ყვითელნისკარტა მაღრანი
Pyrrhocorax graculus
Marco Vicariotto · Provincia di Verona
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 37–39 სმ
- კვება
- უხერხემლოები, ზამთარში ხილი
- სტატუსი საქართველოში
- მთელი წლის მობუდარი
- რეგიონები
- მცხეთა-მთიანეთი, სამეგრელო-ზემო სვანეთი
- ჰაბიტატი
- მაღალი მთა, კლდეები, ალპური მდელოები
- ოჯახი
- Corvidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2016)
ყვითელნისკარტა მაღრანი (Pyrrhocorax graculus) შეიძლება ყველაზე მაღლა მობუდარი ფრინველია დედამიწაზე: მისი ბუდე 6500 მ სიმაღლეზეც უნახავთ. შავი, ბზინვარე ყორნისებრია მოკლე ყვითელი ნისკარტითა და წითელი ფეხებით, დაახლოებით 37–39 სმ სიგრძის. გუნდებად დაფრინავს და ქარში აკრობატივით ტრიალებს. საქართველოში მთელი წელი რჩება და ბუდობს, ყაზბეგსა და გუდაურში კი ფოტოებითაა აღბეჭდილი. წითელნისკარტა მაღრანი და ჭკა რომ არ შეგეშალოთ, ნისკარტის ფერსა და სიგრძეს დააკვირდით.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ყვითელნისკარტა მაღრანი
შავი, ბზინვარე ყორნისებრია მოკლე ყვითელი ნისკარტითა და წითელი ფეხებით. თვალი მუქი ყავისფერია. ფრენა მსუბუქი და აკრობატულია, ფრთის განშლილი ბოლო ბუმბულებით. შეიძლება წითელნისკარტა მაღრანსა და ჭკაში აგერიოთ.

სიგრძე 37–39 სმ-ია, კუდი 12–14 სმ, ფრთების გაშლა 75–85 სმ, წონა 188–252 გ. მამალი და დედალი ერთნაირია, მამალი საშუალოდ ოდნავ დიდია. ახალგაზრდა ფრინველი უფრო მქრქალია, მკრთალი ყვითელი ნისკარტითა და მოყავისფრო ფეხებით.
წითელნისკარტა მაღრანს გრძელი, მოხრილი წითელი ნისკარტი აქვს, ყვითელნისკარტას კი მოკლე და ყვითელი. ფრენისას ყვითელნისკარტას ფრთები ნაკლებად სწორკუთხაა, კუდი კი უფრო გრძელი და ბოლოში ნაკლებად სწორი. ჭკა უფრო პატარაა და რუხი, უბზინვარო ბუმბული აქვს. ამიტომ ჯერ ნისკარტს შეხედეთ.
ხმაც ეხმარება: რაკრაკა „პრიიპ“ და სტვენისებრი „სვიიიუ“ წითელნისკარტა მაღრნისა და ჭკის ყორნისებრი „ჩი-აუ“-სგან მკვეთრად განსხვავდება. მოსვენებული ან მკვებავი ფრინველები ჩუმად ჭიკჭიკებენ და წრიპინებენ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
მაღალი მთის ფრინველია. ევროპაში ჩვეულებრივ 1260–2880 მ სიმაღლეზე ბუდობს. ბუდეს მიუდგომელი კლდის ფუღუროებსა და ნაპრალებში იკეთებს, საკვებს კი ღია ადგილებში, ალპურ მდელოებსა და ქვანაყარ ფერდობებზე ეძებს, ტყის ზედა საზღვრამდე ან უფრო დაბლა. ზამთარში ხშირად დასახლებებს, სათხილამურო კურორტებსა და სასტუმროებს უახლოვდება. საქართველოში მთელი წელი ცხოვრობს. ფოტოებით აღბეჭდილია ყაზბეგში, 2016 წლის ნოემბერსა და 2018 წლის გაზაფხულზე, და გუდაურში, 2018 წლის თებერვალში. ორივე ადგილი მცხეთა-მთიანეთშია. სამეგრელო-ზემო სვანეთშიც გვხვდება.
ყვითელნისკარტა მაღრნის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ორ რეგიონშია: მცხეთა-მთიანეთი და სამეგრელო-ზემო სვანეთი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ზაფხულში ძირითადად საძოვრებზე შეგროვებულ უხერხემლოებს ჭამს: ხოჭოებს, ლოკოკინებს, კალიებს, მუხლუხებსა და ბუზის მატლებს. შემოდგომაზე, ზამთარსა და ადრე გაზაფხულზე რაციონი ძირითადად ხილზე გადადის: კენკრაზე, ასკილზე, ქაცვზე და, სადაც არის, ვაშლზე, ყურძენსა და მსხალზე. ზამთარში ადვილად იყენებს ტურისტული ადგილების საკვებს: სათხილამურო კურორტებს, ნაგავსაყრელებსა და საპიკნიკე ადგილებს. ყოველთვის გუნდურად იკვებება. ზედმეტ საკვებს ნაპრალებში მალავს და რამდენიმე კენჭით ფარავს.
მომთაბარე ფრინველი არ არის, მაგრამ სეზონის მიხედვით სიმაღლეს იცვლის. ბუდობისას ტყის ზედა საზღვარს ზემოთ რჩება. პირველი თოვლის შემდეგ ხეობებში ჩამოდის, დღისით ფსკერთან იკვებება, ღამის გასათევად კი მთაში ბრუნდება. საკვების საძებნად ერთ დღეში 20 კმ-მდე და 1600 მ სიმაღლის სხვაობამდე ფრენს. გუნდები ზამთარში უფრო დიდია. ხმა რაკრაკა „პრიიპ“ და სტვენისებრი „სვიიიუ“-ა, საგანგაშო ძახილი კი მოგორავე „ჩრრრ“. წყვილები მთელი ცხოვრება ერთად რჩებიან და ერთ ადგილას ბუდობენ. ბუდობას ჩვეულებრივ მაისის დასაწყისში იწყებს. ფესვების, ჩხირებისა და ღეროების დიდ ბუდეს კლდის ნაპრალში, მღვიმეში ან მიტოვებულ შენობაში აშენებს. დებს 3–5 კვერცხს, რომლებსაც დედალი 14–21 დღე კრუხობს. ბარტყები 29–31 დღეში ფრთას შლიან. მის კვერცხებს ნაკლები ფორა აქვს, ამიტომ თხელ ჰაერში ნაკლებ წყალს კარგავს.
მსოფლიოში საფრთხის ქვეშ არ არის: IUCN-ის წითელ ნუსხაში ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფია (LC, 2016). საქართველოშიც 2021 წლის ეროვნული შეფასებით LC-ა, რიცხოვნობა კი სტაბილურად ითვლება. ევროპაში 260 000–620 000 ფრინველი ცხოვრობს. ზოგ ქვეყანაში მისი რიცხოვნობა შემცირდა, როცა ძოვება შეწყდა და ღია მდელოები ბუჩქნარმა დაფარა, ან როცა მდელოებზე სათხილამურო და ტურისტული ობიექტები აშენდა. გრძელვადიან საფრთხედ კლიმატის დათბობა ითვლება, რომელიც მისთვის საჭირო ალპურ სარტყელს უფრო მაღლა, უფრო ვიწრო ადგილებში აიწევს.
Marco Vicariotto · Paolo Zucca · Subir B. Shakya · SpyingNaturalist · Maryse · ნიკოლოზ დონაძე · Christoph Moning
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ყვითელნისკარტა მაღრანთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. მთელი წელი აქ ცხოვრობს და ბუდობს, რასაც ფოტოები ადასტურებს. მაღალი მთის ფრინველია და ზამთარშიც მთაში რჩება, ოღონდ უფრო დაბლა, ხეობებსა და დასახლებებთან ჩამოდის. მის სანახავად მაღალმთიან კურორტებსა და კლდოვან ფერდობებს დააკვირდით.
მაღალ მთაში, კლდეებთან, ალპურ მდელოებსა და ქვანაყარ ფერდობებზე. ზამთარში ხეობებში, სოფლებთან და სათხილამურო კურორტებთან ჩამოდის. საქართველოში მცხეთა-მთიანეთსა და სამეგრელო-ზემო სვანეთში გვხვდება, მათ შორის ყაზბეგსა და გუდაურში.
შავი, ბზინვარე ყორნისებრია მოკლე ყვითელი ნისკარტითა და წითელი ფეხებით. ხშირად გუნდებად დაფრინავს და ქარში ტრიალებს. ყველაზე საიმედო ნიშანი ნისკარტია: მოკლე და ყვითელი. ახალგაზრდას ნისკარტი მკრთალი ყვითელი და ფეხები მოყავისფრო აქვს.
ნისკარტით. წითელნისკარტა მაღრანს გრძელი, მოხრილი წითელი ნისკარტი აქვს, ყვითელნისკარტას კი მოკლე ყვითელი. ფრენისას ყვითელნისკარტას კუდი უფრო გრძელია, ფრთები კი ნაკლებად სწორკუთხა. ხმაც სხვაა: „პრიიპ“ და სტვენა „ჩი-აუ“-ს ნაცვლად. ორივე ერთად იკვებება ხოლმე, ამიტომ გუნდში თითოეულ ფრინველს ცალკე შეხედეთ.
სიგრძე 37–39 სმ-ია, ფრთების გაშლა 75–85 სმ, წონა 188–252 გ. წითელნისკარტა მაღრანზე ოდნავ პატარაა, მაგრამ კუდი შედარებით გრძელი აქვს.
ზაფხულში ძირითადად მწერებსა და სხვა უხერხემლოებს, შემოდგომასა და ზამთარში კენკრასა და ხილს. ზამთარში ტურისტულ ადგილებში ნარჩენებსაც აგროვებს. ყოველთვის გუნდურად იკვებება.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფ სახეობად (LC) ითვლება. ზოგ ქვეყანაში რიცხოვნობა მდელოების დაკარგვის გამო შემცირდა. ველური ფრინველია, ამიტომ ნუ დაიჭერთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.























