის დროზე, სექტემბერზე მოდის.
აზიური წინტალას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ჯერ არცერთ რეგიონში არ არის.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
იკვებება ხოჭოებით, ტერმიტებით, ჭიანჭველებით, კალიებით, პატარა ლოკოკინებითა და სხვა წვრილი ცხოველებით. ნადავლს სხვა წინტალების მსგავსად, ძირითადად მიწის ზედაპირიდან კრეფს. ზოგჯერ ბალახის თესლსაც ჭამს.
გადამფრენი ფრინველია. ბუდობს შუა აზიის ღია ბალახობებზე, ძირითადად კასპიის ზღვის ჩრდილოეთითა და აღმოსავლეთით, ბუდობის შემდეგ კი აფრიკაში მიფრინავს. დასავლეთ ევროპასა და ავსტრალიაში ძალიან იშვიათად, შემთხვევით ხვდება. საქართველოში აქამდე მხოლოდ სექტემბერში ნახეს. ფხვიერ კოლონიებად ბუდობს. ბუდე შიშველ მიწაზე ან დაბალ მცენარეებს შორის მოწყობილი ფოსოა. დედალი სამ კვერცხს დებს.
მსოფლიოში აზიური წინტალა საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2018). არეალი ძალიან ფართოა. რიცხვი შეიძლება ნელა მცირდებოდეს, რადგან ბუდობის ადგილები, განსაკუთრებით ევროპაში, ზიანდება, მაგრამ კლება იმდენად სწრაფი არ არის, რომ საფრთხის კატეგორია მიენიჭოს. ევროპის მასშტაბით ის საფრთხეში მყოფ სახეობად (EN) მიიჩნევა. მასზე ვრცელდება აფრიკულ-ევრაზიული გადამფრენი წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმება (AEWA). საქართველოს წითელი ნუსხის 2021 წლის შეფასებაში მისი საფრთხე შეფასებული არ არის (NE). 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის შემთხვევით, არარეგულარულად მოხვედრილ ფრინველად არის აღნიშნული. აქ ის იმდენად იშვიათია, რომ ყოველი დაკვირვება ცალკე ამბავია.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები აზიური წინტალასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, მაგრამ ძალიან იშვიათად. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის შემთხვევით, არარეგულარულად მოხვედრილ ფრინველად არის აღნიშნული. ცნობილი დაკვირვებები სექტემბრისაა: 2018 წელს ფოთთან და აჭარაში, 2024 წელს კი კახეთში.
ეს მოხდენილი, გრძელფეხა წინტალაა, საყელოიანზე ოდნავ დიდი, გრძელი, წვრილი ნისკარტით. ყველაზე კარგი ნიშანი განიერი თეთრი წარბია, რომელიც ყველა ბუმბულში ჩანს. ზაფხულის მამალს წაბლისფერი მკერდი აქვს, ქვემოდან შავი ზოლით.
უფრო წვრილი ტანით, გრძელი ფეხებით, უფრო განიერი თეთრი წარბითა და წვრილი ნისკარტით. ფრენისას კუდის გვერდები თეთრი არ უჩანს და ფრთის თეთრი ზოლი სუსტია. ერთი ნიშნით ნუ განსჯით: რამდენიმე ერთად შეამოწმეთ.
ბუდობს კასპიის ზღვის მიდამოების სტეპებსა და ნახევრად უდაბნოებში, სამხრეთ რუსეთიდან და ირანიდან ავღანეთამდე. ზამთარს აღმოსავლეთ და სამხრეთ აფრიკაში, მდინარე ზამბეზიმდე ატარებს. საქართველოს ის მხოლოდ გადაფრენისას, იშვიათად ჩაუვლის.
ძირითადად მწერებს: ხოჭოებს, ტერმიტებს, ჭიანჭველებსა და კალიებს. ჭამს პატარა ლოკოკინებსაც, ზოგჯერ კი ბალახის თესლს. ნადავლს მიწის ზედაპირიდან კრეფს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2018), თუმცა ევროპის მასშტაბით საფრთხეში მყოფად (EN) მიიჩნევა. საქართველოში მისი საფრთხე შეფასებული არ არის (NE). თუ შეხვდებით, შორიდან დააკვირდით და ნუ დააფრთხობთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
