ყორანი

Corvus corax

ძალიან დიდი შავი ყორნისებრი ფრინველი მძიმე ნისკარტითა და სოლისებრი კუდით. საქართველოში 2024 წლის ეროვნულ ჩამონათვალში დადასტურებულია როგორც მთელი წლის მობუდარი რეზიდენტი; ჩამონათვალი უთითებს ნომინატურ ქვესახეობას Corvus corax corax.

მთელი წლის რეზიდენტი საქართველოში

მოუსმინე ხმას

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

კვება

ყოვლისმჭამელი, მძორი

სტატუსი საქართველოში

მთელი წლის რეზიდენტი

ზომა

54–71 სმ

ჰაბიტატი

კლდეები, მთები, ღია ლანდშაფტი

ოჯახი

Corvidae

კონსერვაცია

ადამიანთან ურთიერთობა: შხამიანი არ არის და ადამიანისთვის სამედიცინო საფრთხეს არ წარმოადგენს. დიდი ნისკარტი და ძლიერი ფეხები შეიძლება დააზიანოს, თუ ფრინველს აიყვანენ ან კუთხეში მოაქცევენ. ბუდეებს მარტო დატოვეთ. ველური ფრინველი შინაურ ცხოველად არ უნდაიჩინოთ. მძორით კვება ნიშნავს, რომ გზასა და პირუტყვის ლეშთანაც შეიძლება გამოჩნდეს — ეს ჩვეულებრივი ლეშიჭამიაა და არა ადამიანზე თავდასხმა.

მიმოხილვა

რა არის ყორანი

ყორანი (Corvus corax) — ინგლისურად Northern Raven ან Common Raven — საქართველოში ყველაზე დიდი ყორნისებრია და მსოფლიოში ერთ-ერთი უმძიმესი ბეღურასნაირი. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას კოდავს YR-R-ად: მობუდარი, წლის განმავლობაში ადგილზე. სეზონურობის მონაცემი მაღალი ხარისხისაა (კოდი A). არსებობის ხარისხი მაღალია (H); მტკიცებულებაა ფოტო. ჩამონათვალი ქვესახეობად უთითებს C. c. corax-ს. სახეობის დონეზე სიგრძე დაახლოებით 54–71 სმ-ია, ფრთების გაშლა დაახლოებით 116–153 სმ. შხამიანი არ არის და ჩვეულებრივ შეხვედრაზე ადამიანისთვის საფრთხეს არ წარმოადგენს. IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. 2024 წლის ჩამონათვალი იგივე კატეგორიას ეროვნულადაც უთითებს.

ბოლო განახლება 29 აგვისტო 2026

გალერეა

ყორანი ფოტოებში

ყორანი (Corvus corax) — ბერლინი — R. Altenkamp — ფოტო: R. Altenkamp
ბერლინი · 16 მაისი 2009

ყორანი (Corvus corax) — უკერმარკის ბუნებრივი პარკი, გერმანია — Charles J. Sharp — ფოტო: Charles J. Sharp
უკერმარკის ბუნებრივი პარკი, გერმანია · 19 სექტემბერი 2025

ყორანი (Corvus corax) — ნიმფენბურგის სასახლე, მიუნხენი — Diego Delso — ფოტო: Diego Delso
ნიმფენბურგის სასახლე, მიუნხენი · 10 მარტი 2012

ყორანი (Corvus corax) — ნოვარაისტისის ნაკრძალი, ლიტვა — Mindaugas Urbonas — ფოტო: Mindaugas Urbonas
ნოვარაისტისის ნაკრძალი, ლიტვა · 22 სექტემბერი 2007

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ ყორანი

ძალიან დიდი შავი ყორნისებრია მძიმე ნისკარტით, ყელის ფაფხებით და ფრენაში სოლისებრი კუდით. ხმა ღრმა კროკია. საქართველოში ყველაზე ხშირი აბნევა რუხი ყვავია ზომითა და ფერით, მთაში კი — ყორნისებრი მთის ფრინველები წითელი ან ყვითელი ნისკარტით.

01
ზომა და ფორმა: სახეობის დონეზე დაახლოებით 54–71 სმ; ფრთების გაშლა დაახლოებით 116–153 სმ. რუხ ყვავსა და ჭილყვავს გაცილებით აღემატება მასითა და ნისკარტით. ფრენაში კუდი სოლისებრი ან რომბისებრია და არა სწორკიდე. ხშირად სრიალობს. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.
02
ბუმბული: ზრდასრული მბზინავი შავია, კარგ შუქზე ლურჯი ან იასამნისფერი ბზინვით. ყელის ბუმბული გრძელი და წვეტიანია (ფაფხები). ნისკარტი ღრმა და ოდნავ მოხრილია; ნესვის ჯაგრები ფუძეს ფარავს. ახალგაზრდა უფრო მქრქალია; ძალიან პატარას ნისკარტის კუთხე ვარდისფერია. სქესები საველედ ერთნაირად ჩანს.
03
რუხი ყვავი (Corvus cornix) 2024 წლის ჩამონათვალში მთელი წლის რეზიდენტია და რუხი ტანით, შავი თავით, ფრთებითა და კუდით გამოირჩევა — მთლიანად შავი არ არის. ჭილყვავი (Corvus frugilegus) იქვეა დადასტურებული (YR-R; M; WV); ზრდასრულს ნისკარტის ფუძესთან შიშველი რუხი სახე და უფრო წვეტიანი ქოჩორი აქვს; კუდი ძლიერ სოლისებრი არ არის. წითელნისკარტა და ყვითელნისკარტა ყორნები (Pyrrhocorax pyrrhocorax, P. graculus) უფრო პატარა ალპური ყორნისებრებია წვრილი, მოხრილი წითელი ან ყვითელი ნისკარტით და არა შავით. შავი ყვავი (Corvus corone) 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში დადასტურებულ სახეობად არ არის; ყველა შავ ყორნისებრს ყორანად ნუ ჩათვლით. ამ ატლასში ამ მსგავსი სახეობების ცალკე გვერდები ჯერ არ არის.
04
ჩვეულებრივ შეხვედრაზე ადამიანისთვის უვნებელია. კავკასიის კლდეებზე სრიალებადი დიდი შავი ფრინველი ღრმა კროკითა და სოლისებრი კუდით ჩვეულებრივ ეს სახეობაა.

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

ეს გვერდი მუნიციპალიტეტების რუკას არ აფერადებს. 2024 წლის ჩამონათვალი ქვეყნის დონეზე მთელი წლის რეზიდენტობას ადასტურებს, მაგრამ რეგიონულ გაზეთირს არ აქვეყნებს. ყველა დასახლებაში ან ყველა ალპურ ქედზე თანაბრად ნუ ივარაუდებთ. სახეობის დონეზე ჰაბიტატია კლდეები, ღია მთები, ტყის პირი, მდინარის ხეობები და შერეული სასოფლო ლანდშაფტი; ბუდეს ხშირად კლდეზე ან მაღალ ხეზე იკეთებს, ზოგჯერ მაღალ ნაგებობაზეც. NPLG-ის ქართული ლექსიკონის ჩანაწერი მას ქვეყანაში ფართოდ გავრცელებულ მობინადრედ მიიჩნევს, უფრო მრავალრიცხოვანს ტყის ზემო საზღვართან, და ვერტიკალურად დაახლოებით 2 500 მ-მდე უთითებს, საკვებისთვის უფრო მაღლაც — ეს მეორადი შეჯამებაა და არა ამ გვერდზე ახალი საველე აღწერა. დასახელებული შეხვედრის კონტექსტები (ტურის სიები, დაცული ტერიტორიების ჩამონათვალები და ფოტოადგილები; არა სრული ეროვნული რუკა): დიდი კავკასიონის ფრინველდაკვირვების ადგილები ყაზბეგის მიდამოებში; სვანეთი (მათ შორის 2016 წლის მესტიის ფოტოგალერეის ჩანაწერი); თუშეთის ეროვნული პარკი რეგიონულ Avibase ჩამონათვალებში. მჭიდრო ქალაქის ცენტრი უფრო სუსტი ჰაბიტატია, ვიდრე კლდეები, ხეობები და მთის საძოვრები.

კვება

ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის. არეალის სხვა ნაწილებში ოპორტუნისტული ყოვლისმჭამელია და მძორით იკვებება: ლეში, წვრილი ძუძუმწოვრები, ფრინველი და კვერცხი, უხერხემლოები, ნაყოფი და ადამიანის ნარჩენები. სუსტ ან მომაკვდავ ცხოველსაც შეიძლება აიღოს, მაგრამ დიდ ნადირზე ტიპური მონადირე არ არის. მოწამლული სატყუარა ან ლეში ნუ დადებთ. ადამიანისთვის საკვები არ არის.

ქცევა

დღის აქტიურია. ფრენა ძლიერია და ხშირად სრიალობს; კუდი ფრენაში სოლისებრი ან რომბისებრია და არა ყვავის მსგავსად სწორკიდე. წყვილები ტერიტორიას იკავებენ; ახალგაზრდები შეიძლება თავისუფალ ჯგუფებად შეიკრიბონ. ჩვეულებრივი ხმა ღრმა, რეზონანსული „კროკი“ა და არა რუხი ყვავის უფრო მაღალი ყივილი. სახეობის დონეზე ბუდე დიდი ტოტების პლატფორმაა კლდეზე ან ხეზე; ნაყარი ხშირად დაახლოებით ოთხიდან ექვსამდე კვერცხია, ინკუბაცია დაახლოებით სამი კვირა — ეს ფართო არეალის ციფრებია და არა ამ გვერდზე ქართული ბუდეების ნიმუში. 2024 წლის ჩამონათვალი სახეობას საქართველოში მთელი წლის მობუდარ რეზიდენტად იღებს და არა გავლით მიგრანტად. ადგილობრივი ფრინველი საკვებისთვის მოკლე სეზონურ გადაადგილებას შეიძლება აკეთებდეს; ეს გრძელვადიანი მიგრაცია არ არის. ამ გვერდის აუდიო: xeno-canto XC727695 (Johannes Worona); ქართული ჩანაწერი აქ არ არის. ველური ფრინველი არ აიყვანოთ და ბუდეებს ახლოს ნუ მიუახლოვდებით.

კონსერვაცია

BirdLife International Corvus corax-ს IUCN Red List-ზე ნაკლებად საფრთხის ქვეშ აფასებს; ბოლო გამოყენებულ შეფასებაში გლობალური ტენდენცია მზარდია. 2024 წლის ქართული ჩამონათვალი გლობალურ და ეროვნულ კატეგორიად LC-ს უთითებს. საქართველოს პოპულაციის აქტუალური აღწერა ამ გვერდზე არ არის. 2014 წლის საქართველოს წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) ყორანი / Corvus corax შეტანილი არ არის. სახეობის დონეზე ისტორიული დევნა, მოწამლული სატყუარა და ჰაბიტატის ცვლილება ადგილობრივ რიცხოვნობას ამცირებს; საქართველოსთვის ეს წნეხი აქ არ არის რაოდენობრივად გაზომილი. ველური ფრინველი კანონიერი საფუძვლის გარეშე არ დაიჭიროთ და არ მოკლათ.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები ყორანი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

კი. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას დადასტურებულ მთელი წლის მობუდარ რეზიდენტად იღებს (YR-R), მაღალი ხარისხის ფოტომტკიცებულებით.

ხშირად კლდეებზე, მთის საძოვრებზე, ხეობებსა და ღია ლანდშაფტში, მჭიდრო ქალაქის ცენტრიდან მოშორებით. დასახელებული კონტექსტებია ყაზბეგის მიდამოების ფრინველდაკვირვების მარშრუტები, სვანეთი (მათ შორის მესტიის ფოტოჩანაწერები) და თუშეთის ეროვნული პარკის ჩამონათვალები. ეს გვერდი ყველა მუნიციპალიტეტს არ რუკავს.

ძალიან დიდი შავი ყორნისებრი, მძიმე ნისკარტი, ყელის ფაფხები, ფრენაში სოლისებრი კუდი, ღრმა კროკი. რუხი ყვავი რუხ-შავია. ალპური ყორნები წითელი ან ყვითელი ნისკარტით გამოირჩევიან.

სახეობის დონეზე დაახლოებით 54–71 სმ, ფრთების გაშლა დაახლოებით 116–153 სმ. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.

მძორს და ცხოველური თუ მცენარეული საკვების ფართო ნარევს. საქართველოში კვება ცალკე არ არის შესწავლილი ამ გვერდზე.

მთელი წელი, როგორც მობუდარი რეზიდენტი, 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით (YR-R). იქ გავლით მიგრანტად არ არის კოდირებული.

კი. 2024 წლის ჩამონათვალის YR-R მობუდარ რეზიდენტს ნიშნავს, რომელიც წლის განმავლობაში ადგილზეა.

ჩვეულებრივ შეხვედრაზე უვნებელია. გლობალურად და 2024 წლის ჩამონათვალში ეროვნულად LC-ია. 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ და მოწამლული სატყუარა ნუ გამოიყენებთ.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები