თხილიტეხია
Nucifraga caryocatactes
jamesbot · Southern Administrative District
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 32–38 სმ
- კვება
- ფიჭვის თესლი, თხილი, მწერები
- სტატუსი საქართველოში
- იშვიათი, არარეგულარული მოზამთრე
- ჰაბიტატი
- წიწვოვანი ტყე
- ოჯახი
- Corvidae
- კონსერვაცია
- NE
თხილიტეხია (Nucifraga caryocatactes) ყორნისებრთა ოჯახის ფრინველია, რომლის ცხოვრება წიწვოვანი ხეების თესლსა და თხილზეა აგებული: შემოდგომაზე ათასობით მარცვალს მალავს და ზამთარში პოულობს. დაუჭმელი მარაგიდან ახალი ხეები ამოდის, ამიტომ ალპებში ფიჭვნარების აღდგენაშიც დიდი წვლილი მიუძღვის. ჩხიკვზე ოდნავ პატარაა, დაახლოებით 32–38 სმ სიგრძის, შოკოლადისფერი, თეთრი წინწკლებით. საქართველოში იშვიათი და არარეგულარული ზამთრის სტუმარია, ამიტომ ყოველ ზამთარს ნუ ელით.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ თხილიტეხია
ჩხიკვზე ოდნავ პატარა, მუქი შოკოლადისფერი ყორნისებრია, სახეზე, კისერზე, ზურგსა და მუცელზე თეთრი წინწკლებით. ნისკარტი გრძელი, შავი და წვეტიანია, თავი ქოჩრის გარეშე. ფრენისას განიერი ფრთები, მოკლე კუდი და თეთრი კუდქვეშა ჩანს.

სიგრძე 32–38 სმ-ია, ფრთების გაშლა 49–53 სმ, წონა 125–190 გ. ჩხიკვზე ოდნავ პატარაა, მაგრამ ნისკარტი ბევრად დიდი აქვს, თავი კი უფრო ვიწრო და ქოჩრის გარეშე. ფრენა ტალღოვანია.
სხეული მუქი შოკოლადისფერია, ბევრი თეთრი წინწკლით. თვალის წინ დიდი თეთრი ლაქა და თეთრი რგოლი აქვს, თავის ზედა მხარე შავ-ყავისფერია. ფრთები შავია, მომწვანო-მოლურჯო ელფერით. კუდქვეშა მთლიანად თეთრია, მუქ კუდს კი თეთრი კუთხეები და ქვემოდან თეთრი ბოლო აქვს.
ყველაზე საიმედო ნიშნებია თეთრად დაწინწკლული ყავისფერი სხეული და თეთრი კუდქვეშა. ხმით ჩხიკვს შეიძლება შეეშალოს, ამიტომ ფრინველი დაინახეთ, სანამ დასკვნას გამოიტანთ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
წიწვოვანი ტყის ფრინველია. ძირითადად ჩრდილოეთის დიდ ტაიგაში ბუდობს, სამხრეთით კი ცალკეული პოპულაციები ევროპის მთების წიწვოვან ტყეებში ცხოვრობს: ალპებში, კარპატებსა და ბალკანეთის მთებში. საქართველოში არ ბუდობს და მხოლოდ ზამთარში, არარეგულარულად ჩნდება. ეს ჩვეულებრივ მაშინ ხდება, როცა გირჩის მოსავალი ჩრდილოეთში არ მოდის და ფრინველები საკვების საძებნად ჩვეული არეალიდან შორს მიდიან.
თხილიტეხია საქართველოში ძალიან იშვიათია. რუკაზე სამი ჩანაწერია, სამივე მთის ტყიდან: აჭარის მთებში, 2013 წლის სექტემბერში, ზემო სვანეთში, 2017 წლის სექტემბერში, და ბორჯომის მხარეში, 2019 წლის მაისში. სამივეჯერ თითო ფრინველი ნახეს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ჩანაწერის მქონე რეგიონი
მთავარი საკვები ფიჭვის თესლია, განსაკუთრებით ცივი კლიმატის ფიჭვებისა, მაგალითად ევროპული და ციმბირული კედრის ფიჭვისა. სადაც ასეთი ფიჭვები არ არის, ნაძვის თესლსა და თხილსაც ჭამს. თხილის მჭამელ ფრინველებს უფრო სქელი ნისკარტი აქვთ. მაგარ ნაჭუჭს ფეხებით იჭერს და ნისკარტით, საჭრეთელივით სტეხს. ზედმეტ თესლს ყოველთვის მალავს. მწერებს, წვრილ ფრინველებს, მათ კვერცხებსა და ბარტყებს, წვრილ მღრღნელებსა და მძორსაც ჭამს. ბზუალებისა და ბზიკების ბუდეებს მატლების გულისთვის თხრის.
მომთაბარე ფრინველი არ არის, მაგრამ როცა გირჩის მოსავალი არ მოდის, მასობრივად ტოვებს არეალს. ასეთი შემოჭრები ყველაზე ხშირად თხელნისკარტიან აღმოსავლურ ქვესახეობას, N. c. macrorhynchos-ს ახასიათებს. 1968 წელს ერთ-ერთი ასეთი ტალღის დროს 300-ზე მეტი თხილიტეხია ბრიტანეთამდეც მივიდა. ხმა ხმამაღალი და ხრინწიანია, ჩხიკვისას ჰგავს, ოღონდ ოდნავ დაბალი და ერთფეროვანია: „კრააკ-კრააკ-კრააკ“. წყვილები მთელი ცხოვრება ერთად რჩებიან და ტერიტორიას იცავენ. ბუდობას ადრე იწყებს, რომ შემოდგომაზე შენახული თესლი გამოიყენოს. ბუდეს წიწვოვან ხეზე, მაღლა, ხშირად მზიან მხარეს აშენებს. დებს 2–4 კვერცხს, რომლებსაც 18 დღე კრუხობს. ბარტყებს ორივე მშობელი კვებავს, ისინი დაახლოებით 23 დღეში ფრთას შლიან და მშობლებთან რამდენიმე თვე რჩებიან, რომ თესლის შენახვა ისწავლონ. საქართველოში არ ბუდობს.
მსოფლიოში საფრთხის ქვეშ არ არის: IUCN-ის წითელ ნუსხაში ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფია (LC, 2016). არეალი 10 მილიონ კმ²-ზე მეტია, ევროპაში კი 800 000–1 700 000 ფრინველი ცხოვრობს. საქართველოში ეროვნულ დონეზე შეფასებული არ არის (NE), რადგან აქ მხოლოდ იშვიათი ზამთრის სტუმარია. ბუნებაში მისი როლი თვალსაჩინოა: დაუჭმელი მარაგიდან ამოსული ნერგებით ფიჭვნარებს აღადგენს.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები თხილიტეხიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, მაგრამ იშვიათად. საქართველოში არარეგულარულად ჩნდება, ძირითადად ზამთრის სტუმრად, და აქ არ ბუდობს. ჩვეულებრივ მაშინ მოდის, როცა ჩრდილოეთში გირჩის მოსავალი არ მოდის. ამიტომ მისი ნახვა ყოველ ზამთარს არ არის მოსალოდნელი.
ძირითადად გვიან შემოდგომაზე, ზამთარსა და ადრე გაზაფხულზე. მოსვლა წლიდან წლამდე იცვლება და ჩრდილოეთის ტყეებში საკვების სიმცირეზეა დამოკიდებული. ბევრ წელს საერთოდ არ ჩანს.
მუქი შოკოლადისფერი ყორნისებრია, თეთრი წინწკლებით, გრძელი შავი ნისკარტითა და თეთრი კუდქვეშათი. ჩხიკვზე ოდნავ პატარაა და ქოჩორი არ აქვს. ფრენისას განიერი ფრთები და მოკლე კუდი ჩანს. ხმით ჩხიკვს ჰგავს, ამიტომ ფრინველი თვალით დაინახეთ.
სიგრძე 32–38 სმ-ია, ფრთების გაშლა 49–53 სმ, წონა 125–190 გ. ჩხიკვზე ოდნავ პატარაა, მაგრამ ნისკარტი ბევრად დიდი აქვს.
ძირითადად ფიჭვის თესლს, ნაძვის თესლსა და თხილს. ზედმეტ თესლს მალავს და ზამთარში პოულობს. მწერებს, წვრილ ფრინველებს, კვერცხებს, მღრღნელებსა და მძორსაც ჭამს. ბზიკების ბუდეებს მატლების გულისთვის თხრის.
საკვების საძებნად. თავის არეალში მომთაბარე არ არის, მაგრამ როცა გირჩის მოსავალი არ მოდის, ფრინველები მასობრივად მიდიან სამხრეთით და დასავლეთით. ასეთი ტალღების დროს ზოგი მათგანი საქართველომდეც აღწევს. ამიტომ მისი გამოჩენა ცალკეული წლების ამბავია.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფ სახეობად (LC) ითვლება. საქართველოში ეროვნულ დონეზე შეფასებული არ არის, რადგან აქ იშვიათი სტუმარია. ველური ფრინველია, ამიტომ ნუ დაიჭერთ და ნუ დააფრთხობთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.




















