წითელნისკარტა მაღრანი
Pyrrhocorax pyrrhocorax
Paul Kingsnorth · ყაზბეგი, მცხეთა-მთიანეთი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 39–40 სმ
- კვება
- მწერები, განსაკუთრებით ჭიანჭველები
- სტატუსი საქართველოში
- მთელი წლის მობუდარი
- რეგიონები
- მცხეთა-მთიანეთი, სამცხე-ჯავახეთი, კახეთი
- ჰაბიტატი
- მაღალი მთა, კლდეები, საძოვრები
- ოჯახი
- Corvidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2016)
წითელნისკარტა მაღრანი (Pyrrhocorax pyrrhocorax) ერთადერთი შავი ყორნისებრია, რომელსაც გრძელი, ქვევით მოხრილი წითელი ნისკარტი და წითელი ფეხები აქვს. ძირითადად მაღალი მთის ფრინველია: ჰიმალაიში ზაფხულობით 6000 მ-მდე ადის. ხმამაღალი, მჟღერი „ჩი-აუ“ ძახილი და მსუბუქი, აკრობატული ფრენა აქვს. საქართველოში მთელი წელი რჩება და ბუდობს, ყაზბეგსა და გუდაურთან კი ფოტოებითაა აღბეჭდილი. ყვითელნისკარტა მაღრნისგან ნისკარტის ფერით და სიგრძით მარტივად გაარჩევთ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ წითელნისკარტა მაღრანი
შავი, ხავერდოვანი, ბზინვარე ყორნისებრია გრძელი, ქვევით მოხრილი წითელი ნისკარტითა და წითელი ფეხებით. ფრენისას ფრთები სწორკუთხაა, ბოლოში თითებივით განშლილი ბუმბულებით. შეიძლება ყვითელნისკარტა მაღრანსა და ჭკაში აგერიოთ.

ყველაზე პატარა, ბრიტანული ქვესახეობის ზრდასრული ფრინველი 39–40 სმ სიგრძისაა, ფრთების გაშლა 73–90 სმ აქვს, წონა კი საშუალოდ 310 გ. ბუმბული ხავერდოვანი შავია, სხეულზე მწვანე ელფერით. მამალი და დედალი ერთნაირია. ახალგაზრდას პირველ შემოდგომამდე ნარინჯისფერი ნისკარტი და ვარდისფერი ფეხები აქვს.
ყვითელნისკარტა მაღრანს მოკლე ყვითელი ნისკარტი აქვს, ფრენისას კი ნაკლებად სწორკუთხა ფრთები და უფრო გრძელი, ბოლოში ნაკლებად სწორი კუდი. ჭკა უფრო პატარაა და რუხი, უბზინვარო ბუმბული აქვს. წითელი, მოხრილი ნისკარტი სხვა შავ ფრინველს არ აქვს, ამიტომ ჯერ ნისკარტს შეხედეთ.
ხმამაღალი, მჟღერი „ჩი-აუ“ ჭკის მსგავს ძახილზე უფრო სუფთა და ხმამაღალია. ყვითელნისკარტა მაღრნის რაკრაკა „პრიიპ“-სა და სტვენისგან კი სულ სხვაა. გუნდში ყურიც გამოგადგებათ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
მაღალი მთისა და კლდეების ფრინველია. ბუდეს კლდის მღვიმეში ან ნაპრალში იკეთებს, საკვებს კი მოკლე, გადაძოვილ ბალახში ეძებს. ბრიტანეთის კუნძულებსა და ბრეტანში ზღვისპირა კლდეებზეც ბუდობს. ყვითელნისკარტა მაღრანზე უფრო დაბლა ბუდობს. ფერდობები, სადაც ცხვარი და სხვა ცხოველები ბალახს მოკლედ ძოვენ, მისთვის კარგი საკვები ადგილებია. საქართველოში მთელი წელი ცხოვრობს. ფოტოებით აღბეჭდილია ყაზბეგში, 2012 წლის 31 დეკემბერს, და გუდაურთან, 2016 წლის ივნისში. ორივე ადგილი მცხეთა-მთიანეთშია. სამცხე-ჯავახეთსა და კახეთშიც გვხვდება.
წითელნისკარტა მაღრნის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები სამ რეგიონშია: მცხეთა-მთიანეთი, სამცხე-ჯავახეთი და კახეთი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად მიწიდან აკრეფილ მწერებს, ობობებსა და სხვა უხერხემლოებს ჭამს, ყველაზე მეტად ჭიანჭველებს. გრძელი, მოხრილი ნისკარტით ჭიანჭველებს, ნეხვის ხოჭოებსა და ბუზებს ზედაპირიდან აკრეფს, მატლებს კი მიწიდან თხრის. ჩვეულებრივ 2–3 სმ სიღრმეზე თხრის, ხელსაყრელ პირობებში 10–20 სმ-მდეც. ჩამოცვენილ მარცვალსაც ჭამს, ზამთარში კი ხილსა და მცენარეთა თესლს. საკვებს ნაპრალებში მალავს და კენჭებით ფარავს.
მომთაბარე ფრინველი არ არის, მთელი წელი თავის არეალში რჩება. გამრავლების სეზონის მიღმა დიდ გუნდებს ქმნის, ზოგჯერ ასობით ფრინველისას. ფრენა მსუბუქი და აკრობატულია, ფართოდ განშლილი ბოლო ბუმბულებით. ძახილი ხმამაღალი, მჟღერი „ჩი-აუ“-ა, ჭკისაზე უფრო სუფთა და ხმამაღალი. წყვილები მთელი ცხოვრება ერთად რჩებიან და ერთსა და იმავე ბუდობის ადგილს უბრუნდებიან. ბუდობს სამი წლის ასაკიდან, წელიწადში ერთხელ. ფესვებისა და ღეროების დიდ ბუდეს მატყლით ან ბალნით ამოფენს და კლდის მღვიმეში ან ნაპრალში აშენებს. ზოგჯერ ძველ შენობებს, კარიერებსა და შახტებსაც იყენებს. დებს 3–5 კვერცხს, დედალი 17–18 დღე კრუხობს, ამ დროს მამალი კვებავს. ბარტყები 31–41 დღეში ფრთას შლიან. დაახლოებით შვიდ წელს ცოცხლობს, ყველაზე ხანგრძლივად კი 17 წელი იცოცხლა.
მსოფლიოში საფრთხის ქვეშ არ არის: IUCN-ის წითელ ნუსხაში ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფია (LC, 2016). საქართველოშიც 2021 წლის ეროვნული შეფასებით LC-ა, რიცხოვნობა კი სტაბილურად ითვლება. ევროპაში 86 000–210 000 ფრინველი ცხოვრობს. იქ მისი არეალი შემცირდა და დანაწევრდა, ძირითადად სოფლის მეურნეობის ცვლილების გამო: სადაც ტრადიციული ძოვება ქრება, მოკლე ბალახის საკვები ადგილებიც ქრება. ამიტომ მისთვის მნიშვნელოვანია მთის საძოვრები, რომლებზეც პირუტყვი ძოვს.
David J Barton · Paul Kingsnorth · Axel Gosseries · Lionel CASSET · alatham · ნიკოლოზ დონაძე · Frank Sengpiel
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები წითელნისკარტა მაღრანთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. მთელი წელი აქ ცხოვრობს და ბუდობს, რასაც ფოტოები ადასტურებს. მაღალი მთისა და კლდეების ფრინველია, ამიტომ ბარში მას ნუ ეძებთ. მის სანახავად მთის კლდეებსა და საძოვრებს დააკვირდით.
მთაში, კლდეებთან და მოკლე ბალახიან საძოვრებზე. საქართველოში მცხეთა-მთიანეთში, სამცხე-ჯავახეთსა და კახეთში გვხვდება. ყაზბეგში დეკემბერშიც უნახავთ, გუდაურთან კი ივნისში.
შავი, ბზინვარე ყორნისებრია გრძელი, მოხრილი წითელი ნისკარტითა და წითელი ფეხებით. ხშირად გუნდებად დაფრინავს და ხმამაღლა იძახის „ჩი-აუ“. ასეთი ნისკარტი სხვა შავ ფრინველს არ აქვს. ახალგაზრდას ნისკარტი ნარინჯისფერი აქვს.
ნისკარტით. წითელნისკარტას ნისკარტი გრძელი, მოხრილი და წითელია, ყვითელნისკარტასი მოკლე და ყვითელი. ფრენისას წითელნისკარტას ფრთები უფრო სწორკუთხაა, კუდი კი უფრო მოკლე და ბოლოში სწორი. ორივე ერთად იკვებება ხოლმე, ამიტომ გუნდში თითოეულ ფრინველს ცალკე შეხედეთ.
ყველაზე პატარა, ბრიტანული ქვესახეობის ზრდასრული 39–40 სმ სიგრძისაა, ფრთების გაშლა 73–90 სმ აქვს, წონა კი საშუალოდ 310 გ. სხვა ქვესახეობები უფრო დიდია. ყვითელნისკარტა მაღრანზე ოდნავ დიდია.
ძირითადად მიწიდან აკრეფილ მწერებსა და სხვა უხერხემლოებს, ყველაზე მეტად ჭიანჭველებს. მატლებს მიწიდან გრძელი ნისკარტით თხრის. ჩამოცვენილ მარცვალსაც ჭამს, ზამთარში კი ხილსა და თესლს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფ სახეობად (LC) ითვლება. ევროპაში მისი არეალი საძოვრების დაკარგვის გამო შემცირდა. ველური ფრინველია, ამიტომ ნუ დაიჭერთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.






















