ჩიბუხა
Gallinago gallinago
გიორგი ნაცვლიშვილი · ბათუმი, აჭარა საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 23–28 სმ
- კვება
- მწერების მატლები, ჭიაყელები და მწერები
- სტატუსი საქართველოში
- ზამთრის სტუმარი და გადამფრენი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- ქვემო ქართლი; აჭარა
- ჰაბიტატი
- ჭაობი და სველი მდელო
- ოჯახი
- Scolopacidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2025)
ჩიბუხა (Gallinago gallinago) საშუალო ზომის წყლისპირა ფრინველია მოკლე ფეხებით და ძალიან გრძელი, სწორი ნისკარტით: ნისკარტი თავზე დაახლოებით ორჯერ გრძელია. სიგრძე 23–28 სმ-ია, წონა 80–120 გ. ზემოდან ყავისფერია, შავად და ღია ყავისფრად დაჭრელებული, ზურგზე ღია ზოლები გასდევს, მუცელი კი ღიაა. ასეთი ბუმბულით ჭაობში ძნელი შესამჩნევია და ხშირად მხოლოდ მაშინ ჩანს, როცა ფეხქვეშიდან მოულოდნელად აფრინდება. ადამიანისთვის საშიში არ არის. საქართველოში ძირითადად ზამთარში და გადაფრენისას ჩანს: აგვისტოდან მაისამდე, ყველაზე ხშირად დეკემბერში. ყველაზე მეტი დაკვირვება ქვემო ქართლიდანაა, კუმისის ტბიდან და გარდაბნის მუნიციპალიტეტიდან, ასევე აჭარიდან, ბათუმიდან. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია (LC, 2025), თუმცა რიცხვი, სავარაუდოდ, მცირდება.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჩიბუხა
საშუალო ზომის, მოკლეფეხა წყლისპირა ფრინველია ძალიან გრძელი, სწორი ნისკარტით. ზემოდან ყავისფერ-შავად ჭრელია, ზურგზე ღია ზოლებით. საქართველოში ჭაობებში, ტბებისა და გუბურების ბალახიან ნაპირებზე ჩანს.
სიგრძე 23–28 სმ-ია, გაშლილი ფრთების სიგანე 39–45 სმ, წონა 80–120 გ, საშუალოდ დაახლოებით 108 გ. ფეხები და კისერი მოკლე აქვს, ნისკარტი კი ძალიან გრძელი და სწორი, თავზე დაახლოებით ორჯერ გრძელი. ნისკარტი ყავისფერ-მუქია, ფეხები მომწვანო-მოყვითალო. მამალი დედალზე ოდნავ დიდია, ფერით კი ერთნაირები არიან.
ზემოდან ყავისფერია, შავად დაჭრელებული, ზურგზე ღია მოყავისფრო ზოლები გასდევს. მკერდზე მუქი ხაზები აქვს, მუცელი თეთრია. ახალგაზრდა ფრინველს ზოლები მოყვითალო ელფერით აქვს, ზრდასრულს კი არა. ეს ბუმბული ჭაობის ბალახში კარგად შენიღბავს.
ხშირად მაშინ შეამჩნევთ, როცა სველი მიწიდან, სულ ახლოს, მოულოდნელად აფრინდება და ზიგზაგით, უცნაურად მიფრინავს. გაზაფხულზე მამალი ჰაერში „ბზუის“: ჩაყვინთვისას ქარი კუდის განაპირა ბუმბულს არხევს და ამით გამორჩეულ ხმას გამოსცემს.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ჩიბუხა ღია მტკნარ ან მლაშე ჭაობებში ბუდობს, სადაც ბალახი ხშირია: ტბებისა და მდინარეების ბალახიან და ჭაობიან ნაპირებზე, სველ სათიბებზე, ჭაობიან მდელოებსა და ჭაობიან ტუნდრაში. ბალახიანი საფარი და ორგანული ნივთიერებით მდიდარი, ნესტიანი ნიადაგი სჭირდება. გამრავლების სეზონის გარეთ მსგავს ადგილებს ირჩევს, ოღონდ ადამიანის შექმნილ ადგილებსაც, მაგალითად გამწმენდ ნაგებობებთან, ბრინჯის მინდვრებსა და მდინარის შესართავებთან მდელოებზე. მსოფლიოში ზღვის დონიდან 3600 მ-მდე გვხვდება. საქართველოში ყველაზე ხშირად ქვემო ქართლში ჩანს, კუმისის ტბასთან, გარდაბნის მუნიციპალიტეტსა და რუსთავთან. ასევე აჭარაში, ბათუმთან. მცხეთა-მთიანეთში, აფხაზეთში, გაგრასთან, სამეგრელოში, ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში, და შიდა ქართლში, ნადარბაზევის ტბასთან, მხოლოდ ცალკეული ფრინველები ნახეს.
ჩიბუხის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერები აგვისტოდან მაისამდეა, ყველაზე მეტი დეკემბერში. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად მწერების მატლებს ჭამს, ასევე ზრდასრულ მწერებს, ჭიაყელებს, პატარა კიბოსნაირებს, პატარა ლოკოკინებსა და ობობებს. ცოტა მცენარის ბოჭკოსა და თესლსაც ჭამს. საკვებს რბილ მიწაში ნისკარტის რიტმული, ვერტიკალური ჩარჭობით პოულობს, ხშირად ისე, რომ ნისკარტს მიწიდან არ იღებს.
ძირითადად გადამფრენი ფრინველია. შემოდგომის გადაფრენა ივლისის ბოლოდან ნოემბრამდე გრძელდება, გაზაფხულზე კი ევროპას მარტიდან მაისის დასაწყისამდე გადაკვეთს. რუსეთიდან ბევრი ფრინველი საჰარას გადაუფრენს და აფრიკაში ზამთრობს. საქართველოში ძირითადად ზამთარში და გადაფრენისას ჩანს: აგვისტოდან მაისამდე, ყველაზე ხშირად დეკემბერში. ივნის-ივლისში აქ დაკვირვება არ არის. დღისით აქტიურია. ჩვეულებრივ პატარა ჯგუფებად იკვებება. ბუდობს აპრილიდან ივნისამდე. ტერიტორიას იცავს, მამალი კი ტერიტორიაზე ჰაერში „ბზუის“, რომ დედალი მიიზიდოს. ბუდე ჩვეულებრივ მშრალ ადგილასაა, ბალახით, ლელქაშით, ისლით ან ტორფის ხავსით დაფარული. დებს 4 კვერცხს. კვერცხებზე დედალი ზის, 18–20 დღე. ბარტყები ბუდიდან მალევე გამოდიან და ფრენას დაახლოებით 19–20 დღეში იწყებენ. ბევრ ბუდეს მტაცებლები ანადგურებენ ან საქონელი თელავს.
მსოფლიოში ჩიბუხის გადაშენების საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC, 2025). მისი არეალი და რიცხვი ძალიან დიდია: ზრდასრული ფრინველების რიცხვი დაახლოებით 7–11 მილიონია. რიცხვი, სავარაუდოდ, მცირდება, მაგრამ არა იმდენად სწრაფად, რომ საფრთხის ქვეშ მყოფად ჩაითვალოს. ევროპაში კლების მთავარი მიზეზი ჭაობებისა და სველი მდელოების დაშრობაა. ევროპაში ყოველწლიურად დაახლოებით 1,5 მილიონ ჩიბუხას ნადირობენ. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. განახლებულ, ჯერ დაუმტკიცებელ შეფასებაში (2021) საქართველოშიც საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC), რიცხვი კი სტაბილურად.
ალექსანდრე აბულაძე · გიორგი ნაცვლიშვილი · stamplevskiyd · Zhou Zichen · Pavel Shukov
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჩიბუხასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, ძირითადად ზამთარში და გადაფრენისას. აგვისტოდან მაისამდე ჩანს, ყველაზე ხშირად დეკემბერში.
ყველაზე ხშირად ქვემო ქართლში, კუმისის ტბასთან და გარდაბნის მუნიციპალიტეტში, ასევე აჭარაში, ბათუმთან. ეძებეთ ჭაობებსა და ტბების ბალახიან, ტალახიან ნაპირებზე.
საშუალო ზომის, მოკლეფეხა ფრინველია ძალიან გრძელი, სწორი ნისკარტით, რომელიც თავზე დაახლოებით ორჯერ გრძელია. ზემოდან ყავისფერ-შავად ჭრელია, ზურგზე ღია ზოლებით. ხშირად ფეხქვეშიდან აფრინდება და ზიგზაგით მიფრინავს.
საქართველოში ის ზამთრის სტუმრად და გადამფრენად ითვლება. ივნის-ივლისში, ბუდობის დროს, აქ დაკვირვება არ არის.
სიგრძე 23–28 სმ-ია, გაშლილი ფრთების სიგანე 39–45 სმ, წონა 80–120 გ.
ძირითადად მწერების მატლებს, ასევე მწერებს, ჭიაყელებს, პატარა კიბოსნაირებს, ლოკოკინებსა და ობობებს. საკვებს რბილ მიწაში ნისკარტით ეძებს.
ჩიბუხა ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია, თუმცა რიცხვი მცირდება. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
