ჭილყვავი
Corvus frugilegus
Christian Ryan · Great Island
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 44–46 სმ
- კვება
- ყოვლისმჭამელი, მარცვალი და ნიადაგის უხერხემლოები
- სტატუსი საქართველოში
- რეზიდენტი, გადამფრენი, მოზამთრე
- ჰაბიტატი
- მინდვრები, საძოვრები, მაღალი ხეები
- ოჯახი
- Corvidae
- კონსერვაცია
- ნაკლ. საფრთხე
ჭილყვავი ერთადერთი შავი ყორნისებრი ფრინველია, რომელსაც ზრდასრულ ასაკში ნისკარტის ძირთან შიშველი, მოთეთრო კანი აქვს. კოლონიებად ბუდობს მაღალი ხეების კენწეროებში და დიდ გუნდებად დადის. საქართველოში მთელი წელი ცხოვრობს, გადაფრენისას და ზამთარში კი ჩრდილოეთიდან მოფრენილი ფრინველებიც ემატება. აღმოსავლეთ საქართველოში მობინადრეა. დაახლოებით 44–46 სმ სიგრძისაა, ყვავის ზომის, მაგრამ მთლიანად შავი. ახალგაზრდას შიშველი სახე ჯერ არ აქვს, ამიტომ ყვავის ბარტყში შეიძლება აგერიოთ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჭილყვავი
ყვავის ზომის, მთლიანად შავი ყორნისებრი ფრინველია. პირველ რიგში ზრდასრულის სახეს დააკვირდით: თვალის წინ და ნისკარტის ძირთან შიშველი, მოთეთრო კანი აქვს. ამის გამო ნისკარტი უფრო გრძელი, თავი კი უფრო გუმბათისებრი ჩანს. ყველაზე ხშირად ყვავში და ყორანში ერევათ.

ბუმბული შავია და მზეზე ლურჯად ან მოლურჯო-იისფრად ბზინავს. თავზე, კისერსა და მხრებზე ბუმბული განსაკუთრებით ხშირი და აბრეშუმისებრია. ფეხები შავია, ნისკარტი რუხ-შავი, თვალი მუქი ყავისფერი. ზრდასრულს თვალის წინ და ნისკარტის ძირთან შიშველი, მოთეთრო კანი აქვს, რაც მას სხვა ყორნისებრი ფრინველებისგან გამოარჩევს.
სიგრძე დაახლოებით 44–46 სმ-ია, ფრთების გაშლა 81–99 სმ, წონა კი 280–340 გ. ფეხებზე ბუმბული ყვავისაზე უფრო აჩეჩილი და ფაშფაშა აქვს, „შარვლის“ მსგავსი. ფრენისას ფრთები ყვავისაზე გრძელი და ვიწროა. ფრენა სწორი და თანაბარია, ფრთის რეგულარული მოქნევით.
საქართველოში ყვავი რუხ-შავია, ამიტომ ნაცრისფერი ტანი მაშინვე გამორიცხავს ჭილყვავს. ყორანი გაცილებით დიდია, მსხვილი ნისკარტით და ფრენისას სოლისებრი კუდით. ჭკა უფრო პატარაა, ნაცრისფერი კეფითა და ღია ფერის თვალით, და ხშირად ჭილყვავებთან ერთ გუნდში დადის. თუ შავ ფრინველს სახე მოთეთრო აქვს, ჭილყვავია.
ახალგაზრდა ფრინველი შავია, მომწვანო ელფერით, კეფა, ზურგი და მუცელი კი მოყავისფრო-შავი აქვს. ნისკარტის ძირთან შიშველი სახე ჯერ არ აქვს, ამიტომ ყვავის ბარტყს ჰგავს, მაგრამ ნისკარტი უფრო წვრილი აქვს. სახის ბუმბული დაახლოებით ექვს თვეში სცვივა. ამიტომ ზაფხულში შავ, უშიშველსახიან ფრინველს ნისკარტის სისქით შეამოწმეთ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ღია სასოფლო-სამეურნეო ადგილებს ირჩევს, საძოვრებსა და ხნულ მინდვრებს, თუ ახლოს ბუდისთვის მაღალი ხეებია. აღმოსავლეთ საქართველოში კოლონიებს ტყისპირებში, ჭალებსა და ბაღებში, მაღალ ხეებზე იკეთებს. ხშირად ფერმებთან, სოფლებთან და პატარა ქალაქებთან ბუდობს, დიდ, მჭიდროდ დასახლებულ ქალაქებში კი არა. ხშირ ტყეს, ჭაობებსა და ბუჩქნარიან ადგილებს ერიდება. ზამთარში ადგილობრივ ფრინველებს ჩრდილოეთიდან მოფრენილი დიდი გუნდები უერთდება.
ჭილყვავის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. საკმარისი ჩანაწერები ოთხ რეგიონშია: მცხეთა-მთიანეთი, ქვემო ქართლი, თბილისი და კახეთი. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
საკვებს ძირითადად მიწაზე ეძებს: დადის, ზოგჯერ ხტუნავს და ძლიერი ნისკარტით ნიადაგს ჩხრეკს. რაციონის დაახლოებით 60% მცენარეულია: მარცვლეული, კარტოფილი, ფესვები, ხილი, რკო, კენკრა და თესლი. დანარჩენი ცხოველური საკვებია, უმეტესად ჭიაყელები და მწერების მატლები. ჭამს ხოჭოებს, ობობებს, ლოკოკინებს, პატარა ძუძუმწოვრებსა და ფრინველებს, მათ კვერცხებსა და ბარტყებს, ზოგჯერ კი ლეშსაც. მავნე მწერებს ბევრს ანადგურებს, თესვისას კი დათესილ მარცვალსაც კენკავს.
ძალიან სოციალური ფრინველია და თითქმის ყოველთვის გუნდად ჩანს. წყვილი მთელი სიცოცხლე ერთად რჩება, გუნდშიც ერთად. შემოდგომაზე გუნდები იზრდება, საღამოს ერთად ღამის სათევ ადგილზე მიდიან, ხშირად ჭკებთან ერთად. ამ დროს ჰაერში ერთად ტრიალებენ, ყირაზე გადადიან და ეშვებიან. ხმა „კაა“ ყვავისაზე ნაკლებად ხრინწიანია; ფრენისას ჩვეულებრივ ერთხელ იძახის, ყვავი კი სამ-ოთხ ძახილს ზედიზედ. ყოველთვის კოლონიებად ბუდობს, მაღალი ხეების კენწეროებში, ხშირად შარშანდელ ბუდეზე. ბუდე ტოტებისგანაა, მიწით გამაგრებული და ბალახითა და ხავსით ამოფენილი. დედალი ჩვეულებრივ 3–5 კვერცხს დებს და 16–18 დღე კრუხობს, მამალი კი კვებავს. ბარტყები 32–33 დღეზე ფრთას შეისხამენ. ტყვეობაში ჭილყვავები იარაღსაც იყენებენ და მავთულს კაუჭად ღუნავენ, რომ საკვებს მისწვდნენ.
მსოფლიოში ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფია (LC, 2025). საქართველოს 2021 წლის ეროვნულ შეფასებაშიც LC-ია, რიცხოვნობა კი სტაბილურად ითვლება. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) შეტანილი არ არის. არეალი ვრცელია და საერთო რიცხოვნობა დიდი. მთავარი საფრთხეებია მიწათსარგებლობის ცვლილება, დამუშავებული თესლი და პესტიციდები, ასევე სროლა. ველური ფრინველი კანონიერი საფუძვლის გარეშე არ მოკლათ.
Christian Ryan · Rohan B · Murtaza Snegiryov · Orrin Spiess · Ekaterina Khudokormova · ალექსანდრე აბულაძე · James Heal · ნიკიტა ტიუნოვი · Christoph Moning · ნიკოლოზ დონაძე
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჭილყვავთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. ჭილყვავი საქართველოში მთელი წელი ცხოვრობს და აქვე ბუდობს. გადაფრენისას და ზამთარში მას ჩრდილოეთიდან მოფრენილი დიდი გუნდებიც ემატება. ამიტომ ცივ თვეებში ჭილყვავები განსაკუთრებით ბევრი ჩანს.
აღმოსავლეთ საქართველოში, ღია მინდვრებსა და საძოვრებზე, სადაც ახლოს მაღალი ხეებია. კოლონიებს ტყისპირებში, ჭალებსა და ბაღებში იკეთებს, ხშირად სოფლებთან და ფერმებთან. ხნულ მინდორზე გუნდად დადის და ნიადაგში საკვებს ეძებს. ხშირ ტყესა და ჭაობებს ერიდება.
ზრდასრულ ფრინველს სახეზე დახედეთ: ნისკარტის ძირთან და თვალის წინ შიშველი, მოთეთრო კანი აქვს. დანარჩენი ბუმბული შავია, ლურჯი ან იისფერი ბზინვარებით. ფეხებზე ბუმბული აჩეჩილი აქვს. საქართველოს ყვავი რუხ-შავია, ყორანი კი გაცილებით დიდი, ამიტომ შავ, მოთეთროსახიან ფრინველს ადვილად გაარჩევთ.
ჭილყვავი დაახლოებით 44–46 სმ სიგრძისაა, ფრთების გაშლა 81–99 სმ აქვს, წონა კი 280–340 გ. ყვავის ზომისაა, ყორანზე გაცილებით პატარა და ჭკაზე შესამჩნევად დიდი.
რაციონის დაახლოებით 60% მცენარეულია: მარცვლეული, ფესვები, ხილი, რკო, კენკრა და თესლი. დანარჩენი ძირითადად ჭიაყელები და მწერების მატლებია, რომლებსაც ნიადაგში ნისკარტით ეძებს. ჭამს ხოჭოებს, ლოკოკინებს, პატარა ძუძუმწოვრებს, ფრინველების კვერცხებსა და ბარტყებს. მავნე მწერებს ბევრს ანადგურებს, თესვისას კი დათესილ მარცვალსაც კენკავს.
მთელი წლის განმავლობაში. ადგილობრივი ჭილყვავები აქ ბუდობენ და ზამთრობენ. გაზაფხულსა და შემოდგომაზე გადამფრენი ფრინველები გაივლიან, ზამთარში კი ჩრდილოეთიდან მოფრენილი გუნდები აქ რჩებიან. ამიტომ ზამთარში მათი რიცხვი შესამჩნევად იზრდება.
დიახ. ჭილყვავი საქართველოში ბუდობს, ყოველთვის კოლონიებად, მაღალი ხეების კენწეროებში. ბუდე ტოტებისგანაა და მიწით არის გამაგრებული. დედალი ჩვეულებრივ 3–5 კვერცხს დებს, ბარტყები კი 32–33 დღეზე ფრთას შეისხამენ. კოლონიას ბუდობის დროს ნუ შეაწუხებთ.
ადამიანისთვის საშიში არ არის. მსოფლიოში ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფია (LC, 2025), საქართველოს ეროვნულ შეფასებაშიც LC. 2014 წლის წითელ ნუსხაში შეტანილი არ არის. ველურ ფრინველს ნუ დაიჭერთ და ბუდიან ხეებს ნუ მოჭრით.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.






















